I SA/Bd 819/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jarosław Szulc Sędziowie: sędzia WSA Halina Adamczewska – Wasilewicz sędzia WSA Ewa Kruppik – Świetlicka (spr.) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Małgorzata Antoniuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2017r. sprawy ze skargi Z. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję I SA/Bd 819/17 UZASADNIENIE W dniu [...] sierpnia 2016 r. wnioskodawca zwrócił się o umorzenie zadłużenia z tytułu składek za okres od stycznia 1999 r. do listopada 2003 r., w tym również odsetek. Decyzją z dnia [...] września 2016 r. ZUS: 1) odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek pracowników w części finansowanej przez pracowników, 2) odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek pracowników w części finansowanej przez pracodawcę. Wnioskodawca w dniu [...] października 2016 r. złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Decyzją z dnia [...] października 2016 r. ZUS utrzymał w mocy decyzję z [...] września 2016 r. Wyrokiem z dnia 21 lutego 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję z [...] października 2016 r. W uzasadnieniu wyroku sąd wskazał, że: 1) nie ma prawnych przeszkód do wszczęcia i prowadzenia postępowania w zakresie umorzei odsetek od należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez pracowników, 2) zobowiązał ZUS do rozpoznania merytorycznie wniosku w zakresie umorzenia należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez pracodawcę w aspekcie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, tj. po kątem całkowitej nieściągalności. ZUS odrębną decyzją z dnia [...] października 2016 r. rozpoznał merytorycznie wniosek skarżącego z dnia [...] sierpnia 2016 r. i: 1) odmówił umorzenia odsetek od należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez pracowników, 2) odmówił umorzenia należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej pracodawcę, 3) odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą. Wnioskodawca złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. organ rentowy utrzymał w mocy decyzję z [...] października 2016 r. Wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2017 r. WSA Bydgoszczy uchylił zaskarżoną decyzję. Organ rentowy złożył skargę kasacyjną do Naczelnego Sadu Administracyjnego. Ponadto decyzją z [...] lutego 2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. umorzył postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku z dnia [...] stycznia 2017 r. o umorzenie należności z tytułu składek K. s.c., z którym do ZUS zwrócił się skarżący, jako osoba na którą przeniesiono odpowiedzialność za zadłużenie spółki. Podstawą przeniesienia odpowiedzialności była decyzja Zakładu z dnia [...] grudnia 2004 r. o przeniesieniu odpowiedzialności za długi K. s.c. W dniu [...] maja 2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. wydał decyzję, którą utrzymał w mocy decyzję z [...] lutego 2017 r. Wnioskodawca złożył skargę, która została przez tut. Sąd wyrokiem z dnia 19 września 2017 r., sygn. akt I SA/Bd 657/17 oddalona. Po uchyleniu przez WSA w Bydgoszczy decyzji z dnia [...] października 2016 r. należało jeszcze raz rozpoznać wniosek Z. B. z [...] października 2016 r., mając na uwadze wyrok sądowy z 21 lutego 2017 r. jak również wydaną w międzyczasie decyzję merytoryczną [...] października 2016 r. i z [...] stycznia 2017 r. W decyzji z dania [...] czerwca 2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych 1. utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. z dnia [...] września 2016 r. o odmowie wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez pracowników w wyłączeniem odsetek od należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez pracowników, 2. uchylił decyzję Zakładu z dnia [...] września 2016 r. w części dotyczącej odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez pracodawcę, 3. umorzył postępowanie w zakresie umorzenia odsetek od składek za pracowników w części finansowanej przez pracowników oraz w zakresie umorzenia należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez pracodawcę z uwagi na rozstrzygnięcie w decyzji Zakładu z dnia [...] października 2016 r. W uzasadnieniu