I SA/Bd 702/08

Dnia 06 stycznia 2009r. r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska Sędziowie: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Protokolant Asystent sędziego Waldemar Dąbrowski po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 06 stycznia 2009r. sprawy ze skargi P. S.A. w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie oddalenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. oddala skargę Prezydent Miasta T. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...]prowadził postępowanie egzekucyjne przeciwko Polskim Kolejom Państwowym S.A. w Warszawie w zakresie podatku od nieruchomości za czerwiec 2008 r. w kwocie 66.363 zł. Spółka pismem z dnia 23 lipca 2008 r. podniosła zarzut, że kwota należności głównej 66.363 zł, na którą został wystawiony tytuł wykonawczy nie była, w momencie wszczęcia egzekucji (16 lipca 2008 r.), rzeczywistą kwotą zadłużenia spółki za czerwiec 2008r., z uwagi na dokonaną w dniu 15 lipca 2008 r. wpłatę 40. 000 zł. Postanowieniem z dnia 04 sierpnia 2008 r. Prezydent Miasta T. oddalił wniesiony zarzut. Nie zaprzeczając dokonanej w dniu 15 lipca 2008 r. wpłacie organ stwierdził, że wpłata ta spowodowała korektę zmniejszającą stan całego zadłużenia spółki i tym samym aktualizację dokonanego zajęcia egzekucyjnego, o czym spółka została powiadomiona. Wpłata została zaewidencjonowana na poczet niewykonanego przez spółkę zobowiązania za czerwiec 2008 r. Na powyższe postanowienie skarżąca wniosła zażalenie zarzucając naruszenie art. 33 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz art. 7, 8, 124 § 2 w zw. z art. 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego. Podniosła, że wszczęcie egzekucji powinno nastąpić poprzez doręczenie dłużnikowi odpisu prawidłowo sporządzonego tytułu wykonawczego, w którym są zawarte rzeczywiste kwoty istniejącego zobowiązania. Postanowieniem z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie Prezydenta Miasta T. z dnia [...]. W uzasadnieniu stwierdzono, że wierzyciel prawidłowo zinterpretował obowiązujące przepisy prawa. Zdaniem organu w dacie wystawienia tytułu kwota w nim wskazana, tj. 66.363 zł odpowiadała rzeczywistym zobowiązaniom. Kwota 40.000 zł wpłacona przez spółkę spowodowała korektę zmniejszenia zadłużenia i aktualizację dokonanego zajęcia, o czym skarżąca została niezwłocznie poinformowana. Zdaniem organu wierzyciel podjął wszelkie działania, do których był zobowiązany. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego wierzyciel nie był zobowiązany do wystawienia nowego tytułu wykonawczego opiewającego na rzeczywistą wysokość zobowiązania i powołał się na treść §9 ust.1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Powyższe postanowienie PKP S.A. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wnosząc o uchylenie postanowień organu I i II instancji. Zarzuciła: błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie art. 33 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez przyjęcie, że częściowe wykonanie obowiązku ciążącego na zobowiązanym przed wszczęciem egzekucji nie stanowi przesłanki, o której mowa w art. 33 pkt 1, a tym samym podstawy do uznania zarzutu pomimo, iż art. 33 pkt 1 ustawy stanowi, że częściowe wykonanie obowiązku ciążącego na zobowiązanym stanowi podstawę zarzutu; naruszenie art. 6, 7, 8 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez przyjęcie, że PKP S.A. kwestionuje w sprawie działania wierzyciela, podczas gdy zarzuty składane przez zobowiązanego dotyczą działania organu egzekucyjnego i dotyczą nie obowiązków wierzyciela tylko organu egzekucyjnego oraz odnoszą się do okoliczności związanych z wszczęciem egzekucji. Skarżąca podniosła, że w przedmiotowej sprawie bezsprzecznym jest, że w dacie wszczęcia postępowania egzekucyjnego wysokość należności wierzyciela była inna niż ta przytoczona w treści tytułu wykonawczego. Zauważa, iż Prezydent Miasta T. będąc jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym, nie może oprzeć uzasadnienia swojego stanowiska wyłącznie na tym, iż wierzyciel działał w przedmiotowej sprawie zgodnie z prawem, zapominając o odniesieniu się do legalności jego działań jako organu egzekucyjnego. Poza tym zarzuca Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w T., że zignorowało fakt, że stan zaległości skutkujących prawem do złożenia zarzutu w trybie art. 33 pkt 1 ustawy ustala się na dzień wszczęcia egzekucji, a wygaszenie części zobowiązania PKP S.A. będącego przedmiotem egzekucji nastąpiło przed jej wszczęciem. Zdaniem strony powinno nastąpić umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art.34 §4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Należy wskazać, że sąd administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) uchyla postanowienie wydane przez organ administracyjny jeżeli stwierdzi, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Stan faktyczny w sprawie jest bezsporny. W dniu 4 lipca 2008 r. Prezydent Miasta Torunia wystawił tytułu wykonawczy obejmujący zaległość w podatku od nieruchomości za czerwiec 2008 r. w kwocie 66.363 zł. Strona w dniu 15 lipca 2008 r. wpłaciła kwotę 40.000 zł. Wszczęcie egzekucji administracyjnej nastąpiło w dniu 16 lipca 2008 r. Spór sprowadza się do ustalenia, czy dokonanie częściowej wpłaty przez spółkę w okresie przed doręczeniem odpisu tego tytułu wykonawczego stronie skarżącej, skutkuje uwzględnieniem zarzutu stosownie do art. 33 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Na podstawie art. 33 pkt 1 ww. ustawy podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku. Zgodnie natomiast z art. 34 § 1 ustawy zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym – także na podstawie art. 33 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. W myśl art.34 §4, jeżeli zgłoszone zarzuty są uzasadnione organ egzekucyjny wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. W ocenie Sądu istotne w sprawie jest, czy na moment wszczęcia postępowania egzekucyjnego była wymagalna zaległość w kwocie podanej przez wierzyciela w tytule wykonawczym. W pierwszej zatem kolejności należy ustalić moment wszczęcia postępowania egzekucyjnego. W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że odpis tytułu wykonawczego został doręczony zobowiązanej 16 lipca 2008 r. i jest to data wszczęcia egzekucji stosownie do przepisu art. 26 § 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Na podstawie tego przepisu wszczęcie egzekucji administracji następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Zgodzić się należy ze skarżącą, że na moment wszczęcia egzekucji była ona zobowiązana do wpłacenia innej kwoty niż wykazana w tytule wykonawczym. Sąd zauważa, iż przesądzające dla oceny zaskarżonego postanowienia ma ustalenie momentu wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a nie egzekucji administracyjnej. W orzecznictwie sądów administracyjnych, jak również w doktrynie dominuje pogląd, w/g którego moment wszczęcia postępowania egzekucyjnego i moment wszczęcia egzekucji, to dwa różne zdarzenia. Przy czym postępowanie egzekucyjne jest instytucją szerszą od egzekucji administracyjnej. Podkreśla się, że co do zasady można wyróżnić trzy stadia postępowania egzekucyjnego: 1) stadium poprzedzające wszczęcie egzekucji administracyjnej, 2) stadium stosowania egzekucji, 3) stadium następujące po przeprowadzeniu egzekucji. Nie zawsze postępowanie egzekucyjne przebiega przez wszystkie trzy stadia. Może ono zakończyć się na etapie poprzedzającym wszczęcie egzekucji, albo też może przebiegać tylko przez dwa pierwsze stadia i zakończyć się wraz z zakończeniem egzekucji administracyjnej. Sąd w tut. składzie podziela pogląd wyrażony w wyroku WSA w Gdańsku z dnia 22 kwietnia 2008r., sygn. akt I SA/Gd 1103/07, zgodnie z którym ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji rozróżnia postępowanie egzekucyjne oraz egzekucję administracyjną. Administracyjne postępowanie egzekucyjne obejmuje, oprócz stosowania środków egzekucyjnych, także inne czynności procesowe podejmowane przez podmioty inne niż organ egzekucyjny, np. przez wierzyciela. Egzekucja administracyjna oznacza z kolei stosowanie przez powołane do tego organy egzekucyjne konkretnych środków przymusu służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych obowiązków o charakterze pieniężnym bądź niepieniężnym. Związek pomiędzy egzekucją i postępowaniem egzekucyjnym