I SA/Bd 734/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Halina Adamczewska – Wasilewicz Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kruppik – Świetlicka Sędzia WSA Urszula Wiśniewska (spr.) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Małgorzata Antoniuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2015r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę Decyzją z dnia [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu składek ZUS z uwagi na brak podstaw do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2015r. poz. 121) – dalej jako: "u.s.u.s". Zakład uznał, że w sprawie nie wystąpiła całkowita nieściągalność. We wniosku o ponowne rozpoznacie sprawy strona podała, że obecnie nie prowadzi działalności. Utrzymuje się z reny, która po potrąceniach komorniczych wynosi 711 zł. Nie może otrzymać żadnego kredytu, ponieważ widnieje w Biurze Informacji Kredytowej. Poinformowała, że zaciągnięte kredyty były na spłatę zaległości ZUS. Wskazała, że posiada wiele wierzytelności, które trudno ściągnąć, a obecnie poszukuje dzierżawcy. Decyzją z dnia [..]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] W uzasadnieniu Zakład podał, że po ponownym wnikliwym przeanalizowaniu wszystkich przedstawionych przez zobowiązaną argumentów, nie stwierdził ustawowych przesłanek przemawiających jednoznacznie za możliwością umorzenia należności. Wskazał, że rozpatrywał sprawę z art. 28 ust 3 pkt 5 i 6 oraz ust. 3a u.s.u.s. gdyż inne przesłanki z art. 28 u.s.u.s. nie zaistniały. Organ zaznaczył, że zaistnienie którejkolwiek z przesłanek umorzenia zawartych w art. 28 u.s.u.s. oznacza tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek (tzw. uznanie administracyjne), a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Przechodząc do analizy przesłanek umorzenia organ podkreślił, że wobec majątku zobowiązanej zostało wdrożone postępowanie egzekucyjne. Tym samym nie można stwierdzić, że zachodzi ustawowa przesłanka umorzenia należności ZUS w postaci całkowitej nieściągalności w formie określonej brzmieniem art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Organ zauważył, że o przesłance "bezskutecznej egzekucji" można mówić wyłącznie jeżeli nie ma wątpliwości, iż nie zachodzi żadna możliwość zaspokojenia egzekwowanej wierzytelności z jakiejkolwiek części majątku zobowiązanego, a taką pewność daje tylko stosowny akt organu egzekucyjnego. Zaznaczył, że nie jest również oczywiste, że w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Organ zauważył, że nie bez znaczenia pozostaje fakt, iż skarżąca posiada nieruchomości, na których została ustanowiona hipoteka na rzecz ZUS na kwotę 224.341,59 zł, a zgodnie z dyspozycją art. 24 ust. 5 u.s.u.s. należności z tytułu składek, zabezpieczone hipoteką lub zastawem nie ulegają przedawnieniu. Analizując przesłankę ważnego interesu osoby zobowiązanej organ wskazał, że sytuacja finansowa skarżącej nie jest najlepsza, ponieważ, wskutek zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej, utrzymuje się obecnie z renty rodzinnej w wysokości 711 zł (po potrąceniach komorniczych). Jednak, w ocenie organu, posiadanie przez skarżącą nieruchomości o znacznej wartości, nie będących jednocześnie miejscem zamieszkania nie pozwala stwierdzić, iż znajduje się ona w ubóstwie. Nie bez znaczenia, w opinii organu, jest również fakt, że strona posiada również zobowiązania cywilnoprawne i z tego powodu nastąpił zbieg egzekucji. Jednakże, jak podkreślił Zakład, zobowiązania publicznoprawne, do których należą składki na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i fundusz pracy winny być regulowane w pierwszej kolejności przed należnościami cywilnoprawnymi. Odnosząc się do stanu zdrowia zobowiązanej organ podkreślił, że nie ma on wpływu na osiągane dochody z renty, czy możliwość uzyskania dochodu z dzierżawy. W złożonej do tut. Sądu skardze strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając naruszenie: - art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt. 1 i 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003r., nr 141, poz. 1365) - dalej: rozporządzenie, poprzez ich niezastosowanie w przedmiotowej sprawie, podczas gdy spełnione są przesłanki umorzenia należności z tytułu składek w nich uregulowane; - art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez przekroczenie granic uznania administracyjnego oraz naruszenie zasady uwzględniania słusznego interesu obywateli; - art. 80 k.p.a. i wynikającej z niego zasady swobodnej oceny dowodów przez uznanie, że skarżąca jest w stanie zapłacić należności z tytułu składek bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny. Skarżąca podkreśliła, że utrzymuje się z bardzo niskiego