I SA/Bd 804/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Teresa Liwacz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Protokolant: Asystent sędziego Daniel Łuczon po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 08 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości 3. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na rzecz adwokat B. M. kwotę [...] zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu 1. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] 2012r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] 2011r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 07 marca 2011r. skarżąca złożyła do organu wniosek o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek na obowiązkowe ubezpieczenia. Uzasadniając wniosek wskazała, że zaległości w opłacaniu składek powstały w okresie, gdy prowadziła działalność gospodarczą na potrzeby zatrudnienia w firmie [...], gdy pracowała jako przedstawiciel handlowy. Pracodawca okazał się wobec wnioskodawczyni nielojalny i nie wypłacał wynagrodzenia w należnej wysokości. W związku z powyższym strona nie miała jakichkolwiek środków finansowych, aby opłacić należne składki, podatek dochodowy. Po opłaceniu kosztów związanych z pracą (tj. paliwo, noclegi, telefon, korzystanie z laptopa itp.) stronie nie zostawało praktycznie nic, a starczało tylko na podstawowe produkty żywieniowe. Wnioskodawczyni podała, że nie zamierzała uciec od odpowiedzialności związanej z opłacaniem składek ZUS i zawsze gdy tylko dostawała kolejną pracę zakładała, że w pierwszej kolejności spłaci wszelkie zobowiązania z tytułu zaległych składek. Niestety zarobki w firmie, którą prowadziła wystarczały tylko na spłatę długów, które zmuszona była zaciągać w trakcie prowadzenia działalności; aby wykonywać pracę zgodnie z umową zawartą z pracodawcą. W sierpniu 2008r. pracodawca zamknął filię, w której pracowała. Strona podała, że pracę "za kierownicą" przypłaciła utratą zdrowia, co wykluczyło ją z dalszej pracy przedstawiciela handlowego. 2. Decyzją z dnia [...] 2011r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu powołał się na brak stwierdzenia stanu całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 1 - 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Nie znaleziono również podstaw do umorzenia należności w oparciu o ust. 3a powołanego artykułu tj. z uwagi na ważny interes osoby zobowiązanej do opłacania składek. 3. W dniu 30 maja 2011r. strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności. W uzasadnieniu strona przedstawiła swoją sytuację finansową i rodzinną, tożsamą z przedstawioną na wcześniejszym etapie postępowania. 4. Decyzją z dnia [...] 2011r. Zakład utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] 2011r. 5. W wyniku wniesionej skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił powyższą decyzję organu z dnia [...] 2011r. wskazując na naruszenie art. 7 i 77 § 1 kpa, albowiem organ nie zebrał i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego. 6. Po przeprowadzeniu kolejnego postępowania Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...]2012r. ponownie utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] 2011r. W uzasadnieniu organ przedstawił aktualną sytuacje wnioskodawczyni wskazując, że w 2011r. z tytułu innych źródeł uzyskała dochód w wysokości [...] zł. W okresie od 02 stycznia 2012r. do 02 kwietnia 2012r. skarżąca pracowała na umowę o dzieło, otrzymując łącznie wynagrodzenie w wysokości [...] zł brutto. Ponosi koszt związany z opłatą dostępu do Internetu (kopia faktury z dnia [...] 2012r. na kwotę [...] zł). Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej, a także pismem z dnia [...] 20 12r., wynika, że poza opłatą za Internet, strona nie ponosi żadnych kosztów z tyłu miesięcznych opłat (czynsz, energia elektryczna, gaz itp.) oraz kosztów leczenia. Comiesięczne wydatki związane z koniecznym utrzymaniem strona określiła na kwotę [...]