I SA/Bd 820/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Zdzisław Pietrasik Sędziowie: sędzia WSA Dariusz Dudra (spr.) sędzia WSA Urszula Wiśniewska Protokolant: po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 27 listopada 2013 r. sprawy ze skargi R. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w całości, 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w B. na rzecz R. B. kwotę 100, 00 zł (sto ) tytułem zwrotu kosztów postępowania. R. B. (skarżący) pismem z dnia [...]. wystąpił do Naczelnika Urzędu Skarbowego we W. o cofnięcie tytułu wykonawczego argumentując, że dopiero w dniu [...]r. dowiedział się o wydaniu decyzji w jego sprawie. Ponadto wniósł o "przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu" oraz przedłożył trzy zwolnienia lekarskie, wystawione przez lekarza psychiatrę, obejmujące łącznie okres od [...]r. W uzupełnieniu wniosku wskazał, że składa odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...]r. i wnosi o przywrócenie 14 dniowego terminu do wniesienia odwołania, ponieważ uchybienie terminu nastąpiło z przyczyn niezależnych, spowodowanych złym stanem zdrowia. Wskazał, że gdy stan jego zdrowia uległ poprawie i dowiedział się o wydaniu decyzji przez Naczelnika Urzędu Skarbowego we W., złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Powyższe, zdaniem strony dowodzi, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego we W. z dnia [...]. Nr [...] nastąpiło bez jej winy. Postanowieniem z dnia [...]. Dyrektor Izby Skarbowej w B.odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, że przedmiotowa decyzja dostała doręczona w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej, tj. poprzez doręczenie zastępcze w dniu [...]., a termin do wniesienia odwołania upłynął z dniem [...]. Organ wskazał, że pismo podatnika z dnia [...]. (uzupełniony pismem z dnia [...]r.) potraktował jako odwołanie od decyzji organu podatkowego pierwszej instancji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia. W ocenie organu bezspornym jest, że podatnik uchybił terminowi do złożenia odwołania. Jednakże, zdaniem organu, nie zostały spełnione wymogi wynikające z treści art. 162 Ordynacji podatkowej, tj. podatnik nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminowi do wniesienia odwołania nastąpiło bez jego winy. Rozpatrując powyższą przesłankę przywrócenia terminu organ wskazał, że odnosi się ona do takich sytuacji, w których wnioskodawca nie mógł przezwyciężyć przeszkody w zachowaniu terminu. Następnie organ podał, że w orzecznictwie występuje pogląd, iż choroba poświadczona zaświadczeniem lekarskim nie jest okolicznością wystarczającą do uprawdopodobnienia braku winy. Trzeba uprawdopodobnić, że rodzaj choroby uniemożliwiał dokonanie czynności oraz, że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy domowników lub innych osób przy jej dokonaniu. Nie jest również uprawdopodobnieniem braku winy twierdzenie wnioskodawcy, że nie wiedział o upływającym terminie, liczonym od doręczenia zastępczego (art. 150 O.p.). Organ zauważył, że na przedstawionych przez podatnika zwolnieniach lekarskich znajduje się adnotacja, że chory może chodzić, nie zaznaczono konieczności leżenia podczas tej choroby. W opinii organu nie było przeszkód, by podatnik odebrał decyzję wymiarową z placówki pocztowej. Organ wskazał, że skarżący wiedział o toczącym się wobec niego postępowaniu podatkowym, a w dniu [...]. odebrał postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego we W. z dnia [...] w sprawie wyznaczenia siedmiodniowego terminu do wypowiedzenia się w zakresie zebranego materiału dowodowego. W treści tego postanowienia wprost wskazano, że organ podatkowy przed wydaniem decyzji obowiązany jest umożliwić podatnikowi wypowiedzenie się w zakresie zebranego materiału dowodowego. Zatem, w ocenie organu, się więc spodziewać, że w niedługim czasie nastąpi wydanie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego we W. decyzji w sprawie. Decyzja wydana została w dniu [...] r., a zatem w terminie określonym w postanowieniu z dnia [...] r. Końcowo organ dodał, że przesyłka zawierająca decyzję organu podatkowego pierwszej instancji była u dwukrotnie awizowana. Pierwsze awizo miało miejsce w dniu [...] a drugie w dniu [...]