I SA/Bd 76/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędziowie: Sędzia WSA Teresa Liwacz Asesor sądowy Urszula Wiśniewska (spr.) Protokolant Magdalena Buczek po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 20 maja 2008 r. sprawy ze skargi T.K. na decyzję Dyrektora (...) Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. z dnia (...) nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania renty strukturalnej po wznowieniu postępowania oddala skargę I SA/Bd 76/08 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Dyrektor K-P Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARMiR w M. z dnia [...] w przedmiocie uchylenia decyzji z dnia [...] nr [...] o przyznaniu renty strukturalnej dla T.K. i odmawiającą przyznania tej renty. W uzasadnieniu wskazano, iż w dniu 20 marca 2006 r. strona złożyła wniosek o przyznanie renty strukturalnej wraz z załącznikami. W dniu 19 czerwca 2006r. wnioskodawca przedłożył dokumenty potwierdzające przekazanie gospodarstwa rolnego oraz zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej. Decyzją z dnia [...] Kierownik Biura Powiatowego orzekł o przyznaniu zainteresowanemu renty strukturalnej . W dniu 15 stycznia 2007r. T.K. przedłożył Kierownikowi Biura Powiatowego postanowienie Sądu Rejonowego w M. z dnia 18 grudnia 2006 r., odpis KW nr [...] oraz nakaz płatniczy Wójta Gminy J. W.. Z dokumentów tych wynikało, iż żona wnioskodawcy nabyła spadek po zmarłym w dniu 21 marca 2003 r. ojcu, R.Z.. Organ pierwszej instancji postanowieniem z dnia [...] wznowił z urzędu na podstawie art. 149 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 5, art. 147 i art. 150 Kodeks postępowania administracyjnego postępowanie w sprawie przyznania renty strukturalnej. Kierownik Biura Powiatowego decyzją Nr [...] z dnia [...] orzekł o uchyleniu decyzji w wyniku wznowienia postępowania i odmówił przyznania renty strukturalnej ze względu na nieudzielanie przez zainteresowanego informacji odnośnie nieuregulowanych spraw własności gruntów rolnych. W wyniku złożonego odwołania organ II Instancji decyzją z dnia [...] przekazał sprawę do ponownego rozpoznania celem dokonania ustaleń w przedmiocie poinformowania przez stronę organu odnośnie nabycia spadku. Zgodnie z oświadczeniem pracownika informacja wymagałaby utrwalenia w formie notatki służbowej, a okoliczność ta nie wynikała z akt sprawy. Po przeprowadzeniu dwóch rozpraw administracyjnych mających na celu ustalenie stanu faktycznego decyzją z dnia [...] Kierownik Biura Powiatowego wydał decyzję nr [...] o uchyleniu decyzji o przyznaniu renty strukturalnej nr [...] z dnia [...] i odmowie przyznania renty strukturalnej T.K.. W odwołaniu wniesiono o uchylenie decyzji i umorzenie postępowania z uwagi na naruszenie przepisów art. 145 § 1 pkt. 5 Kpa. Zdaniem odwołującego organ błędnie utożsamia fakt otwarcia i nabycia spadku z nabyciem własności. W ocenie strony z art. 699 kpc i następnych wynika, że prawomocne stwierdzenie przez sąd nabycia spadku przez spadkobierców stwarza domniemanie prawne, iż osoba wymieniona w postanowieniu jest spadkobiercą legitymowanym do dochodzenia roszczeń z tytułu dziedziczenia spadku względem osób trzecich oraz do rozporządzania prawami, które należą do spadku. Organowi zarzucono nadto prowadzenie postępowania w sposób wyjątkowo niedbały i opieszały. Decyzją z dnia [...] Dyrektor K-P Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Stwierdził, iż z materiału zebranego w sprawie wynikało, iż żona T. K., w chwili składania wniosku o przyznanie renty strukturalnej była w 1/4 współwłaścicielem nieruchomości rolnej położonej w B., gmina J.W. woj. kujawsko - pomorskie, tj. działki ewidencyjnej nr [...] . Grunt ten nie został zadeklarowany we wniosku o przyznanie renty strukturalnej. Dyrektor podkreślił, iż R.Z. zmarł 21 marca 2003 r. tym samym, mając na