. Mieszka w wynajętym pokoju w zamian za pomoc w utrzymaniu porządku. Sporadycznie skarżącej finansowo pomaga babcia. Następnie organ przywołał regulacje pozwalające na umorzenie należności z tytułu składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585.). Wskazał również, że na podstawie art. 28 ust. 3a tej ustawy w związku z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ( Dz. U. nr 141, poz. 1365 ) należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umorzone, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Organ stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie zachodzi przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 5, jak i pkt 6 cyt. ustawy gdyż naczelnik urzędu skarbowego w B. dnia [...] 2011r. przekazał protokoły nieściągalności, w których stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Organ uznał również, że w niniejszej sprawie występuje przesłanka umorzenia zawarta w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, albowiem sytuacja skarżącej jest trudna, uniemożliwiająca jednorazowa spłatę długu. W ocenie organu nie było możliwe jednoznaczne stwierdzenie, czy w przypadku skarżącej zachodzi przesłanka umorzenia opisana w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia gdyż strona, pomimo że wskazała, iż stwierdzono u niej zniesienie lordozy lędźwiowej (tj. wygięcie kręgosłupa) z rotacją kręgów, co wykluczyło z dalszej pracy jako przedstawiciel handlowy, to nie przedłożyła żadnej dokumentacji potwierdzającej ten fakt. Reasumując organ mając na uwadze instytucję uznania administracyjnego oraz fakt, że skarżąca jest osoba młodą, wykształconą, posiadającą określone umiejętności oraz doświadczenie życiowe, a także to, że uzyskuje coraz większe dochody odmówił umorzenia zaległości z tytułu składek. 7. W skardze skierowanej do Sądu strona wniosła o uchylenie powyższej decyzji wskazując, że od listopada 2008r. jest osoba bezrobotną. Za bezzasadne strona uznała, ustalenia organu, iż co roku uzyskuje coraz wyższe dochody wskazując, że stypendium szkoleniowe w kwocie [...] zł miesięcznie, które było wypłacane przez 9 miesięcy nauki starczało jedynie na dojazdy do szkoły. Strona ponownie wskazała, że spełnia przesłanki do umorzenia zaległości albowiem nie posiada majątku z którego organ mógłby wyegzekwować stosowne należności. 8. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 9.1. Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. Również w myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270) - dalej p.p.s.a. - sądy administracyjne kontrolują zaskarżone akty tylko w zakresie ich legalności. Jednocześnie z przepisu art. 134 § 1 ostatnio cytowanej ustawy wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji według powyższych kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. 9.2. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585.) - dalej u.s.u.s. - należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Według ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W myśl ust 3 całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 5) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 6) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 7) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być przy tym w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (ust. 3 a). Zgodnie natomiast z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) – dalej rozporządzenie - Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W tym miejscu trzeba wyraźnie zaznaczyć, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co nie oznacza jednak, że może być ona dowolna. Sąd nie może nakazać Zakładowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, bowiem jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola sądu obejmuje więc zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi – w postaci umorzenia należności (zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 19 listopada 2007r., sygn. akt V SA/Wa 1876/07, lex nr 484969; wyrok WSA w Gdańsku z 10 lutego 2009r., sygn. akt I SA/Gd 874/08, lex nr 483118). 