świadczenia rentowego, które dodatkowo jest obarczone zajęciami komorniczymi. Próba wydzierżawienia posiadanych gruntów zakończyła się niepowodzeniem, a uzyskanie jakiegokolwiek kredytu jest niemożliwe ze względu na istniejące wpisy w Biurze Informacji Kredytowej. Wskazała, że uregulowanie naliczonych przez ZUS należności składkowych, spowoduje brak możliwości zaspokojenia najbardziej podstawowych życiowych potrzeb. Zaznaczyła, że nie może sprzedać posiadanych nieruchomości, bowiem stanowią one praktycznie jedyne potencjalne źródło, z którego w przyszłości mogłaby uzyskać dodatkowy dochód. Zbycie ich być może doprowadziłoby do spłaty części zobowiązań, ale w przyszłości doprowadziłoby do ruiny i braku jakichkolwiek perspektyw na uzyskanie dodatkowych środków utrzymania. Skarżąca podkreśliła, że organ pomimo ustalenia, iż jej sytuacja życiowa i majątkowa jest niezwykle trudna przyjął, że jest w stanie jeszcze dodatkowo regulować należności składkowe. Taka ocena jest, zdaniem strony, sprzeczna z zasadami logiki, abstrahuje również od realiów życia oraz zasad doświadczenia życiowego. Skarżąca zarzucając przekroczenie granic uznania administracyjnego wskazała, że zgodnie z przyjętym w judykaturze stanowiskiem, jeśli w sprawach pozostawionych przez przepisy uznaniu administracyjnemu interes społeczny nie stoi temu na przeszkodzie i leży to w możliwości organu administracji, organ ten ma obowiązek załatwić sprawę w sposób pozytywny dla strony. Tworzy się w ten sposób domniemanie pozytywnego rozstrzygnięcia, chyba że brak jest realnych możliwości, pozytywne rozstrzygnięcie bowiem niemożliwe jest z przyczyn faktycznych albo gdy pozytywnemu rozstrzygnięciu stoi na przeszkodzie nie budzący wątpliwości interes ogólny. Zdaniem strony, trudno uznawać, aby doprowadzanie obywateli do ruiny finansowej i powiększanie sfery ubóstwa w Polsce leżało w interesie społecznym. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm.- zwanej dalej "p.p.s.a."), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja ZUS w sprawie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych . Jest to decyzja uznaniowa. W orzecznictwie sądowo-administracyjnym podkreśla się, że kontrola decyzji uznaniowych jest co do zasady traktowana jako ograniczona. W pełnym zakresie sądy administracyjne kontrolują natomiast prawidłowość postępowania wyjaśniającego. Kontrola sprowadza się do badania czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Jeśli decyzja została wydana z takim naruszeniem przepisów o postępowaniu, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, podlega ona uchyleniu na podstawie art.145 §1 pkt.1 lit.c p.p.s.a. O tego rodzaju naruszeniach prawa można by mówić, gdyby organ dokonując oceny sprawy, pominął istotne dla niej dokumenty lub okoliczności faktyczne, dokonał oceny dokumentów i okoliczności wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdy pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, czy też pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy. Uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia bowiem organu administracji od obowiązku wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), całościowego wyjaśnienia sprawy i wydania decyzji przekonywującej pod względem faktycznym i prawnym. Przedmiotowa kontrola dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w chwili wydawania zaskarżonej decyzji. Jakiekolwiek zmiany, zaistniałe po dniu wydania decyzji nie mogą bowiem mieć wpływu na prawidłowość działania organu. Biorąc pod uwagę powyższy zakres zaskarżenia, skargę należy uznać za bezzasadną, została bowiem wydana po prawidłowym przeprowadzeniu postępowania dowodowego. W sposób wyczerpujący zebrano i rozpatrzono cały materiał dowodowy, a po dokonaniu jego oceny prawidłowo uznano, że nie zostały udowodnione okoliczności dotyczące istnienia przesłanek umorzeniowych. W rozpatrywanej sprawie brak także podstaw do uznania, że organ dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego. Podstawę materialną zaskarżonej decyzji, jak również decyzji ją poprzedzającej, stanowiły przepisy art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s stanowiące o możliwości umarzania należności z tytułu składek w sytuacji ich całkowitej nieściągalności, a także o możliwości umarzania należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, w sytuacjach o których mowa w § 3 rozporządzenia. Zgodnie z powołanym rozporządzeniem, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności. W przedmiotowej sprawie, z uwagi na fakt, że zobowiązana dysponuje regularnym dochodem (renta rodzinna) oraz majątkiem, jak słusznie przyjął organ w sposób oczywisty nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności. Sytuację