. Po dokonaniu każdego awizowania zostawiano w oddawczej skrzynce pocztowej przez doręczającego informację o pozostawaniu przesyłki na poczcie. Na tej podstawie podatnik mógł dowiedzieć się o próbach doręczenia przesyłki poleconej. Zatem Dyrektor Izby Skarbowej w B., mając na uwadze, że nie zostały spełnione wymogi wynikające z treści art. 162 Ordynacji podatkowej, tj. podatnik nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminowi do wniesienia odwołania nastąpiło bez jego winy. Nie zgadzając się z takim rozstrzygnięciem strona złożyła na nie skargę, w której wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia zarzucając organowi stronniczość, brak chęci wyjaśnienia okoliczności i faktów oraz celowe "skrzywdzenie i zniszczenie podatnika". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Na rozprawie w dniu [...]. skarżący złożył do akt sprawy historię choroby, oświadczając że w przedmiotowym okresie było mu wszystko jedno, a bez leków nie mógłby funkcjonować. Dodał, że nigdzie nie chodził. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że uchylenie zaskarżonego aktu administracyjnego może nastąpić w sytuacji, gdy jego wydanie nastąpiło z naruszeniem prawa materialnego lub procesowego w stopniu, które miało istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. w Dz.U. z 2012r., poz. 270) – dalej w skrócie: "p.p.s.a." W zakresie tak określonych kompetencji Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie stwierdził, że zaskarżone postanowienie narusza prawo procesowe w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 223 § 1 O.p., odwołanie od decyzji administracyjnej organu pierwszej instancji wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu podatkowego, który wydał decyzję. W myśl § 2 pkt 1 tego artykułu, odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Nie ulega wątpliwości, że 14-dniowy termin do wniesienia odwołania, należy do katalogu terminów procesowych. Oznacza to, że w przypadku jego uchybienia, strona może domagać się jego przywrócenia w trybie art. 162 O.p.. Przepis ten określa przesłanki, jakie strona musi spełnić, by uchylić się od negatywnych skutków uchybienia terminu dla podjęcia czynności procesowej. Mianowicie, wedle art. 162 § 1 O.p., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Natomiast § 2 tego artykułu wskazuje, że podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. W niniejszej sprawie Dyrektor Izby Skarbowej w B. wniesione przez podatnika pismo z dnia [...]. pomimo zatytułowania go "Wniosek o uchylenie tytułu wykonawczego" potraktował, w związku z treścią pisma uzupełniającego z dnia [...]., jako wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego we W. z dnia [...]. Zatem bezspornym jest, że skarżący nadając w placówce pocztowej powyższe odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia uchybił 14-dniowemu terminowi do złożenia odwołania. Decyzja została bowiem skarżącemu doręczona w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej w dniu [...]r. wobec tego termin do wniesienia odwołania upłynął z dniem [...]r. Instytucja procesowa, o jakiej jest mowa w art. 162 O.p., przyznaje stronie postępowania podatkowego, prawo przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji, jeżeli uprawdopodobni ona, że uchybienie to nastąpiło bez jej winy. W myśl tego przepisu wystarczy więc uprawdopodobnić, a nie udowodnić brak winy w niedotrzymaniu terminu. W doktrynie podnosi się, że uprawdopodobnienie jest czynnością procesową stwarzającą w świadomości organu orzekającego mniejszy lub większy stopień przekonania o prawdopodobieństwie jakiegoś faktu. Różni się tym samym od udowodnienia, które ma na celu przekonanie organu orzekającego o prawidłowości pewnego twierdzenia. Uprawdopodobnienie służy celowi obudzenia w organie orzekającym ufności w to, że pewne twierdzenie odpowiada prawdzie (...). (E. Iserzon (w:) Komentarz IV, 1970, s. 135). Wskazać również trzeba, na co zwrócił uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 02.03.2012 r. sygn. akt III SA/Gl 546/11 (Lex nr 1129716), że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o przywrócenie uchybionego terminu nie jest przedmiotem uznania administracyjnego, lecz jest gwarancją procesową usuwająca negatywne skutki pewnych wydarzeń zaistniałych w toku postępowania administracyjnego. Instytucja przywrócenia terminu jest elementem prawa strony postępowania administracyjnego do wniesienia odwołania, co w dalszej kolejności warunkuje skuteczne wniesienie skargi do sądu administracyjnego, będące realizacją prawa do sądu wyrażonego wprost w art. 45 ust. 1 oraz zagwarantowanego w art. 77 ust. 2 Konstytucji RP, jak również w art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz.U. z 