9.3. Jak wynika z treści zaskarżonej decyzji organ orzekał w oparciu o uznanie administracyjne, albowiem stwierdził, że w niniejszej sprawie skonkretyzowała się przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 1 i 2 u.s.u.s. oraz przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Dalej organ stwierdza, że nic nie stoi na przeszkodzie, aby skarżąca spłacała zadłużenie w systemie ratalnym. Powyższe stanowisko budzi zdziwienie Sądu, gdyż układ ratalny musi mieć realne podstawy. Nie wystarczy samo stwierdzenie, że płatnik może spłacić zadłużenie w ratach, nie wskazując źródła finansowania oraz wysokości ewentualnych rat, tym bardziej, że skarżąca jest osobą bezrobotną nie uzyskuje żadnych dochodów (z wyjątkiem okresu luty-kwiecień 2012 gdzie z tytułu umowy o dzieło uzyskała dochód [...] z) i korzysta z pomocy finansowej babci. Wskazać należy, że przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym organ, obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy, stanowi materiał, będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Ponadto wskazać należy, że przedmiotowa sprawa była już rozpoznawana przez tut. Sąd, który wyrokiem z dnia 20 grudnia 2011r. sygn. akt I SA/Bd 717/11 uchylił decyzję organu zarzucając jej naruszenie art. 7 i 77 § 1 kpa. Sąd wyraźnie wskazał, że organ ponownie rozpoznając sprawę w przypadku wystąpienia przesłanek umorzeniowych dokona wyboru pomiędzy decyzją negatywną i pozytywną. Jeśli odmówi ulgi wskaże co spowodowało to, że ostatecznie podjął taką decyzję. Skład rozpoznający niniejszą sprawę stwierdza, że wytyczne zawarte w powyższym orzeczeniu nie zostały zrealizowane. Organ stwierdził, że w niniejszej sprawie wystąpiły przesłanki warunkujące umorzenie zaległości z tytułu składek jednak mając na uwadze uznaniowy charakter decyzji omówił stronie przyznania ulgi. Organ w ogóle nie uzasadnił takiego rozstrzygnięcia. Trudno za takowe uznać ogólne rozważania dotyczące publicznoprawnego charakteru należności z tytułu składek, czy też wywody dotyczące odsetek za zwłokę. Lakoniczne stwierdzenie na końcu decyzji, że strona jest osoba młodą wykształconą, posiadającą określone umiejętności oraz doświadczenie życiowe, a także to, że uzyskuje coraz większe dochody powoduje, że decyzją narusza również art. 107 kpa. Organ pomimo, że stwierdził wystąpienie przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 tj. "gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych" odmówił przyznania stronie ulgi w ogóle nie wskazując co należy rozumieć pod tym pojęciem na co zwracał już uwagę Sąd w wyroku z dnia 20 grudnia 2011r. Dopiero prawidłowe zdefiniowanie przez organ tego pojęcia w zestawieniu z zebranym materiałem dowodowym pozwoli organowi na poczynienie prawidłowych ustaleń. Organ oczywiście mając na uwadze uznaniowy charakter decyzji dotyczących umorzenia zaległości z tytułu składek sam dokona wyboru odnośnie rozstrzygnięcia w tym zakresie. Nie mniej w przypadku odmowy umorzenia szczególnie jak ma to miejsce w niniejszej sprawie pomimo wystąpienia przesłanek warunkujących umorzenie odmowa przyznania wnioskowanej ulgi musi być rzetelnie i przekonywująca uzasadniona czego w niniejszej sprawie nie uczyniono. Odnosząc się do podnoszonej przez organ okoliczności, że z analizowanych lat strona uzyskuje coraz większe dochody. Ze złożonych zeznań o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) PIT37 w kolejnych latach podatkowych wynika, że w 2008r. wnioskodawczyni osiągnęła dochód w kwocie [...] zł, w 2009r. nie osiągnęła w ogóle dochodu, w 2010r. jej dochód wyniósł [...] zł., w 2011r. osiągnęła dochód w kwocie [...] zł. Ponadto jak wynika z ustaleń organu w okresie od 02 stycznia 2012r. do 02 kwietnia 2012r. skarżąca pracowała na umowę o dzieło, otrzymując łącznie wynagrodzenie w wysokości [...] zł brutto. Z powyższych danych wynika, że skarżąca rzeczywiście od 2009r. uzyskuje corocznie wyższe dochody, jednakże mając na uwadze wysokość tych dochodów oraz kwotowy ich wzrost niezrozumiałym dla Sądu jest konkluzja organu, co do możliwości finansowych strony a zwłaszcza twierdzenia, że skarżąca jest w stanie spłacić zaległość podatkowa w systemie ratalnym. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę stwierdza, że wydana decyzja narusza prawo i w związku z tym, jako wadliwa, winna zostać na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylona. O wykonalności decyzji orzeczono na podstawie art. 152 cyt. ustawy. O zwrocie należnych pełnomocnikowi skarżącego kosztów zastępstwa prawnego orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).