wyraża się w tym, że egzekucja odbywa się w ramach tego postępowania, nie może się odbyć inaczej niż w tym postępowaniu. Różne też są momenty wszczęcia postępowania egzekucyjnego i egzekucji. Datą wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest dzień doręczenia organowi egzekucyjnemu przez wierzyciela wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wraz z tytułem wykonawczym (art. 61 § 3 k.p.a. w związku z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). W przypadku gdy organ egzekucyjny jest równocześnie wierzycielem, to dniem wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest dzień wystawienia przezeń tytułu wykonawczego. Stosownie natomiast do treści art. 26 § 5 ustawy wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Podkreślić zatem należy, iż postępowanie egzekucyjne wszczynane jest wcześniej niż sama egzekucja. Podobny pogląd zaprezentowany został w opracowaniu "Administracyjne postępowanie egzekucyjne" T. Jędrzejewski, M. Masternak, P. Rączka (wyd. "DOM ORGANIZATORA", Toruń 2006, s.27-29), w którym autorzy stwierdzili, że administracyjne postępowanie egzekucyjne często utożsamiane jest z egzekucją administracyjną. Tymczasem są to dwa różne pojęcia. Egzekucja oznacza stosowanie przez organy przewidzianych w ustawie środków przymusu państwowego służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanego obowiązków wynikających ze stosunków administracyjnoprawnych oraz innych obowiązków poddanych tej egzekucji. Stosowanie środków przymusu polega na wykonywaniu czynności egzekucyjnych, które w myśl definicji zawartej w art. 1a pkt 2 ustawy, obejmują wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środków egzekucyjnych. Tak rozumiana egzekucja prowadzona jest w ramach administracyjnego postępowania egzekucyjnego. To ostatnie obejmuje – oprócz egzekucji, tj. stosowania przez powołane do tego organy środków egzekucyjnych – także inne czynności procesowe związane z przymusowym wykonaniem obowiązków poddanych egzekucji administracyjnej, takie jak np. ocena dopuszczalności egzekucji oraz poprawności formalnej tytułu wykonawczego (art. 29), uzyskiwanie przez organ egzekucyjny informacji i wyjaśnień od uczestników postępowania (art. 36), rozpatrywanie środków prawnych, przesłanie upomnienia itd. Ponadto w ramach postępowania egzekucyjnego w administracji mogą być prowadzone przez organ egzekucyjny oraz wierzyciela różne postępowania o charakterze pomocniczym. Przykładowo organ egzekucyjny prowadzi postępowanie kontrolne wobec dłużnika zajętej wierzytelności, a także postępowania orzekające m.in. w sprawie zwolnienia składnika majątkowego spod egzekucji, w sprawie określenia wysokości kwoty nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności. Z kolei przez wierzyciela może być prowadzone w toku postępowania egzekucyjnego m.in. postępowanie w sprawie wyrażenia zgody na zwolnienie rzeczy lub prawa spod egzekucji, w sprawie wyrażenia stanowiska w kwestii zgłoszonych zarzutów. Z powyższego wynika, że pojęcie postępowania egzekucyjnego w administracji obejmuje nie tylko egzekucję administracyjną, ale szerszy zakres czynności związanych z przymusowym wykonaniem obowiązków poddanych egzekucji administracyjnej. Należy zauważyć, że postępowanie egzekucyjne zostaje z reguły wszczęte wcześniej niż egzekucja, bowiem zastosowanie środków egzekucyjnych poprzedzone jest takimi czynnościami, jak np. sporządzenie tytułu wykonawczego przez wierzyciela i skierowanie go wraz z wnioskiem o wszczęcie egzekucji administracyjnej do organu egzekucyjnego, badanie przez ten organ dopuszczalności egzekucji administracyjnej, przesłanie upomnienia itp. Egzekucja administracyjna rozpoczyna się dopiero od momentu doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego (art. 26 § 5 ustawy). Warto zaznaczyć, że zakończenie postępowania egzekucyjnego nie musi zbiegać się w czasie z zakończeniem egzekucji. Postępowanie egzekucyjne może być bowiem kontynuowane po przeprowadzeniu egzekucji (np. na tym etapie może nastąpić podział sumy uzyskanej z egzekucji i przekazanie jej wierzycielowi). Ponadto możliwa jest sytuacja, w której zakończenie postępowania egzekucyjnego następuje bez wszczęcia i