decyzji z [...] czerwca 2017 r. organ rentowy odniósł się do wytycznych sądu zawartych w wyroku z [...] lutego 2017 r. oraz do wydanych w międzyczasie decyzji z [...] października 2016 r. i z [...] stycznia 2017 r. Przy czym ZUS wszczął postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez pracodawcę i w decyzji z [...] października 2016 merytorycznie rozstrzygnął wniosek w tym zakresie, tj. odmówił umorzenia należności (w tym również odsetek) z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez pracodawcę. Decyzją z [...] października 2016 r. rozstrzygnięto merytorycznie wniosek Z. B. o umorzenie odsetek od należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez pracowników. Zatem w ocenie organu niniejsza sprawa w zakresie odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez pracodawcę oraz w przedmiocie umorzenia odsetek od należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez pracowników stała się bezprzedmiotowa i powinna podlegać umorzeniu. W skardze do tut. Sądu skarżący wniósł o: 1) uchylenie wydanej Decyzji [...] w pkt 1 i 3 z uwagi na rażące naruszenia przepisów postępowania oraz prawa materialnego mające istotny wpływ ńa rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy, 2) przeprowadzenie ustaleń zgodnie z żądaniem wnioskodawcy i wytycznymi WSA w Bydgoszczy, czy powołane zaległości z tytułu składek są zobowiązaniami istniejącymi i wymagalnymi, 3) uwzględnienie podniesionego zarzutu przedawnienia roszczeń zabezpieczonych hipotecznie i stwierdzenie wygaśnięcia zobowiązań, 4) zobowiązanie ZUS do wydania zgody na wykreślenie w księgi wieczystej [...] oraz [...] obciążeń w formie ustanowionych hipotek przymusowych na zabezpieczenie zobowiązań z tytułu składek z uwagi na wygaśnięcie ustanowionych hipotek przymusowych wskutek wygaśnięcia zobowiązania (odpadnięcie podstawy prawnej wykonania zobowiązania podatkowego), z uwzględnieniem prokonstytucyjnej wykładni uwzględniając orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego SK 40/12 (opubl. OTK-A2013 nr 7 poz. 97), 5) przeprowadzenia rozprawy podczas nieobecności skarżącego. Skarżący zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił: 1) niezgodność rozstrzygnięcia ZUS z konstytucją art. 24 ust 4 i 5 u.s.u.s. w zw. z art. 8 ust 2 Konstytucji RP oraz Wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt SK 40/12 (opubl. OTK-A2013 nr 7 poz. 97). 2) niewłaściwe zastosowania art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 59 § 1 O.p., gdy właściwym powinno być stwierdzenie wygaśnięcia zobowiązania wskutek przedawnienia zobowiązań z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez pracowników z wyłączeniem odsetek od należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez pracowników (pkt 1 Decyzji z dnia [...] czerwca 2017 r.) i wydanie dokumentów pozwalających na wykreślenie ustanowionych hipotek przymusowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 t.j.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 powołanej ustawy). Kognicja Sądu ograniczona jest do oceny legalności kwestionowanego skargą aktu lub czynności organów administracji publicznej i obejmuje ocenę prawidłowości zastosowania przepisów prawa i ich wykładni przez organy administracji. W niniejszej sprawie należy dodatkowo mieć na względzie, że była już ona wcześniej rozpatrywana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, który wyrokiem z dnia 21 lutego 2017 r. sygn. I SA/Bd 864/16 uchylił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2016 r. W związku z powyższym wskazać należy, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekle prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Dotyczy to oceny prawnej i wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 lutego 2017 r., którymi organ, a następnie sąd rozpoznający niniejszą skargę miał obowiązek się podporządkować. Jak wyjaśnił NSA w wyroku z 25 marca 2014 r. sygn. II GSK 55/13 (LEX nr 1488128), obowiązek ten może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku. Żadna z wymienionych sytuacji w niniejszej sprawie nie miała miejsca. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa, jako podstawy do wydania decyzji. W pojęciu "ocena prawna" mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i prawa procesowego. Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania w sprawie, zaś "wskazania" określają sposób postępowania organów w przyszłości i wynikają z uzasadnienia wyroku. Wskazania stanowią więc konsekwencję oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w sprawie. Ich celem jest zapobieżenie w przyszłości błędom, stwierdzonym przez sąd administracyjny w trakcie kontroli zaskarżonego orzeczenia. Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei, związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania (por. wyrok NSA z dnia 21 marca 2014 r. sygn. I GSK 534/12 LEX nr 1488128, wyrok NSA z 15 stycznia 2014 r. sygn. II GSK 1762/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Ponownie rozpoznając skargę Z. B. Sąd uznał, że jest ona zasadna. W rozpoznawanej sprawie organ nie wypełnił bowiem zaleceń zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 21 lutego 2017 r. sygn. I SA/Bd 864/16. W ocenie Sądu organ ponownie dopuścił się naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 153 p.p.s.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynika sprawy, co obligowało Sąd do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Ponadto zaznaczyć trzeba, że brak wydanych decyzji w aktach administracyjnych sprawy powoduje uchylenie się organu od kontroli sądowej. Jak wynika z uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy sygn. I SA/Bd 864/16, Sąd uznał, że rację ma organ, że wniosek dotyczący umorzenia składek finansowanych przez ubezpieczonych, nie może być przedmiotem merytorycznego rozpatrzenia przez ZUS. Zaznaczył jednak, iż nie ma przeszkód prawnych do wszczęcia i prowadzenia postępowania w sprawie umorzenia odsetek od nieuregulowanych składek na ubezpieczenia w części finansowanej przez pracowników. Niemożność umorzenia składek na podstawie art. 30 u.s.u.s. nie stanowi bowiem przeszkody przy umarzaniu pozostałych elementów z tytułu składek. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy podkreślić należy, że w piśmie z dnia [...] sierpnia 2016 r. skarżący co prawda ogólnie sformułował swoje żądanie o "umorzenie zobowiązań z tytułu nieopłaconych składek", ale już we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (z dnia [...] września 2016 r.) wyraźnie zaznaczył że wnosi również o umorzenie odsetek. Zarówno uchylona wyrokiem z dnia 21 lutego 2017 r., jak i obecnie zaskarżona decyzja wydana w jego konsekwencji, w ogóle do tej kwestii się nie odnoszą. Chociaż we wcześniejszym wyroku Sąd zobowiązał ZUS, by ten przeprowadził postępowanie w zakresie zaistnienia przesłanek całkowitej nieściągalności, które mogą skutkować umorzeniem należności (w całości lub w części) z tytułu składek za ubezpieczonych niebędących płatnikami składek w części finansowanej przez pracodawcę, to organ całkowicie pominął treść żądania strony nie analizując w żaden sposób możliwości umorzenia odsetek. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem rozstrzygając złożoną skargę sąd zobowiązany jest do podporządkowania się wcześniej wyrażonemu przez sąd poglądowi w pełnym zakresie oraz konsekwentnemu reagowaniu w razie stwierdzenia braku zastosowania się przez organ administracji do wskazań w zakresie dalszego postępowania. Ocenia wyrażona w wyroku obligowała organ do jej uwzględnienia i wykonania wytycznych sądu. W niniejszej sprawie organ ograniczył się do powielenia argumentacji z uchylonej wymienionym wyrokiem decyzji. Zdaniem sądu organ po raz kolejny nie wyjaśniły istotnych w sprawie okoliczności faktycznych i prawnych, nie wywiązując się tym samym z wytycznych sądu. Organu dopuściły się zatem naruszenia art. 153 p.p.s.a. jak i art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Ponownie prowadząc postępowanie organy powinny prawidłowo przeprowadzić postępowanie, wyjaśniając wskazane, istotne dla sprawy okoliczności i zgodnie z poczynionymi ustaleniami wydać stosowną decyzję. Uwzględniając stwierdzone wyżej naruszenie prawa oraz mając na względzie przytoczoną argumentację, sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 153 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. J. Szulc H. Adamczewska-Wasilewicz E. Kruppik-Świetlicka