I SA/Bd 740/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Mirella Łent Sędziowie: sędzia WSA Halina Adamczewska – Wasilewicz sędzia WSA Izabela Najda – Ossowska (spr.) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Marcin Frydrych po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 14 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę Zaskarżoną decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) utrzymał w mocy decyzję odmawiającą J. S. (Skarżącemu) umorzenia należności z tytułu składek. Organ wskazał, że Skarżący wystąpił z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek z uwagi na małe dochody z prowadzonej działalności oraz fakt, że z powodu trudnej sytuacji finansowej zmuszony został do zamknięcia zakładu fotograficznego. Organ I instancji ustalił, że w obecnej chwili Skarżący jest osobą bezrobotną z przyznanym prawem do pobierania zasiłku, jego żona nie uzyskuje żadnych dochodów, gdyż z dniem 23 maja 2011r. wypowiedziano jej umowę o świadczenie usług w imieniu P. SA (ZUS ZWUA z datą 13 czerwca 2011 r.). Małżonkowie mają na utrzymaniu 24 letniego syna, rodzina posiada stałe miesięczne, nieudokumentowane wydatki związane z utrzymaniem w łącznej kwocie ok. 1.500 zł (czynsz, energia, gaz, wykup leków). Skarżący posiada zobowiązania z tytułu zaciągniętego kredytu w kwocie ok. 4.000 zł (nieudokumentowane). Zobowiązanie to, zgodnie z jego oświadczeniem jest ściągane przez komornika w kwocie ok. 200 zł miesięcznie. Z pisma Spółdzielni Mieszkaniowej w Brodnicy z dnia 14 kwietnia 2011r. wynika, że małżonkowie posiadają zadłużenie związane z opłatami za używanie lokalu na kwotę 15.299,93 zł bez odsetek. Zarząd Spółdzielni uprzedził o zamiarze wypowiedzenia umowy najmu lokalu i wyznaczył termin do dnia 31 maja 2011r. na uregulowanie zaległości. Dodatkowo Skarżący przedłożył zaświadczenie ze Spółdzielni Mieszkaniowej w B. z dnia 21 lipca 2011r., wskazujące na wzrost zadłużenia na dzień 15 lipca 2011r. do kwoty 16.392,37 zł. Ustalono, że Skarżący nie figuruje w centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców. Z informacji uzyskanej ze Starostwa Powiatowego w B. z 21 stycznia 2011r. wynika, że Skarżący nie posiada żadnych nieruchomości na terenie powiatu brodnickiego. Organ wskazał, że na podstawie orzeczenia z 8 grudnia 2010r. wydanego przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. Skarżący został uznany za osobę niepełnosprawną w stopniu lekkim. Orzeczenie zostało wydane na okres do 31 grudnia 2012r. Zgodnie z tym orzeczeniem o niepełnosprawności Skarżący nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Na podstawie zaświadczenia lekarskiego z dnia 11 października 2010 r. wydanego przez specjalistę psychiatrii Poradni Zdrowia Psychicznego w B. ustalono, że Skarżący cierpi na zaburzenia depresyjne. Organ ustalił także, że Skarżący nie figuruje w ewidencji świadczeniobiorców ZUS, a działalność gospodarcza prowadzona była samodzielnie przez co brak jest osób, na które można by przenieść odpowiedzialności w myśl przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., nr 8, poz. 60 ze zm. dalej O.p.). Decyzją z dnia [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił zobowiązanemu umorzenia należności z tytułu składek. Skarżący zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu podtrzymał swoje stanowisko dotychczasowe i podkreślił, iż jego obecna sytuacja nie pozwala na spłacenie zaległych kwot bez narażania rodziny na brak możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Wskazał na fakt utraty zatrudnienia przez małżonkę E. S.. Po ponownym przeanalizowaniu sprawy ZUS podkreślił, że ciężar udowodnienia stanu majątkowego, sytuacji rodzinnej spoczywa na osobie wnioskującej o umorzenie, a co za tym idzie rozstrzygnięcie w sprawie jest uzależnione bezpośrednio od aktywności strony postępowania administracyjnego i tego, co zostanie przez nią udowodnione, o czym Skarżący został pouczony. Rozpatrując przedstawione przez Skarżącego argumenty pod kątem konkretyzacji zasadniczej przesłanki uzasadniającej umorzenie, tj. stwierdzenia stanu całkowitej nieściągalności, w świetle przepisów art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r, nr 205 poz. 1585 ze zm. dalej jako ustawa sus) organ zauważył, iż działalność gospodarcza nie jest już prowadzona, jednakże z uwagi na 10-letni okres biegu terminu przedawnienia należności (art. 24 ust 4 powołanej ustawy), istnieje możliwość wszczęcia wobec strony postępowania egzekucyjnego przez co nie konkretyzuje się w tym przypadku przesłanka umorzenia zawarta w art. 28 ust. 3 pkt 6 - bowiem na obecnym etapie nie można przesądzać braku możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Również wysokość nieopłaconych składek znacznie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (brak konkretyzacji przesłanki umorzenia zawartej w pkt 4a). W ocenie ZUS w przedmiotowej sprawie zachodzi natomiast przesłanka umorzenia zawarta w art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy sus tj. Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W ocenie organu istnieje jednak możliwość wszczęcia postępowania egzekucyjnego i nie można jednoznacznie przesądzić, iż jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. ZUS podkreślił, że z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej, a także z pozostałych dokumentów złożonych przez Skarżącego, wynika, że sytuacja materialna, w jakiej się obecnie znajduje jest trudna, uniemożliwiająca z pewnością jednorazową spłatę długu. W tym kontekście organ uznał, że wystąpiła przesłanka umorzenia zawarta w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2007r. (Dz. U. z 2008r nr 78 poz. 465 ze zm. dalej jako Rozporządzenie). Niemniej zaznaczył, że nie można jednak wykluczyć spłaty zadłużenia w dłuższym okresie czasu, w ratach ustalonych w takiej wysokości, by nie stanowiło to nadmiernego obciążenia budżetu domowego. Organ zauważył również, że w świetle dostarczonych dokumentów zobowiązany nie wykazał, aby ze względu na stan zdrowia był niezdolny do pracy, co pozwala przypuszczać, że możliwości zarobkowania Skarżącego nie są w żaden sposób ograniczone. Zakład wskazał, że zgodnie z zaświadczeniem lekarskim z dnia 11 października 2010r. wydanym przez specjalistę psychiatrii Poradni Zdrowia Psychicznego w B.ustalono, że Skarżący cierpi na zaburzenia depresyjne. Organ wyjaśnił, że nawet przy stwierdzeniu występowania którejkolwiek z wyżej wymienionych w Rozporządzeniu przesłanek nie ma obowiązku pozytywnego rozstrzygnięcia dla wnioskodawcy z uwagi na fakt, że decyzja, co do umorzenia zaległości oparta jest na tzw. uznaniu administracyjnym. Odnosząc się do argumentu podniesionego przez Skarżącego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, dotyczącego braku osiągania dochodów przez jego małżonkę w związku z otrzymanym wypowiedzeniem umowy o świadczenie usług przez spółkę akcyjną P., ZUS ponownie stwierdził, że sytuacja materialna Skarżącego jest trudna i uniemożliwia jednorazową spłatę długu. Jednakże zauważył, że umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania, dlatego organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu tą ulgą. Dodatkowo, organ podkreślił, że każda osoba prowadząca działalność gospodarczą jest zobowiązana do terminowego opłacania składek w okresach jej prowadzenia. Przedsiębiorca bowiem prowadzi działalność na własny rachunek i własne ryzyko i w związku z tym sam odpowiada za zobowiązania z tytułu jej prowadzenia. Wobec powyższego ZUS, powołując się na instytucję uznania administracyjnego, odmówił umorzenia należności. W skardze do sądu Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji oraz o dopuszczenie dowodów sprawy sądowej w Toruniu na okoliczność, że ZUS zobowiązał się przed tym Sądem do obiektywnego rozpatrzenia jego trudnej sytuacji majątkowej. W uzasadnieniu Skarżący stwierdził, że nie jest w stanie spłacić zadłużenia wobec ZUS z uwagi na trudną sytuację materialną. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i w całości podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie ma uzasadnionych podstaw. Należy podkreślić, że sąd administracyjny zgodnie z art. 145 § 1 pkt.1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm. dalej p.p.s.a.) uchyla decyzję, kiedy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie sądowa ocena zaskarżonej decyzji nie może opierać się na zasadach słuszności lub współżycia społecznego. Rozpatrując przedmiotową skargę, należy przede wszystkim przeanalizować przepisy prawa, które umożliwiają ZUS zastosowanie ulgi w postaci umorzenia zaległych należności. Podstawą prawną umorzenia jest powołany w decyzjach art. 28 ustawy sus. Wskazany przepis daje prawo do umorzenia należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Na postawie art. 32 ustawy sus, przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne. Na podstawie pierwszego z powołanych przepisów, ZUS może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek, w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Zamknięty katalog sytuacji, w których przepisy pozwalają uznać, że doszło do całkowitej nieściągalności należności został określony w ust. 3 tego przepisu, zgodnie z którym, nieściągalność ta zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Sytuacje przedstawione w poszczególnych podpunktach w powyższym przepisie nie mają zastosowania w stanie faktycznym sprawy, ponieważ jakkolwiek dotychczasowe postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne, nie można stwierdzić, że także w przyszłości egzekucja nie będzie wszczęta i skutecznie przeprowadzona. W świetle powyższych wniosków Istotne dla rozstrzygnięcia w sprawie stają się regulacje zawarte w art. 28 ust. 3a ustawy sus, w którym ustawodawca stworzył organom, na zasadach uznania administracyjnego, możliwość umorzenia określonych zaległości z tytułu składek, mimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe przesłanki umorzenia należności w oparciu o wskazany przepis sprecyzowane zostały w § 3 Rozporządzenia, zgodnie z którym zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Tak więc "uzasadnione przypadki", o których mowa w art. 28 ust 3a ustawy sus należy ocenić przez analizę przesłanek opisanych szczegółowo w powołanym wyżej Rozporządzeniu. Organ uznał, że stan faktyczny w sprawie pozwala na przyjęcie, że spełniona została przesłanka z § 3 ust 1 pkt 1 Rozporządzenia. Należy podkreślić, że powołany przepis daje organowi uprawnienie do umorzenia należności z tytułu składek, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Orzeczenie w tym zakresie odbywa się w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że ustalenie istnienia przesłanki do umorzenia określonej przepisem, nie obliguje organu do udzielenia tej ulgi. Organ zachowuje możliwość odmowy umorzenia należności, co jednak każdorazowo musi uzasadnić. Sposób rozstrzygnięcia ZUS determinuje zakres sądowej kontroli takiego orzeczenia (inne okoliczności kontroluje Sąd w decyzji wydanej na podstawie uznania administracyjnego, inne w przypadku ustalenia przez organ, że w sprawie nie występują przesłanki udzielenia ulgi). W sprawie ZUS, uwzględniając wszystkie okoliczności faktyczne dotyczące sytuacji rodzinnej, majątkowej i zdrowotnej Skarżącego, uznał, że spełniona została co do zasady przesłanka warunkująca umorzenie zaległości z tytułu składek, jednakże korzystając z możliwości wyboru rozstrzygnięcia, organ zdecydował o nieudzielaniu ulgi. Swoje stanowisko uzasadnił przede wszystkim szczególnym charakterem należności ZUS, z których pokrywane są wydatki na świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego, stąd dochodzenie tych należności leży w interesie wszystkich ubezpieczonych. W ocenie organu konfrontacja w tym przypadku interesu społecznego z interesem dłużnika, daje prymat temu pierwszemu i nie ma podstaw, by na tym etapie w sposób ostateczny rezygnować z poboru przedmiotowych należności. W ocenie Sądu rozstrzygnięcie organu w sprawie nie narusza prawa materialnego, zostało uzasadnione w sposób pozwalający ocenić przesłanki wyboru dokonanego w ramach uznania administracyjnego przez organ. W stanie faktycznym ustalonym w sprawie sytuacja majątkowa Skarżącego w chwili obecnej nie pozwala praktycznie spłacać żadnych należności, Skarżący posiada inne zadłużenia nie publicznoprawne (bankowe, spółdzielcze), które – przy umorzeniu należności ZUS – zyskałyby nieuzasadnione pierwszeństwo w ich regulowaniu przed przedmiotowymi należnościami. Skoro Skarżący nie ma stałych źródeł dochodu egzekucja należności nie będzie dolegliwa, ponieważ nie będzie skuteczna, o ile w ogóle będzie prowadzona (zawsze musi ona także uwzględniać kwotę wolną od zajęcia). Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a.