prowadzenia egzekucji administracyjnej, np. w przypadku zwrotu tytułu wykonawczego lub w wyniku umorzenia postępowania egzekucyjnego. Również P.Przybysz w komentarzu "Postępowanie egzekucyjne w administracji" (Warszawa 2008, s.123) zaznacza, iż "istnieje różnica między postępowaniem egzekucyjnym a egzekucją. Przez egzekucję należy rozumieć czynności egzekucyjne, a przez postępowanie egzekucyjne – prowadzone przez organ egzekucyjny postępowanie, w ramach którego dochodzi do zastosowania czynności egzekucyjnych. W konsekwencji zachowuje aktualność pogląd, że postępowanie egzekucyjne zostaje wszczęte z chwilą złożenia przez wierzyciela wniosku o wszczęcie egzekucji, a jeżeli organ jest równocześnie wierzycielem, to dniem wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest dzień wystawienia przezeń tytułu wykonawczego." Sąd w tut. składzie podziela powyższą argumentację, tym samym nie zgadza z poglądem przeciwnym, według którego postępowanie egzekucyjne oraz egzekucja administracyjna są instytucjami tożsamymi i wszczynane są w tym samym momencie (D. Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – komentarz 2008, wyd. UNIMEX, 296-298). Nie budzi wątpliwości, że w przedmiotowej sprawie kwota (66.363 zł) wykazana w tytule wykonawczym na dzień wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którym jest dzień wystawienia tytułu wykonawczego (4 lipca 2008 r.), odpowiadała faktycznemu zadłużeniu spółki. Kwota ta była wymagalna na dzień wystawienia tytułu wykonawczego. Jeżeli natomiast po tej dacie zobowiązany dokonał wpłaty (15 lipca 2008r.) określonej kwoty (40.000 zł), to okoliczność ta stanowiła podstawę ograniczenia egzekucji. W sprawie miał zatem zastosowanie § 9 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541 ze zm.), zgodnie z którym wierzyciel niezwłocznie zawiadamia organ egzekucyjny o każdej zmianie wysokości należności objętej tytułem wykonawczym wynikającej z jej wygaśnięcia w całości lub w części oraz podaje datę powstania zmiany i jej przyczynę. Przepis ten stosuje się odpowiednio w sytuacji, gdy wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym (§9 ust.2 rozporządzenia). Jeżeli jednak w trakcie postępowania egzekucyjnego zostanie wydane orzeczenie określające lub ustalające inną wysokość należności niż objęta tytułem wykonawczym, wierzyciel niezwłocznie aktualizuje tytuł wykonawczy w ten sposób, że wypełnia pierwszą stronę druku tytułu wykonawczego, a drugą opatruje pieczęcią urzędową oraz podpisem i pieczątką upoważnianej osoby. Dwa egzemplarze tych stron, oznaczone wyrazem "aktualizacja", wierzyciel przesyła organowi prowadzącemu egzekucję (§ 9 ust. 1b rozporządzenia). W aktualizowanym tytule wykonawczym wykazuje się kwotę zaległej należności pieniężnej według stanu na dzień jego aktualizacji (§ 9 ust. 1c rozporządzenia). Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, że nie było podstaw do aktualizacji tytułu wykonawczego. W konsekwencji kwota zaległości wykazana w treści tytułu wykonawczego została określona zgodnie z treścią obowiązku ciążącego na zobowiązanej spółce. Oczywiście na skutek dokonanej wpłaty przez zobowiązaną w trakcie postępowania egzekucyjnego, egzekucja powinna być ograniczona do kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy kwotą wykazaną w tytule wykonawczym, a wpłaconą kwotą. Dokonanie wpłaty w dniu 15 lipca 2008r., a zatem w trakcie postępowania egzekucyjnego nie stanowiło podstawy uznania, że tytuł wykonawczy został wystawiony wadliwie, jak również, iż podlega zwrotowi wierzycielowi, bądź aktualizacji, czy też postępowanie egzekucyjne powinno być umorzone. Wymieniony tytuł wykonawczy, po uwzględnieniu informacji o dokonanej częściowej wpłacie, nadal stanowi podstawę do prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W tej sytuacji zarzut z art. 33 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest niezasadny. Sąd nie dopatrzył się również naruszenia art.6, 7 i 8 k.p.a. poprzez przyjęcie – jak twierdzi strona – że jej zarzuty dotyczą działania organu egzekucyjnego a nie wierzyciela oraz odnoszą się do okoliczności związanych ze wszczęciem egzekucji. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd skargę oddalił.