I SA/Bd 816/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Tomasz Wójcik asesor WSA Joanna Ziołek Protokolant: starszy sekretarz sądowy Anna Krenz-Winiecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2025r. sprawy ze skargi R. S. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 25 lutego 2022 r., sygn. akt I SA/Bd 209/20 w przedmiocie zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 13 lutego 2020 r. nr 0401.IOV2.4103.54.2019 w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od maja do października 2014 r. postanawia: 1) wznowić postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Bydgoszczy; 2) uchylić postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 25 lutego 2022 r., sygn. akt I SA/Bd 209/20; 3) przyznać od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy adwokatowi R. S. kwotę 2.214 zł (słownie: dwa tysiące dwieście czternaście złotych), w tym podatek od towarów i usług w wysokości 414 zł (słownie: czterysta czternaście złotych), tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej. Wyrokiem z dnia 2 września 2021 r., sygn. akt I FSK 837/21 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną M. A. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 19 sierpnia 2020 r., sygn. akt I SA/Bd 209/20, którym Sąd I instancji oddalił skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] lutego 2020 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od maja do października 2014r. Pismem z dnia [...] lutego 2022 r. adwokat R. S. złożył wniosek o przyznanie mu kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu. Postanowieniem z dnia 25 lutego 2022 r., sygn. akt I SA/Bd 209/20 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy przyznał ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi ze Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy kwotę [...]zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej. Pismem z dnia [...] marca 2023 r. pełnomocnik, powołując na treść art. 359 § 2 k.p.c., wniósł o zmianę ww. postanowienia referendarza, wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 grudnia 2022 r., sygn. akt SK 78/21. Postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Bd 209/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił wniosek jako niedopuszczalny. Następnie, w dniu [...] lipca 2023 r. adwokat złożył skargę o wznowienie postępowania w zakresie postanowienia referendarza sądowego o przyznaniu wynagrodzenia tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 grudnia 2022 r., sygn. akt SK 78/21. Postanowieniem z dnia 29 września 2023 r., sygn. akt I SA/Bd 358/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił skargę o wznowienie postępowania. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2024 r., sygn. akt I FZ 351/23. Orzeczenia te umotywowano faktem, że zaskarżone postanowienie nie zostało wydane na podstawie aktu zakwestionowanego wskazanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego – wyrok ten dotyczy rozporządzenia dot. kosztów pomocy prawnej radców prawnych, a nie adwokatów. Pismem z dnia [...] czerwca 2024 r. pełnomocnik wniósł, na podstawie art. 272 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a."), o zmianę (względnie uchylenie) rozstrzygnięcia o kosztach, zawartego w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 25 lutego 2022 r. sygn. akt I SA/Bd 209/20, a także o zwrot kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. Niniejszą skargę o wznowienie postępowania oparto na wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 lutego 2024 r., sygn. akt SK 90/22. Postanowieniem z dnia 25 czerwca 2024 r., sygn. akt I SA/Bd 397/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił skargę adwokata R. S. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 25 lutego 2022 r., sygn. akt I SA/Bd 209/20 w przedmiocie przyznania wynagrodzenia tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi M. A. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] lutego 2020 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od maja do października 2014 r. Rozpatrując wniesione przez adwokata zażalenie Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 6 listopada 2024 r., sygn. akt I FZ 162/24 uchylił zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 25 czerwca 2024 r., sygn. akt I SA/Bd 397/24 i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W pierwszej kolejności należy wskazać, że pismo pełnomocnika z dnia 4 czerwca 2024 r. - wniosek o zmianę rozstrzygnięcia o kosztach zawartego w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 25 lutego 2022 r., sygn. akt I SA/Bd 209/20, stanowi (choć nie zostało tak nazwane) skargę o wznowienie postępowania. W treści tego wniosku powołano podstawę wznowienia postępowania wymienioną w art. 272 § 1 p.p.s.a., wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego dnia 27 lutego 2024 r., SK 90/22. Trzeba mieć na względzie, że postępowanie wznowieniowe jest nowym, odrębnym postępowaniem sądowoadministracyjnym (nadzwyczajnym), wiążącym się z poprzednim, zakończonym prawomocnym orzeczeniem, jedynie tożsamością osądzonej sprawy (por. K. Sobieralski, Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego, Kraków 2003, str. 52). Skarga o wznowienie postępowania została wniesiona w terminie wynikającym z art. 272 § 2 p.p.s.a. i art. 278 p.p.s.a., co nakazywało wznowić postępowanie sądowe. Podkreślenia wymaga, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 19 sierpnia 2020 r., sygn. akt I SA/Bd 209/20 oddalił skargę M. A. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] lutego 2020 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od maja do października 2014 r. Wyrokiem z dnia 2 września 2021 r., sygn. akt I FSK 837/21 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną skarżącej. Wyrok sądu pierwszej instancji jest prawomocny od dnia 2 września 2021 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 26 listopada 2020 r., sygn. akt I SPP/Bd 184/20 ustanowił na rzecz M. A. P. adwokata z urzędu. Następnie postanowieniem z dnia 25 lutego 2022 r., sygn. akt I SA/Bd 209/20 orzekł o przyznaniu ustanowionemu z urzędu dla skarżącej pełnomocnikowi - adwokatowi R. S. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy kwoty [...]zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu za sporządzenie skargi kasacyjnej. W postanowieniu tym wskazano, że na podstawie § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2016r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (dalej: "rozporządzenie z 2016 r.") "za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej pełnomocnikowi przysługuje wynagrodzenie 50% opłaty określonej w pkt 1 nie mniej niż [...] zł. Zatem stawka za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej uwzględniając wartość przedmiotu sporu ([...] zł) wynosi [...] zł (§ 8 pkt 5 rozporządzenia). Stawkę tę zgodnie z § 4 ust. 3 rozporządzenia należy podwyższyć o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności (23%), co w konsekwencji daje kwotę [...]zł." Kwestia zasadności wznowienia postępowania sądowego w zakresie przyznania adwokatowi R. S. wynagrodzenia tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu było przedmiotem postanowienia NSA z dnia 6 listopada 2024 r., sygn. akt I FZ 162/24 uchylającego postanowienie WSA w Bydgoszczy z dnia 25 czerwca 2024 r., sygn. akt I SA/Bd 397/24 i przekazującego sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. W postanowieniu tym NSA uznał za dopuszczalną złożoną przez adwokata skargę o wznowienie postępowania zawartą w piśmie z dnia 4 czerwca 2024 r. w odniesieniu do jego własnego zakresu sprawy dotyczącej przyznania wynagrodzenia za pomoc prawną przez niego udzieloną w charakterze pełnomocnika z urzędu. Na podstawie art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wskazać należy, że zgodnie z art. 272 § 1 p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. W myśl natomiast art. 282 § 2 p.p.s.a. po ponownym rozpoznaniu sprawy sąd oddala skargę o wznowienie albo ją uwzględnia stosując odpowiednio przepis o postępowaniu przed sądem, który wznowił postępowanie lub uchyla zaskarżone orzeczenie i skargę odrzuca lub postępowanie umarza. We wskazanym wyroku z dnia 27 lutego 2024 r., SK 90/22 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że § 2 pkt 1 w związku z § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2023 r. poz. 2631) w zakresie, w jakim określa opłaty stanowiące ponoszone przez Skarb Państwa koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu w wysokości niższej niż stawki minimalne opłat określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 zm.), jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W powyższym wyroku Trybunał Konstytucyjny doszedł do wniosku, że zróżnicowanie stawek wynagrodzeń dla adwokatów z urzędu i z wyboru za wykonywanie tych samych czynności narusza gwarancję równej ochrony praw majątkowych (tu: wynagrodzenie za świadczoną pomoc prawną) w związku z zasadą równego traktowania przez władze publiczne. W ocenie Trybunału sposób ustanowienia adwokata nie jest cechą relewantną z punktu widzenia regulacji prawnej dotyczącej wysokości wynagrodzenia należnego pełnomocnikowi, ponieważ w żadnej mierze nie wpływa on ani na zakres czynności, które mogą być wykonywane w ramach umocowania, ani na sposób wykonywania tych czynności. Znaczy to, że pełnomocnikom wykonującym te same czynności w ramach udzielanej pomocy prawnej, niezależnie od tego, czy są ustanowieni z urzędu, czy z wyboru, powinno przysługiwać to samo wynagrodzenie. Określając skutki własnego wyroku Trybunał Konstytucyjny przyjął, że z chwilą publikacji jego sentencji w Dzienniku Ustaw derogowane zostaną przepisy określające wysokość opłat stanowiących koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, określone, zgodnie z odesłaniem zawartym w § 4 ust. 1 rozporządzenia z 2016 r., w rozdziałach 2-4 tego rozporządzenia (§ 8 - § 21) oraz że od dnia jego publikacji, przy zasądzaniu kosztów pomocy udzielonej przez adwokata z urzędu, zastosowanie będą mieć stawki minimalne określone w rozdziałach 2-4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (dalej: "rozporządzenie z 2015 r."), tj. w § 2 - § 14. Tym samym Trybunał Konstytucyjny uznał, że opłaty wymienione w § 4 ust. 1 rozporządzenia z 2016 r. określające wysokość stawek są sprzeczne z Konstytucją RP, o ile przewidują stawki niższe, aniżeli stawki minimalne opłat określone w rozporządzeniu z 2015 r. Podstawą wynagrodzenia adwokata powinny być zatem odpowiednie stawki minimalne, przewidziane w tym ostatnim rozporządzeniu. Zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia z 2015 r. za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej pełnomocnikowi przysługuje wynagrodzenie w wysokości 50% stawki minimalnej określonej w pkt 1, nie mniej niż [...] zł. Zatem stawka za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej - uwzględniając wartość przedmiotu sporu ([...] zł) - wynosi [...] zł (§ 2 pkt 5 rozporządzenia z 2015 r.). Stawkę tę zgodnie z § 4 ust. 3 rozporządzenia z 2016 r. należy podwyższyć o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności (23%), co w sumie daje kwotę [...]zł ([...] zł + [...] zł). W świetle powyższego postanowienie z dnia 25 lutego 2022 r., sygn. akt I SA/Bd 209/20 jako wydane na podstawie przepisów, o których niezgodności z Konstytucją orzekł Trybunał Konstytucyjnych, należało wyeliminować z obrotu prawnego. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. art. 282 § 2 p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżone postanowienie i przyznał ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi - adwokatowi R. S. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy kwotę [...]zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej. Nie zasługuje natomiast na uwzględnienie wniosek adwokata o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania wznowieniowego. Zgodnie bowiem z art. 199 w związku z art. 276 zdanie pierwsze p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wprawdzie art. 209 p.p.s.a. przewiduje, że wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a., lecz tego rodzaju orzekanie dotyczy zasądzania kosztów między stronami, czyli skarżącym i organem. Tymczasem w sprawie adwokata objętej skargą o wznowienie postępowania nie występuje organ. Nie sposób zatem zastosować, nawet w odpowiedniej formule, przepisów o zwrocie kosztów postępowania między stronami, gdyż występuje tylko jedna strona, a mianowicie ów adwokat.