I SA/Bd 723/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 30 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Gminy K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Gminy K/ na decyzję Zarządu Województwa [...] z dnia [...] 2013 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu dofinansowania pobranego na realizacje projektu postanowił: zwolnić skarżącą od kosztów sądowych Wraz ze skargą na decyzję Zarządu Województwa [...] z dnia [...] 2013r. w przedmiocie zwrotu dofinansowania pobranego na realizacje projektu Gmina wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych w całości. W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca wskazała wysokość kapitału zakładowego – [...] zł, wartość środków trwałych – [...] zł, wysokość zysku za ostatni rok obrotowy według bilansu – [...] zł. Wnioskodawczyni oświadczyła, że posiada zadłużenie z tytułu kredytów, pożyczek oraz wyemitowanych papierów wartościowych, które na koniec 2012r. wyniosło [...]. Uzasadniając złożony wniosek Gmina podniosła, że jako jednostka samorządowa realizuje zadania o charakterze publicznym na rzecz mieszkańców, zarówno zlecone z mocy ustawy jak i własne z wielu dziedzin. Na realizację tych zadań gmina otrzymuje subwencje, dotacje z budżetu państwa. Najistotniejszym problemem jest finansowanie oświaty. Ponadto strona wskazała, że o złej kondycji finansowej Gminy świadczą opinie Regionalnej Izby Obrachunkowej dotyczące projektów Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego strona przedłożyła odpis uchwały budżetowej Gminy na 2013r. oraz wyciągi z rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) – dalej zwana p.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może być przyznane gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy i w związku z tym, zgodnie z art. 252 § 1 ustawy wniosek strony powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Należy podkreślić, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. sygn. akt FZ 478/04 opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Wnioskodawca musi zatem wykazać, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Podkreślenia również wymaga, że wnioskodawcą jest Gmina. Samorząd gminny jest formą ustrojową zdecentralizowanej administracji publicznej, wykonującą przydzielone mu w drodze ustawy zadania własne na własną odpowiedzialność, a wykonywanie zadań o charakterze publicznym powierzone zostało radom oraz zarządom gmin (tak: J.P. Tarno w: Samorząd terytorialny w Polsce pod red. J.P. Tarno, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2002, s. 20-26.). Natomiast budżet jednostki samorządu terytorialnego jest rocznym planem dochodów i wydatków oraz przychodów i rozchodów tej jednostki i jest uchwalany w formie uchwały budżetowej (art. 211 ust. 1 i 4 ustawy o finansach publicznych). Uchwała ta stanowi podstawę gospodarki finansowej jednostki samorządu terytorialnego w roku budżetowym. Uchwała budżetowa zawiera także plany przychodów i wydatków zakładów budżetowych, gospodarstw pomocniczych jednostek budżetowych i funduszy celowych oraz dochodów własnych jednostek budżetowych. W budżecie jednostki samorządu terytorialnego mogą być tworzone rezerwa ogólna i rezerwy celowe. Rezerwy finansowe, tworzone w budżetach na nieprzewidziane wydatki, służą elastycznemu procesowi wydatkowania środków publicznych przy ograniczonych zmianach uchwały budżetowej w toku roku budżetowego. Konieczność posługiwania się instytucją rezerw wynika z niedoskonałości instrumentów planowania budżetowego, jego nadmiernej szczegółowości, nieznajomości niektórych wskaźników, od których zależy prawidłowy podział środków lub zaistniałych zdarzeń nadzwyczajnych. Z przyczyn obiektywnych bowiem nie zawsze można dokładnie przewidzieć wszystkie przyszłe wydatki budżetowe, preliminując je w sposób adekwatny. Funkcją rezerw jest przede wszystkim zabezpieczenie właściwego wykonania uchwalonego budżetu. Rezerwa ogólna tworzona jest w budżecie jednostki samorządu terytorialnego obligatoryjnie, a jej wysokość nie może przekraczać 1% zaplanowanych wydatków budżetowych. Na etapie tworzenia budżetu rezerwa ogólna nie jest sprecyzowana, a ustanowiony limit może być przeznaczony na jakiekolwiek cele budżetowe, tj. na wydatki związane z realizacją zadań publicznych należących do kompetencji danej jednostki samorządu terytorialnego. Z powyższego wynika, że gmina jako jednostka samorządu terytorialnego jest specyficzną instytucją działającą na podstawie i w granicach określonych przepisami prawa, a jej swoboda w dysponowaniu środkami pieniężnymi jest znacznie ograniczona i odmienna niż w przypadku przedsiębiorstw prywatnych działających w ramach swobody działalności gospodarczej. Jak wynika z przedłożonej uchwały budżetowej na rok 2013r. Gmina ustaliła rezerwę ogólna w kwocie [...] zł. Z art. 222 ust. 1 ustawy o finansach publicznych wynika, że rezerwa ogólna to maksymalnie 1% wydatków budżetu gminy, co w przypadku Gminy Kcynia przy wydatkach [...] zł nie może wynosić więcej niż [...]zł. Gmina jak wskazano powyżej ustaliła rezerwę ogólną na kwotę [...] zł co w porównaniu z ustaloną wysokością wydatków nie jest kwotą dużą. Ponadto z uchwały budżetowej wynika, że budżet Gminy na 2013r. został zaplanowany z nadwyżką budżetu w wysokości [...] zł, którą przeznaczono na spłatę kredytu w wysokości [...] zł zaciągniętego w grudniu 2012r. na sfinansowanie planowanego deficytu budżetu. Ponadto jak wynika z oświadczenia strony zawartego na urzędowym formularzu PPPr Gmina posiada zadłużenie z tytułu kredytów, pożyczek oraz wyemitowanych papierów wartościowych, które na koniec 2012r. wyniosło [...]. Z opinii Regionalnej Izby Obrachunkowej dotyczących projektów Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy wynika, że gmina ma trudności w przepływie środków pieniężnych. W ocenie orzekającego uiszczenie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, które na obecnym etapie sprowadzają się do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł spowoduje zaciągnięcie kolejnych pożyczek powodujących zwiększenie deficytu i trudność w utrzymaniu płynności finansowej Gminy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.