I SA/Bd 737/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 31 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od kwietnia do grudnia 2008 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy W dniu 23 września 2013r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął na urzędowym formularzu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, którego miesięczny dochód stanowi kwota [...] zł netto z tytułu świadczenia emerytalnego. Oświadczył, że nie posiada oszczędności, przedmiotów wartościowych oraz nieruchomości. Jako majątek ruchomy wnioskodawca wskazał samochód [...] rok produkcji 1996. Zarządzeniami z dnia 24 września 2013r. oraz z dnia 15 października 2013r. referendarz sądowy wezwał stronę do nadesłania dokumentów obrazujących jej sytuację finansową i majątkową. W odpowiedzi wnioskodawca przedłożył: zeznania podatkowe za lata 2011- 2012r., z których wynika, że za powyższe okresy osiągnął dochód w kwotach [...]i [...]zł.; wyciągi z trzech rachunków bankowych; umowę rozdzielności majątkowej z dnia 19 listopada 2009r.; rachunki za energię elektryczną; informację ze spółdzielni mieszkaniowej o wysokości czynszu; umowę kredytu hipotecznego wraz z aneksem oraz zeznanie podatkowe żony za 2012r. W piśmie z dnia 29 września 2013r. wnioskodawca oświadczył, że nie korzysta z pomocy rodziny oraz osób trzecich. Wskazał, że obecnie są w stosunku do niego prowadzone egzekucje administracyjne. Na rachunku bankowym w mBanku zajęcie egzekucyjne wynosi [...]zł. Wskazał również na zajęcie emerytury w 50%. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Na podstawie przepisu art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012r. poz. 1270 ze zm.) – zwana dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1). W powyższym przepisie mowa jest wyłącznie o wykazaniu takiej wyjątkowej sytuacji, potwierdzonej stosownymi dokumentami, w której wnioskodawca ze względu na okoliczności życiowe jest pozbawiony całkowicie środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Sytuacja bytowa jest zachwiana w taki sposób, iż nie jest w stanie zapewnić sobie samodzielnie lub z pomocą innych osób, lub instytucji, w żaden sposób minimum warunków socjalnych. Ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa jednak na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zwrotu: "gdy wykaże". Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa jest w powołanym wyżej przepisie. Ze względu na to, że wskazane przez stronę w oświadczeniu okoliczności nie były wystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji wnioskodawcy i budziły wątpliwości, referendarz sądowy stosownie do treści art. 255 p.p.s.a. wezwał skarżącego do złożenia odpowiednich dokumentów obrazujących sytuację majątkową skarżącej oraz domowników. Z treści powyższego przepisu wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa jest w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przenosząc powyższe rozważania prawne natury ogólnej na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że strona nie wykazała, że nie jest ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przedłożonych dokumentów (zeznanie podatkowe za 2011r. i 2012r. oraz rachunki bankowe) wynika, że skarżący uzyskuje stały miesięczny dochód z tytułu świadczenia emerytalnego w kwocie [...] zł. Co prawda skarżący wskazał, że świadczenie emerytalne z tytułu prowadzonej egzekucji administracyjnej jest zajęte w 50% nie mniej nie przedłożył jakiegokolwiek dokumentu na potwierdzenie powyższej okoliczności, jak również nie wynika to przedłożonego rachunku bankowego na które wpływa świadczenie emerytalne strony. Jak wynika z przedłożonych dokumentów skarżący nie jest obecnie właścicielem żadnej nieruchomości. W tym kontekście podkreślenia jednak wymaga, że jak wynika z historii rachunków bankowych skarżący spłaca dwa kredyty hipoteczne za mieszkania, które darował swoim córkom. Niezrozumiałym dla orzekającego jest fakt, że skoro skarżący nie jest właścicielem tych lokali to w całości ponosi koszty kredytów hipotecznych. Suma spłacanych comiesięcznych kredytów jest praktycznie tożsama z wysokością wpisu, jaki należy uiścić w przedmiotowej sprawie w kwocie [...]zł. Z tą różnica, że wpis jest uiszczany jednorazowo a w razie pozytywnego rozstrzygnięcia stronie przysługuje zwrot kosztów od organu. Starając się o zwolnienie od kosztów sądowych skarżący winien w związku z tym wykazać, że poczynił wszelkie możliwe oszczędności w swoich wydatkach, ograniczając je tylko do tych, które są niezbędne dla zapewniania jego egzystencji. Tymczasem skarżący wykazał, że ponosi znaczne miesięczne wydatki związane ze spłatą kredytów bankowych, zaciągniętych w kwocie przewyższającej [...] zł. Stwierdzić w tym miejscu należy, że udzielając skarżącemu kredytu w tak znacznej kwocie bank musiał pozytywnie ocenić zdolności finansowe skarżącego. Orzekający podziela przy tym pogląd wyrażony w postanowieniu NSA z dnia 28 czerwca 2005r., sygn. akt II GZ 56/05, że zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą o jej możliwościach płatniczych, przez co wyłączają możliwość przyznania jej prawa pomocy. W kontekście tych rozważań na uwagę zasługuje również fakt, że skarżący regularnie opłaca rachunki związane z opłatą za telewizję [...] oraz [...]. Nie do zaakceptowania byłoby zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych w sytuacji gdy skarżący na bieżącą reguluje takie wydatki w kwocie pond [...] zł miesięcznie. Po drugie podnieść należy, że jak wynika z przedłożonych rachunków bankowych skarżący na dzień 29 sierpnia 2013r. w Funduszu Inwestycyjnym posiada [...] jednostek o wartości [...] zł czyli w kwocie prawie trzykrotnie wyższej niż wynosi wysokość wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie. Po trzecie jak wynika z rachunków bankowych skarżący ma do dyspozycji karty kredytowe na których istniejącą jeszcze rezerwy będących do dyspozycji środków finansowych. Prawo pomocy ma natomiast zastosowanie do osób znajdujących się w bardzo złej sytuacji materialnej, stanowiąc formę dofinansowania osób ubogich z budżetu Państwa. Może to nastąpić jedynie w przypadku, w którym zdobycie przez stronę środków na pokrycie kosztów udziału w postępowaniu sądowym jest niemożliwe. Żadnych tego typu okoliczności jednak w odniesieniu do wnioskodawcy nie stwierdzono. Skutkuje to pełnym przekonaniem o adekwatności możliwości płatniczych do związanych ze skargą kosztów postępowania. Uznaniu, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania przeczy jego występowanie w postępowaniu sądowym przez doradcę podatkowego z wyboru, co świadczy o tym, że na jego ustanowienie już wygospodarował pewne środki finansowe. Niezależnie od tego, bez względu na sytuację materialną, sam fakt ustanowienia fachowego pełnomocnika z wyboru automatycznie wyklucza jego ustanowienie w ramach prawa pomocy. Zgodnie bowiem z art. 246 § 3 p.p.s.a. adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z wyżej wskazanymi osobami. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Jak podkreśla się w doktrynie przesłanka negatywna z art. 246 § 3 p.p.s.a. wyklucza badanie wniosku o przyznanie prawa pomocy pod kątem wystąpienia przesłanek pozytywnych co do żądania ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego (por. J. Harczuk "Zwroty szacunkowe jako przesłanka przyznania prawa pomocy", ZNSA 2007, Nr 5, s. 69 i n.). W niniejszej sprawie skarżący pozostaje z doradcą podatkowym w stosunku prawnym w rozumieniu art. 246 § 3 p.p.s.a. Końcowo raz jeszcze wskazać należy, że instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na prowadzenie procesu z jakichkolwiek źródeł. Instytucja ta ma na celu umożliwienie dochodzenia praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na tę właśnie sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem. Dlatego też, przyznanie prawa pomocy może mieć miejsce w przypadku osób, których stan majątkowy i dochody są niskie, lecz taka sytuacja nie zachodzi w odniesieniu do skarżącego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 507/04). Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 2 i art. 258 §1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.