I SA/Bd 722/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Najda - Ossowska Sędziowie: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Protokolant Starszy sekretarz sądowy po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 29 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi V. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. Wnioskiem z dnia [...] V. G. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek oraz odsetek za zwłokę, powstałych w związku z prowadzoną pozarolniczą działalnością gospodarczą w okresie od [...] do [...], w ramach której zatrudniała jednego pracownika. W uzasadnieniu wskazała, że nie jest w stanie spłacić należności wobec ZUS, z uwagi na bardzo trudną sytuację życiową. Podała, że razem z dziećmi znajduje się na utrzymaniu teściowej. Jednocześnie zadeklarowała, że spłaci zadłużenie, jeśli znajdzie pracę. W ramach postępowania w sprawie umorzenia należności składkowych prowadzonego przez ZUS ustalono, że V. G. jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w S. K. od dnia [...] jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Natomiast mąż skarżącej – D. G. nie figuruje w rejestrze wyżej wymienionego urzędu od dnia [...]. Ponadto na małżeństwo Państwa G. nie są zarejestrowane żadne pojazdy w Wydziale Komunikacji Starostwa Powiatowego w S. K. Zgodnie z informacją z Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej rodzina skarżącej korzystała z pomocy społecznej od dnia [...] a wysokość świadczeń rodzinnych pobranych w 2007 r. wynosiła [...] zł, a za okres od stycznia 2008 r. do maja 2008 r. wyniosła [...] zł. Ustalono również, że skarżąca i jej mąż nie posiadają innych zobowiązań poza zaległościami z tytułu nieopłaconych składek. Poza tym strona wyjaśniła, że wydatki ponoszone z tytułu czynszu za mieszkanie, opłat za energię elektryczną, wodę i inne reguluje jej teściowa – U. G., u której mieszka wraz z dziećmi. Oświadczyła również, że nie posiada żadnych nieruchomości i gruntów. Jednocześnie stwierdziła, że jest skłonna spłacać zaległości z otrzymywanego zasiłku rodzinnego. Po dokonaniu analizy sytuacji majątkowej i osobistej skarżącej Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. decyzją z dnia [...] odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz odsetek za zwłokę i kosztów upomnienia. Jednocześnie na mocy art. 105 § 1 w zw. z art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych umorzył postępowanie w części dotyczącej nieopłaconych składek finansowanych przez ubezpieczonych. W dniu [...] V. G. złożyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie kwestii umorzenia należności z tytułu składek i odsetek za zwłokę powołując się jak wyżej na swoją trudną sytuację materialną i fakt, że mieszka wraz z dziećmi w mieszkaniu teściowej. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz odsetek za zwłokę i kosztów upomnienia. Jednocześnie poinformował, iż na mocy art.105 §1 w zw. z art.30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych postępowanie w części dotyczącej nieopłaconych składek finansowanych przez ubezpieczonych zostało umorzone. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że sam fakt pozostawania bez pracy nie może stanowić samodzielnej przesłanki do umorzenia należności, lecz musi pozostawać w związku z pozostałymi okolicznościami sprawy, w przeciwnym razie każda utrata zatrudnienia automatycznie stanowiłaby okoliczność uwalniającą zobowiązanego od ciążących na nim obowiązków. Zdaniem Prezesa ZUS skarżąca nie wykazała, iż zachodzą przesłanki umorzenia określone w art.28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na mocy którego Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Zdaniem organu strona nie wykazała, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, ani nie wykazała przewlekłej choroby czy też konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, co pozbawiałoby ją możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z uwagi na to, że wobec strony prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, organ wykluczył też możliwość uznania, ze zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. W ocenie organu wątpliwości budzi rzeczywisty stan majątkowy skarżącej, bo choć skarżąca nie posiadała innych dochodów poza środkami pochodzącymi z Ośrodka Pomocy Społecznej sytuacja jej rodziny nie uległa pogorszeniu. Co więcej zadeklarowała chęć spłaty zadłużenia w ratach po 50 zł z otrzymywanego zasiłku, co powoduje, iż na miesięczne utrzymanie 4 osobowej rodziny miałaby wystarczyć kwota odpowiadająca kwocie raty. Powyższą decyzję Prezesa ZUS V. G. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Bydgoszczy podając, jako argument przemawiający za zaistnieniem przesłanek umorzenia należności z tytułu składek, swoją bardzo trudną sytuację życiową, tj. fakt nieposiadania pracy, brak samodzielnego mieszkania oraz pozostawanie na utrzymaniu teściowej. Ponownie zadeklarowała chęć spłaty zadłużenia z tytułu składek z otrzymywanego zasiłku rodzinnego. Podnosi, że fakt nieopłacenia składek nie był wynikiem jej złej woli. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270) wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art.134 § 1 tej ustawy Sąd nie jest związany granicami skargi, co oznacza, że skarga powinna zostać uwzględniona, jeśli tylko Sąd, niezależnie od zarzutów i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie któregoś z naruszeń prawa, powodujących wzruszenie zaskarżonej decyzji. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo. Pismem z dnia [...] skarżąca wystąpiła o umorzenie zaległości z tytułu zaległych składek z tego względu, że powstałej zaległości nie jest w stanie spłacić. W myśl art. 28 ust.2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej u.s.u.s.) należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z ust. 3 tego artykułu całkowita nieściągalność, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej, 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, w którym, jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Dotyczy to m.in. sytuacji wskazanej w pkt 1 ust.1 §3 rozporządzenia, tj. gdy opłacenie należności z tytuły składek pozbawiało zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zgodnie z art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29. Oznacza to, że ani przepis art.28 u.s.u.s., ani przepisy rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. (wydanego na podstawie art.28 ust.3b u.s.u.s.) nie mogą stanowić podstawy do umorzenia należnych składek przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek. Z akt sprawy wynika, że w trakcie działalności gospodarczej strona zatrudniała jednego pracownika. Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na art.28 u.s.u.s. oraz §3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odmówił umorzenia należności z tytułu składek oraz, na podstawie art.105 §1 k.p.a. w zw. z art.30 u.s.u.s., umorzył postępowanie w części dotyczącej nieopłaconych składek finansowanych przez ubezpieczonych. Wskutek wniesionego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oraz poinformował stronę, że na podstawie art.105 §1 k.p.a. w zw. z art.30 u.s.u.s., postępowanie w części dotyczącej nieopłaconych składek finansowanych przez ubezpieczonych zostało umorzone. Zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Oznacza to, że wydając decyzję w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Prezes Zakładu obowiązany jest stosować przepisy rozdziału 10 "Odwołania" k.p.a., w tym art.138 §1 k.p.a. Ten ostatni przepis w sposób wyczerpujący reguluje rodzaje decyzji, jakie może wydać organ II instancji. Zgodnie z jego treścią organ odwoławczy wydaje decyzję, w której: utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję (pkt 1), albo uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy, bądź uchylając tę decyzję - umarza postępowanie w pierwszej instancji (pkt 2) albo umarza postępowanie odwoławcze (pkt 3). W rozpatrywanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych poinformował stronę, że postępowanie w części dotyczącej nieopłaconych składek finansowanych przez ubezpieczonych zostało umorzone. Zdaniem Sądu sentencja zaskarżonej decyzji w tej części nie odpowiada dyspozycji art. 138 § 1 k.p.a. Takiego rozstrzygnięcia przepis ten nie przewiduje. Jeżeli Prezes Zakładu zamierzał utrzymać w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, to powinien dać temu wyraz we właściwy sposób, zgodnie z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Jednocześnie Sąd zauważa, że organ II instancji w ogóle nie powołał w podstawie prawnej wydanej decyzji art.138 §1 k.p.a. i odpowiedniego punktu tego artykułu. W przypadku naruszenia prawa procesowego i zarzutu naruszenia prawa materialnego, w pierwszej kolejności należało odnieść się do naruszenia prawa procesowego. Powyższe uchybienie jest wystarczającą podstawą do uchylenia zaskarżonej decyzji. Mając powyższe uwadze na podstawie art.145§1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz.1270) orzeczono jak w sentencji. Na podstawie art.152 cyt. ustawy Sąd określił, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. H. Adamczewska – Wasilewicz I. Najda – Ossowska L. Kleczkowski