uwadze treść art. 924 i 925 Kc, z dniem tym B.K. stała się faktycznym współwłaścicielem ziemi w 1/4 części, a więc zarówno w dniu złożenia wniosku, jak i w dniu przekazania gospodarstwa oraz w dniu wydania decyzji w przedmiocie przyznania renty żona skarżącego była współwłaścicielem gruntów rolnych, na które uzyskała postanowienie sądu o nabyciu spadku dopiero w dniu 18 grudnia 2006r. Zdaniem organu II instancji odwołujący składając wniosek o przyznanie renty strukturalnej miał obowiązek poinformować organ I instancji o nieuregulowanych sprawach własności ziemi jego żony. Warunku tego odwołujący nie dopełnił. Organ II instancji odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisu art. 145 § 1 pkt. 5 Kpa, wyjaśnił, iż z przedłożonych dokumentów: postanowienia Sądu Rejonowego w M., Sygn. akt [...] z .dnia 18 grudnia 2006 r., odpisu z KW nr [...], wydanego przez Sąd Rejonowy w M.- IV Wydział Ksiąg Wieczystych z dnia 15 stycznia 2007 r. oraz decyzji Wójta Gminy J.W. z dnia 8 lutego 2006 r. w sprawie wymiaru podatku rolnego wynikały nowego istotne dla sprawy okoliczności faktyczne istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, stanowiące podstawę do wznowienia postępowania. W chwili wydania decyzji nr [...] z dnia [...] Kierownik Biura Powiatowego nie posiadał wiedzy na temat nie zgłoszenia we wniosku działki nr [...], która nie została przekazana zgodnie z § 6 rozporządzenia w sprawie rent strukturalnych. Dyrektor wyjaśnił również, iż nabycie spadku następuje z mocy samego prawa, niezależnie od tego, kto jest spadkobiercą oraz czy i kiedy spadkobierca dowiedział się o tytule powołania do spadku i czy objął spadek. Nabycie spadku jest skuteczne bez potrzeby dokonywania jakichkolwiek czynności przez spadkobiercę czy jakikolwiek organ państwowy, w szczególności nie wymaga żadnego orzeczenia. Wobec tego, że spadkobierca może spadek odrzucić, nabycie spadku staje się definitywne dopiero po złożeniu przez spadkobiercę oświadczenia o przyjęciu spadku albo po upływie terminu do jego wniesienia. Organ II instancji uznał za nieuzasadniony zarzut prowadzenia postępowania z naruszeniem przepisów K.p.a. Na każdym etapie postępowania wnioskodawca był informowany w formie postanowienia o przedłużeniu terminu na wydanie decyzji w przedmiocie renty strukturalnej z powodu złożonego i budzącego szereg wątpliwości interpretacyjnych stanu prawnego niniejszej sprawy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy T.K. wniósł o uchylenie decyzji wydanej przez organ II instancji, wskazując na naruszenie przepisu art.145 § 1 K.p.a., art. 924, art.924 Kodeksy cywilnego oraz 699 Kodeksu postępowania cywilnego, a w konsekwencji błędne zastosowanie § 4 pkt 4 i 5 w związku z § 9 i § 20 ust.7 rozporządzenia rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich ( Dz. U. Nr 114, poz.1191 ze zm.). Zdaniem skarżącego postanowienie o nabyciu spadku uprawomocniło się w dniu 9 stycznia 2007 r. Również z wypisu z ksiąg wieczystych oraz decyzji w sprawie wymiaru podatku rolnego nie wynika, aby wnioskodawca był przed ta datą właścicielem spornych gruntów, których zaprzestał użytkować od dnia 14 czerwca 2006 r. Nie istniała więc w dacie wydania decyzji o przyznaniu renty podstawa do wznowienia postępowania, na którą powołuje się organ, co stanowi rażące naruszenie prawa, skutkujące stwierdzeniem nieważności. Skarżący ponownie wskazał na błędną interpretację organu w kwestii otwarcia i nabycia spadku, których nie należy utożsamiać z nabyciem własności. Zaznaczył, iż to sąd spadku określa sposób dziedziczenia gospodarstwa rolnego. B.K.swoim udziałem spadkowym mogła rozporządzać dopiero po uprawomocnieniu postanowienia o jego nabyciu, a więc po wydaniu decyzji o przyznaniu renty strukturalnej. Uprawnienie to nie przysługiwało jej w toku postępowania spadkowego. Dodatkowo skarżący podniósł, iż z akt sprawy wynika, iż organy pozostawały w nieuzasadnionej bezczynności. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego tylko z punktu widzenia jej legalności, tj. z punktu widzenia zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika zaś, że zaskarżona decyzja ulega uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd analizując ustalenia faktyczne, podstawę prawną decyzji oraz ocenę dowodów dokonaną przez organy nie stwierdził naruszenia prawa, które skutkowałoby koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Pierwszą kwestia do rozpoznania w niniejszej sprawie jest problematyka związana ze wznowieniem postępowania, a w szczególności trafność zastosowanego w sprawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą prawną możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ona zapadła, było dotknięte kwalifikowaną wadliwością procesową wyliczoną w przepisach prawa procesowego art. 145 § 1 k.p.a. (W. Dawidowicz "Postępowanie administracyjne. Zarys wykładu", W-wa 1983 r. s. 242; B. Adamiak, J. Borkowski "Polskie postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne" Wyd. Naukowe PWN, W-wa 1992 r., s. 214). Wznowienie postępowania następuje z urzędu z wyjątkiem art. 145 § 1 pkt 4 i art. 145a k.p.a. lub na żądanie strony. W rozpoznanej sprawie wznowione zostało postępowanie z urzędu. Wszczęcie postępowania o wznowienie postępowania rozpoczyna nowe postępowanie administracyjne w stosunku do postępowania prowadzonego w trybie zwykłym (instancyjnym), którego datę określa się na zasadzie art. 61 k.p.a. W przedmiotowej sprawie decyzją ostateczną z dnia [...] lipca 2006 r. Kierownik Biura Powiatowego przyznał T.K. rentę strukturalną od czerwca 2006r. do maja 2016 r. w wysokości [...] zł. Uczynił to na podstawie wniosku strony i dołączonych do niego dokumentów, a podstawę prawną stanowiły przepisy § 4-9 i 21 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 1191). Postanowieniem z dnia 16 stycznia 2007 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wznowił postępowanie zakończone decyzją wyżej opisaną z dnia 14 lipca 2006 r. Jako podstawę prawną wskazał art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., w uzasadnieniu zaś podał, iż otrzymał dokumenty: postanowienie Sądu Rejonowego w M., Sygn. akt [...] z .dnia 18 grudnia 2006 r., odpisu z KW nr [..] , wydany przez Sąd Rejonowy w M. - IV Wydział Ksiąg Wieczystych z dnia 15 stycznia 2007 r. oraz decyzję Wójta Gminy J.W. z dnia 8 lutego 2006 r. w sprawie wymiaru podatku, które wskazywały na nowe okoliczności faktyczne nie były znane organowi w dniu wydania decyzji, a mające wpływ na rozpatrzenie sprawy. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy okoliczności faktyczne lub dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Przepis art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. może mieć zastosowanie, gdy spełnione są łącznie trzy przesłanki. Po pierwsze, ujawnione okoliczności faktyczne i dowody istotne dla sprawy są nowe. Drugą przesłanką jest istnienie nowych okoliczności faktycznych, nowych dowodów w dniu wydania decyzji ostatecznej. Trzecią przesłanką jest, że nowe okoliczności faktyczne nowe dowody nie były znane organowi, który wydał decyzję. Pojęcie dowodu wynika z art. 75 k.p.a. Przez okoliczności faktyczne należy natomiast rozumieć zdarzenie niezależne od treści przepisów prawa, a tym bardziej wykładni prawa. Wystarczą przy tym nowe okoliczności faktyczne, na co wskazuje B. Adamiak (w:) Komentarz, 1998 r., s. 718 (por. wyrok NSA z dnia 7 września 1982 r., SA/Kr 588/82, ONSA 1982, nr 2, poz. 83). Z powyższych ustaleń wynika, że nowe okoliczności, o jakich mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., przedstawiają określony stan faktyczny i prawny, który istniał w chwili wydania przez organ decyzji ostatecznej, lecz nie