skarżącej można natomiast rozpatrywać w kontekście zaistnienia przesłanek ujętych w § 3 ust. 3 rozporządzenia, jednakże od razu zauważyć należy, iż treść tego przepisu prowadzi do wniosku, że nie jest wystarczające samo powołanie się przez zobowiązanego na trudności w spłacie należności, wynikające z opisanych w przepisie przesłanek - konieczne jest natomiast wykazanie, że ze względu na stan majątkowy czy też sytuację rodzinną lub zdrowotną, zobowiązany nie jest w stanie uiścić powstałej należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego bądź członka jego rodziny. W przedmiotowej sprawie podkreślić należy że, jak wynika z bezspornych ustaleń organu, skarżąca ma stałe źródło dochodu w postaci renty rodzinnej (z której dokonywane są potrącenia komornicze) a także posiada majątek (nieruchomości, które nie są miejscem zamieszkania strony) o znacznej wartości, wierzytelności wobec kontrahentów z okresu prowadzenia działalności gospodarczej ponadto stronę obciążają zobowiązania o charakterze cywilnoprawnym. Pomimo, iż przedstawiona przez zobowiązaną sytuacja faktyczna w istocie jawi się jako trudna, a skarżąca chcąc spłacić ciążące na niej zobowiązania zarówno publicznoprawne jaki i cywilnoprawne napotyka na trudności związane z brakiem dostatecznych środków, to jednak w tej sytuacji rację należy przyznać ZUS, że umorzenie skarżącej zaległości byłoby bezzasadnym uprzywilejowywaniem strony skarżącej kosztem ogółu obywateli. W orzecznictwie sądowym ostatnich lat, utrwalił się pogląd, zgodnie z którym w interesie publicznym rozważanym w przypadku umorzenia zaległości, jest nie tylko dbałość o priorytetowe regulowanie należności na rzecz Skarbu Państwa lecz również minimalizowanie wydatków z budżetu państwa, związanych ze świadczeniem pomocy społecznej, osobie która w skutek decyzji organu pozbawiona zostałaby możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych i byłaby zmuszona do sięgania do środków pomocy państwa. Poglądu tego nie można jednak rozszerzać poza racjonalne granice, stosując preferencje wobec osób, których ogólna sytuacja materialna jest niezła, lecz które na skutek wielorakich zobowiązań z innych tytułów, będących konsekwencją uprzednio podjętych decyzji, mogą potencjalnie popaść w niedostatek. Innymi słowy nie można poczytywać za spełniające przesłanki umorzenia należności publicznoprawnych, osób, które nie dysponują środkami na wykonanie zobowiązań publicznoprawnych, nawet jeśli niewykonanie tych zobowiązań wiązałoby się daleko idącymi konsekwencjami dla zobowiązanego. Instytucja umorzenia zaległości służy bowiem wsparciu obywateli w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi, chorobą czy innymi niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami. Nie zostały pominięte argumenty skarżącej, która podkreśla, trudności z zawarciem umowy dzierżawy czy uzyskaniem kredytu. Mimo, że argumenty te są racjonalne , nie mogą one jednak przesądzać o spełnieniu przesłanek umorzenia zaległości, tak długo jak sytuacja materialna zobowiązanej z uwagi na posiadany majątek jest relatywnie niezła i pozwala na spłatę jakichkolwiek zobowiązań. Organ publiczny bowiem, w ramach gospodarowania środkami publicznymi, nie może pozwolić sobie na odstąpienie od dochodzenia należnych mu kwot, poprzez skorzystanie z instytucji umorzenia zaległości, w sytuacji gdy zobowiązany ma obiektywną możliwość spłacania tychże kwot – choćby w systemie ratalnym. Nie bez znaczenia jest też perspektywa czasowa wyznaczona upływem terminów przedawnienia zobowiązań. W sytuacji gdy ustalono, że zobowiązana dysponuje wypracowanym wcześniej majątkiem w postaci nieruchomości , a także osiąga na bieżąco regularne przychody, przy braku innych okoliczności szczególnych - organ nie miał podstaw do stwierdzenia, że zobowiązana spełnia przesłanki do umorzenia zaległości. Tym samym, kontrolując prawidłowość zaskarżonej decyzji, należy stwierdzić, że w relatywnie stabilnej sytuacji majątkowej skarżącej nie sposób dopatrywać się przesłanek do umorzenia zaległości. Organ orzekający wziął pod uwagę podnoszone przez wnioskodawczynię okoliczności i dokonał ich oceny, co znalazło swoje odzwierciedlenie tak w materiale dowodowym sprawy, jak również w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Podnoszone okoliczności nie zostały pominięte przez organ orzekający, jednakże zostały one ocenione jako nie dające wystarczających podstaw do zastosowania instytucji umorzenia zaległości. W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie doszło również do naruszenia przepisów prawa procesowego. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. E. Kruppik – Świetlicka H. Adamczewska – Wasilewicz U. Wiśniewska