1993r. Nr 61, poz. 284) gwarantującym prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowiązkach. Na treść prawa do sądu składają się uprawnienia: prawo dostępu do sądu (prawo uruchomienia procedury); prawo do korzystania z rzetelnej procedury sądowej, zgodnie z wymogami sprawiedliwości i jawności oraz prawo do wyroku sądowego i uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia. Z kolei z zasady demokratycznego państwa prawnego wynika dyrektywa interpretacyjna zakazująca zawężającej wykładni prawa do sądu (por. orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 07.01.1992 r. sygn. akt K 8/91, OTK 1992/1/5). Te przepisy powinny być brane również pod uwagę przy wykładni i stosowaniu art. 162 O.p., ponieważ odmowa przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, w sytuacji kiedy obiektywnie zaistniała przesłanka braku winy pozbawia stronę konwencyjnego i konstytucyjnego prawa do rozpoznania jego sprawy przez organ administracji publicznej drugiej instancji, jak również prawa do kontroli przez sąd administracyjny ostatecznego rozstrzygnięcia pod względem jego zgodności z prawem. Tak więc, ocena legalności zaskarżonego postanowienia z punktu widzenia powyższych kryteriów sprowadza się do kontroli prawidłowości postępowania zakończonego odmową przywrócenia terminu i dokonanej przez organ podatkowy oceny dowodów. Zdaniem Sądu, dokonana przez Dyrektora Izby Skarbowej w B.ocena przyczyn, dla których skarżący nie dotrzymał terminu do wniesienia odwołania od ww. decyzji organu podatkowego, nie była prawidłowa. Przede wszystkim ze względu na to, że organ rozpatrujący wniosek nie dokonał dokładnej analizy podanej przez skarżącego argumentacji, w szczególności w zakresie dotyczącym przyczyn uchybienia terminowi wynikających ze schorzeń wpływających na stan psychiczny skarżącego. Zaznaczyć bowiem należy, że w piśmie z dnia [...]r. stanowiącym uzupełnienie wniosku, skarżący podał, że uchybienie terminu nastąpiło z przyczyn niezależnych od niego, spowodowanych niespodziewanym stanem zdrowia. Co prawda, skarżący wprost nie wskazał na czym polegały jego problemy ze zdrowiem, ale dołączył do wniosku trzy zwolnienia lekarskie, które zostały wystawione przez lekarza psychiatrę. Dyrektor Izby Skarbowej przy ocenie przedmiotowego wniosku, całkowicie pominął okoliczność ewentualnego występowania u skarżącego schorzeń wpływających na sferę psychiczną, co niewątpliwie oznacza, że stan faktyczny sprawy nie został przez organ dostatecznie wyjaśniony. W konsekwencji nieuwzględnienie powyższej okoliczności przy ocenie przyczyn uprawdopodobniających brak winy w niedotrzymaniu terminu, uchybia ogólnym zasadom procedowania. Wprawdzie przepis art. 162 O.p. wymaga jedynie uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, to jednak nie zwalnia to organu z obowiązku poszukiwania prawdy obiektywnej i dokonania jej oceny pod kątem przesłanek przywrócenia terminu. Wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku skarżącego winno być zatem poprzedzone wyjaśnieniem przez organ stanu faktycznego z respektowaniem ogólnych zasad procesowych, w tym wyrażonych w przepisach art. 187 § 1 O.p., czy 191 O.p. zasad prawdy obiektywnej i swobodnej oceny dowodów. W celu zweryfikowania twierdzeń skarżącego odnośnie stanu jego zdrowia (depresji) w okresie, w którym należało złożyć odwołanie, organ winien był wezwać skarżącego do udokumentowania i wykazania podnoszonych okoliczności stosownym zaświadczeniem lekarskim bądź wszelkimi innymi dostępnymi środkami. Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy, co wynika z akt sprawy, nie podjął jednak żadnych czynności w celu wezwania skarżącego do uwiarygodnienia występowania u niego tegoż schorzenia, co więcej okoliczność tę w stanie faktycznym sprawy całkowicie pominął. W treści zaskarżonego postanowienia, Dyrektor ogólnie wspomniał o zwolnieniach lekarskich przedłożonych przez stronę, jednakże w żadnym miejscu nie odniósł się do faktu wystawienia ich przez lekarza psychiatrę. Nie uczynił tego także w odpowiedzi na skargę, pomimo, że strona wprost odwołała się do zwolnień wystawionych przez lekarza psychiatrę. Taki sposób prowadzenia postępowania świadczy, w ocenie Sądu, o tym, że organ dokonał wybiórczej analizy okoliczności podanych przez skarżącego w uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu. Ponadto z owej, wybiórczej analizy organ wyciągnął błędne wnioski, stwierdzając, że skoro skarżący mógł chodzić podczas zwolnień