był on znany organowi z niezależnych od tego organu przyczyn, mający wpływ na status prawny strony, tj. zakres jej praw i obowiązków w konsekwencji na treść merytorycznego rozstrzygnięcia. Przez nową okoliczność istotną dla sprawy należy rozumieć taką okoliczność, która mogła mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy, co oznacza, iż w sprawie zapadłaby decyzja co do swej istoty odmienna od rozstrzygnięcia dotychczasowego (por. wyrok NSA z dnia 8 czerwca 2000 r., IV SA 1885/99, LEX nr 50152). Dokonując oceny w tym kontekście zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji trzeba stwierdzić, iż w rozpoznawanej sprawie taka sytuacja faktyczna i prawna miała miejsce. Powołane wyżej rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej (...) w § 6 ust. 1 pkt 1 stanowi, iż warunek przekazania gospodarstwa rolnego, o którym mowa w § 4 pkt 4, uważa się za spełniony, jeżeli zostały przekazane wszystkie użytki rolne wchodzące w skład gospodarstwa będące zarówno przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonka, jak również przedmiotem ich współwłasności z zastrzeżeniem § 9 pkt 1. Jak stanowi przepis § 4 tego rozporządzenia rentę strukturalną przyznaje się producentowi rolnemu, będącemu osobą fizyczną prowadzącą na własny rachunek działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym, położonym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Dokonując wykładni powołanych wyżej przepisów należy dojść do wniosku, iż przedmiotem przekazania są tylko te użytki rolne, które - niezależnie od tego czy były odrębną własnością wnioskodawcy i jego małżonka, czy też stanowiły współwłasność małżeńską - wchodziły w skład gospodarstwa rolnego i na których producent rolny, ubiegający się o rentę strukturalną, prowadził działalność rolniczą, o jakiej mowa w § 2 pkt 1 cyt. rozporządzenia. Innymi słowy, chodzi o te użytki rolne, stanowiące zorganizowaną całość gospodarczą - gospodarstwo rolne, na których wnioskodawca prowadził określoną działalność rolniczą, ponosząc z związku z tym określone ciężary, jak też uzyskując określone korzyści, niezależnie od tego czy stanowiły własność odrębną jego lub małżonka, czy też ich współwłasność. Z materiału dowodowego wynika, iż oprócz użytków rolnych o pow. [...] ha objętych wnioskiem o przyznanie renty strukturalnej, tj. działek ewidencyjnych o nr [...] skarżący wraz z małżonką od 2002r. do dnia 15 czerwca 2006r. dzierżawił działkę o nr ewidencyjnym [...] pow. [...] ha położonej w B.. Powyższe użytki rolne (działki [...] )wchodziły w skład gospodarstwa rolnego skarżącego. W ocenie skarżącego o prawie własności do wskazanej nieruchomości (działka nr 48) można mówić dopiero od dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku, które nastąpiło z dniem 09 stycznia 2007r. W odniesieniu do wskazanego zagadnienia Sąd w pełni podziela i aprobuje argumentację zaprezentowaną przez organ odwoławczy. Zgodnie z art. 924 kc oraz 925 kc spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy a spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku. Otwarcie spadku jest zdarzeniem polegającym na tym, że należące do spadkodawcy określone prawa i obowiązki majątkowe stają się spadkiem tj. wyodrębnioną w sensie prawnym masą majątkową. Nabycie spadku następuje z mocy prawa , niezależnie od tego kto jest spadkobiercą oraz czy i kiedy spadkobierca dowiedział się o tytule powołania do spadku i czy objął spadek. Nabycie spadku jest skuteczne bez potrzeby dokonywania jakichkolwiek czynności przez spadkobiercę czy jakikolwiek organ państwowy, w szczególności nie wymaga żadnego orzeczenia. Nabycie spadku przez spadkobiercę z chwilą otwarcia spadku nie jest jednak definitywne. Wobec tego, że spadkobierca może spadek odrzucić nabycie spadku staje się definitywne dopiero po złożeniu przez spadkobiercę oświadczenia o przyjęciu