lekarskich, to nie wykazał się on szczególną starannością w prowadzeniu własnych spraw. Organ natomiast w ogóle nie wyjaśnił, jaką chorobę przebył skarżący. Nie dokonał również analizy, czy taki stan zdrowia, jak miał skarżący w chwili doręczenia mu decyzji mógł wpłynąć na uchybienie terminowi do wniesienia prze niego odwołania. Po pierwsze zauważyć należy, że: w katalogu chorób znajdują się schorzenia, które pomimo tego, że nie są nagłe i niespodziewane, a chory nie musi leżeć, uniemożliwiają zajęcie się przez chorego jego własnymi sprawami. Najczęściej są to choroby niosące w sobie czynnik zaburzający psychikę, na przykład depresja. Dostrzegł to Sąd Najwyższy w powołanym w skardze postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011r. I CZ 142/11 (LEX nr 1133793) stwierdzając, że "Jednolicie przyjmuje się, że brak winy zachodzi między innymi w razie choroby strony, w szczególności takiej, która oddziałując także na sferę psychiczną człowieka, uniemożliwia mu zajęcie się sprawami innymi niż własne zdrowie, w tym podjęcie decyzji o dokonaniu określonej czynności procesowej. Podjęcie takiej decyzji należy wyłącznie do strony, a zatem osoba trzecia nie może jej w tym wyręczyć czy pomóc. Jeżeli zatem schorzenie strony oddziałuje na jej sferę psychiczną w taki sposób, że utrudnia prawidłową ocenę sytuacji procesowej oraz podjęcie decyzji o dokonaniu określonej czynności, to nie można mówić o winie strony w uchybieniu tej czynności (porównaj między innymi postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 05.01.2006 r. I UZ 38/05, OSNP 2007/1-2/32 i z dnia 21.09.2010 r. III UZ 4/10, niepubl.)". Ponadto Sąd ten stwierdził, że: "Powszechnie wiadomo, że stany depresyjne mogą utrudniać, a niekiedy uniemożliwiać choremu prawidłowe zajmowanie się zarówno sprawami życia codziennego, jak i przede wszystkim sprawami urzędowymi czy sądowymi, w tym podejmowanie racjonalnych decyzji o czynnościach procesowych". Nadto Sąd zauważa, że schorzenie jakim jest przykładowo depresja może powodować, iż są okresy kiedy chory funkcjonuje w życiu codziennym w sposób niemal prawidłowy, jak i są okresy, że choroba ta uniemożliwia właściwe funkcjonowanie. W stanie depresji człowiek pewne czynności zaniedbuje, co nie wyklucza, iż niektóre z ciążących obowiązków wykonuje. Reasumując, przy ocenie wniosku skarżącego o przywrócenie terminu, rzeczą organu odwoławczego było dokonanie dokładnej oceny przesłanek zawartych w powołanym wyżej art. 162 O.p.. Organ winien dążyć do wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu wszelkich koniecznych środków dowodowych oraz słusznego interesu strony, mając też na uwadze, że wszelkie niejasności nie mogą być interpretowane na jej niekorzyść. W tym celu powinien w szczególności wezwać skarżącego do przedstawienia, jaką chorobę stwierdzały przedłożone przez niego zwolnienia lekarskie, a następnie dokonać analizy, czy stan zdrowa strony mógł uprawdopodobnić brak jej winy w dochowaniu terminu wniesienia odwołania. W konsekwencji, zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 O.p., co niewątpliwie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W ponownie prowadzonym postępowaniu Dyrektor Izby Skarbowej w B. obowiązany jest uwzględnić przedstawioną wyżej ocenę faktyczną i prawną. Na koniec stwierdzić należy, że dołączona do akt sprawy na rozprawie w dniu [...]r. dokumentacja lekarska, która nie została złożona w toku postępowania przed organem, nie mogła mieć wpływu na rozstrzygnięcie Sądu. Przyznane wojewódzkim sądom administracyjnym kompetencje (art. 1 § 1 i 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych) oznaczają bowiem, że rozpatrują one sprawy na podstawie stanu faktycznego (zgromadzonych dowodów) i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu, a w konsekwencji – co do zasady - nie przeprowadzają samodzielnie żadnego postępowania dowodowego ani nie czynią własnych ustaleń faktycznych. Rolą wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zatem, jak już wyżej powiedziano, dokonanie kontroli zgodności z prawem (materialnym i procesowym) zaskarżonego aktu, wydanego na podstawie ustaleń poczynionych przez organy do czasu wydania owego rozstrzygnięcia. W tym stanie rzeczy, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. W przedmiocie braku możliwości wykonania postanowienia do czasu uprawomocnienia się wyroku orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a. Natomiast o kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.