spadku albo po upływie terminu do jego wniesienia. W ocenie Sądu zasadne jest twierdzenie organów, iż żona skarżącego była w ¼ współwłaścicielem gruntów rolnych odziedziczonych po zmarłym w dniu 21 marca 2003r, ojcu – R.Z.. Jak wskazano wyżej warunek przekazania gospodarstwa uważa się za spełniony wtedy, gdy producent nie jest w posiadaniu użytków rolnych przekraczających 0,5 ha. Z akt administracyjnych wynika, iż żona skarżącego była nie tylko właścicielem (współwłaścicielem) działki nr 48 ale również jej posiadaczem samoistnym. Do protokołu przesłuchania strony z dnia 14 czerwca 2007r. skarżący zeznał, iż użytkował wskazaną działkę od 2002r, na podstawie ustnej umowy dzierżawy zawartej z R.Z. natomiast od dnia 15 czerwca 2006r przekazał ją w użytkowanie p. E.W. (zał. 38 akt administracyjnych). Zgodnie natomiast z § 20 ust. 7 cyt. rozporządzenia w terminie 6 miesięcy od dnia otrzymania postanowienia o spełnieniu warunków do otrzymania renty strukturalnej wnioskodawca powinien przekazać gospodarstwo rolne oraz zaprzestać prowadzenia działalności rolniczej. Przy czy warunek przekazania gospodarstwa rolnego stosownie do § 6 cyt. rozporządzenia uważa się za spełniony gdy zostały przekazane: 1) wszystkie użytki rolne wchodzące w skład tego gospodarstwa, będące zarówno przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonka, jak również przedmiotem ich współwłasności, z zastrzeżeniem § 9 pkt 1; 2) przekazanie nastąpiło: a) przez przeniesienie własności gospodarstwa rolnego w całości na rzecz następcy albo b) na powiększenie jednego lub kilku gospodarstw rolnych przez odpłatne lub nieodpłatne przeniesienie własności użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego lub c) na powiększenie jednego lub kilku gospodarstw rolnych przez przekazanie wchodzących w skład gospodarstwa rolnego użytków rolnych w dzierżawę, na podstawie zawartej na okres co najmniej 10 lat: - pisemnej umowy zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków albo umowy w formie aktu notarialnego. Nie budzi wątpliwości , iż legitymowanie się przez żonę skarżącego współwłasnością (rozumianą w stanie faktycznym niniejszej sprawy jako posiadanie) gospodarstwa rolnego, mimo upływu 6- miesięcznego terminu określonego przepisami prawa dawało organom podstawę do uznania niespełnienia warunku zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej wymaganego przez § 4 pkt 5 w związku z § 9 pkt 1 rozporządzenia. Prawidłowe jest zatem stanowisko organów orzekających obu instancji, że fakt nabycia w drodze spadkobrania przez żonę skarżącego udziału w gospodarstwie rolnym, ponieważ istniał przed wydaniem decyzji z dnia 14 lipca 2006 r. o przyznaniu renty strukturalnej i nie był znany organowi pierwszej instancji w dniu jej wydania, stanowi nową okoliczność w znaczeniu wskazanego przepisu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Sąd nie stwierdził również w sprawie naruszenia przepisów postępowania art. 8 kodeksu postępowania administracyjnego (zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa ) oraz art. 12 ( zasada szybkości postępowania). Z akt sprawy wynika, iż organ podatkowy kilkakrotnie przedłużał termin załatwienia sprawy, nie mniej w każdym przypadku wydawane było postanowienie stosownie do art. 36 § 1 kpa. Zatem strona była informowana o nowym terminie oraz przyczynach nie załatwienia sprawy. Podkreślić również należy, iż organ administracji pozostaje w bezczynności w każdym przypadku nie załatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 kpa, jeżeli nie dopełnił czynności określonych w art. 36 kpa lub nie podjął innych działań wynikających z przepisów procesowych mających na celu usunięci przeszkody w wydaniu decyzji. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd uznał skargę za niezasadną i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę.