I SA/Bd 823/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Mirella Łent Sędziowie: sędzia WSA Jarosław Szulc sędzia WSA Urszula Wiśniewska (spr.) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Anna Krenz-Winiecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2017 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. oddala skargę Decyzją z [...] kwietnia 2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek ZUS w wysokości [...] zł z powodu nie stwierdzenia całkowitej nieściągalności, o której stanowi art. 28 ust. 2 i 3 oraz z uwagi na brak podstaw do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 963), dalej u.s.u.s. W związku z powyższym pismem z [...] maja 2017 r. skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenia sprawy. W uzasadnieniu wyjaśnił, że zadłużenie wobec ZUS powstało w okresie trwania choroby, w wyniku której ZUS przyznał mu świadczenie rentowe. Podniósł, że o zaległościach wobec ZUS dowiedział się podczas pobytu w ZUS po śmierci żony, która pomagała mu w prowadzeniu działalności gospodarczej. Wskazał również, że dokumentacja dotycząca stanu zdrowia, na podstawie której lekarz orzecznik przyznał mu świadczenie rentowe znajduje się w posiadaniu ZUS. Odnosząc się do argumentów zawartych w decyzji skarżący wyjaśnił, że majątek ruchomy w postaci samochodu osobowego zakupił ze środków PEFRONU i jest niezbędny do codziennego funkcjonowania. Na koniec podał, że nie korzysta z pomocy społecznej albowiem pobiera świadczenie rentowe. Decyzją z dnia [...] lipca 2017r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że po ponownym przeanalizowaniu wszystkich argumentów przedstawionych przez skarżącego, nie stwierdzono ustawowych przesłanek przemawiających jednoznacznie za możliwością umorzenia należności składkowych. ZUS wskazał, że rozpatrywał sprawę z art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 oraz ust. 3a, gdyż inne przesłanki z art. 28, w jego ocenie, nie zaistniały. W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że prowadzone w stosunku do skarżącego postępowanie egzekucyjne obecnie jest zawieszone z uwagi na spłatę zadłużenia w układzie ratalnym zgodnie z umową nr [...] z dnia [...].10.2015 r. Poza tym ustalono, że zobowiązany jest właścicielem nieruchomości, na której ZUS może dokonać zabezpieczenia należności z tytułu składek w postaci wpisu hipoteki. Ustalono również, że skarżący dysponuje regularnym dochodem w postaci świadczenia rentowego. Tym samym, w ocenie organu, nie można stwierdzić, że w przypadku skarżącego zachodzi ustawowa przesłanka umorzenia należności ZUS w postaci całkowitej nieściągalności w formie określonej brzmieniem art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Rozpatrując natomiast sytuację zobowiązanego pod kątem realizacji przesłanek zawartych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365), wydanego na podstawie z art. 28 ust. 3b u.s.u.s., Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że sytuacja w jakiej obecnie znajduje się skarżący jest niewątpliwie trudna, nie nosi jednak znamion ubóstwa. Organ wskazał, że zobowiązany boryka się z trudnościami zdrowotnymi, nie mniej jednak nie pozbawiły go one możliwości uzyskiwania dochodu, albowiem pobiera regularny dochód w postaci świadczenia rentowego. Kwota miesięcznego dochodu przewyższa kwotę minimum socjalnego określonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego. Pomimo deklarowanej trudnej sytuacji finansowej skarżący dokonuje spłaty zobowiązań cywilnoprawnych, spłaca również zadłużenie wobec ZUS w ramach umowy ratalnej, co uzasadnia wniosek że jest w stanie faktycznie regulować zobowiązania. Mając na uwadze powyższe, organ stwierdził, że zebrane w sprawie dokumenty nie potwierdzają jednoznacznie, że istnieją bezwzględne przesłanki przemawiające za koniecznością umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych składek. Organ zaznaczył, że przywołany przez skarżącego argument powstania zaległości w okresie trwania choroby, nie może stanowić przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek, albowiem pomimo choroby i trudności w regulowaniu zobowiązań wobec ZUS zobowiązany kontynuował prowadzenie działalności generując dług na przestrzeni lat 2009-2012. Odnosząc się do podnoszonej we wniosku kwestii braku informacji ze strony ZUS na temat konieczności opłacenia zaległych składek organ wyjaśnił, że na podstawie art. 46 ust. 1 u.s.u.s. płatnik składek ma obowiązek obliczać, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia działalności aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych dochodów, czy też pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności problemów finansowych czy zdrowotnych. Organ podkreślił, że na Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych nie ciąży obowiązek informowania płatników składek o figurującym na ich koncie rozliczeniowym zadłużeniu. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością jak również za jej negatywne skutki odpowiada podmiot prowadzący tą działalność zarówno w trakcie jej prowadzenia jak i po zakończeniu. Ustosunkowując się do podniesionego przez skarżącego zarzutu powołania się w decyzji z dnia [...].04.2017 r. na fakt, iż jest właścicielem samochodu osobowego marki N. , rok produkcji [...] Zakład wyjaśnił, że każdorazowo dokonując analizy sytuacji majątkowej dłużnika ustala składniki jego majątku, co pozwala na dokonanie rzetelnej oceny jego możliwości płatniczych i ustalenie czy istnieje możliwość zabezpieczenia należności składkowych. Reasumując, organ stwierdził, że mając na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy brak jest podstaw do zastosowania przepisów umożliwiających umorzenie należności składkowych. W skardze na powyższą decyzję skarżący powtórzył argumentację zawartą we wniosku o umorzenie należności składkowych oraz we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ponownie wskazał, że zadłużenie wobec ZUS powstało w okresie trwania choroby, w wyniku której ZUS przyznał mu świadczenie rentowe. Podniósł, że o zaległościach wobec ZUS dowiedział się podczas pobytu w ZUS po śmierci żony, która pomagała mu w prowadzeniu działalności gospodarczej. Wskazał również, że dokumentacja dotycząca stanu zdrowia, na podstawie której lekarz orzecznik przyznał mu świadczenie rentowe znajduje się w posiadaniu ZUS. Odnosząc się do argumentów zawartych w decyzji skarżący wyjaśnił, że majątek ruchomy w postaci samochodu osobowego zakupił ze środków PEFRONU i jest niezbędny do codziennego funkcjonowania. Podał, że nie korzysta z pomocy społecznej albowiem pobiera świadczenie rentowe. Na koniec wskazał, że ZUS nie uwzględnił faktu, iż płatnikiem składek był od 1997r. i nigdy nie miał żadnych zaległości, oczywiście do okresu kiedy zachorował. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017r., poz. 1369 ze zm., dalej zwana "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrolę tę sprawują stosując jedynie kryterium legalności, a więc zgodności z prawem zaskarżonych aktów. Oznacza to, iż tylko ustalenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji – art. 145 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny dokonuje kontroli legalności decyzji, nie zastępuje organu w podejmowaniu decyzji, nie może zatem umorzyć zaległości z tytułu nieopłaconych składek. Wskazać też należy, że kontrola Sądu obejmuje rozstrzygnięcie organu na dzień jego podjęcia. Oznacza to, że okoliczności które mają miejsce po dacie podjęcia decyzji przez organ, nie mogą i nie mają wpływu na legalność zaskarżonej decyzji. Mogą być ewentualnie jako nowe okoliczności nie istniejące w dacie rozstrzygania przez organ, przedmiotem oceny przez organ w kolejnym wniosku strony. Skarga okazała się niezasadna. W rozpatrywanej sprawie, w ocenie składu orzekającego, nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które miałoby wpływ na wynik sprawy, ani naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, zatem skargę należało oddalić. Zważywszy na przedmiot kontrolowanego aktu wskazać należy, iż materialnoprawną podstawę do umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, stanowi przepis art. 28 ust.1 u.s.u.s. W świetle regulacji tej nie budzi wątpliwości, iż decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzeniu należności z tytułu składek jest decyzją uznaniową. Nie oznacza to jednak pozostawienia Zakładowi pełnej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia w omawianym przedmiocie. Granice luzu administracyjnego dopuszczalnego przy podjęciu decyzji uznaniowej, tj. posiadanej przez organ swobody wyboru rodzaju rozstrzygnięcia, wyznaczone są bowiem ściśle przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 marca 2007r. w sprawie II GSK 345/06 (publikowany w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl), granice uznania administracyjnego wyznaczają przesłanki sformułowane w art. 28 u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W sytuacji, gdy strona wykaże, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, aby uniknąć zarzutu dowolności decyzji, organ musi wyjaśnić przyczyny z powodu których, mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia. Wyjaśnienie to musi przy tym nastąpić z uwzględnieniem zarówno ważnego interesu zobowiązanego, jak i stanu finansów ubezpieczeń społecznych. W art. 28 ust. 1 u.s.u.s. określone zostały granice przedmiotowe możliwego umorzenia (umorzenie składek, odsetek - w całości lub części ), zaś w ust. 2 i ust. 3 sprecyzowana została zasadnicza przesłanka umożliwiająca umorzenie - nieściągalność należności. Ustawodawca użył dla jej określenia sformułowania "całkowita nieściągalność" i wyczerpująco wskazał w jakich przypadkach ona występuje ( art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ). W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziana zaś została dodatkowa możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Dotyczy ona jednakże już tylko ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli tych ubezpieczonych, którzy byli zobowiązani płacić sami za siebie składki, ale tego nie czynili, doprowadzając do zaległości. Ta grupa płatników potraktowana została przez ustawodawcę łagodniej, bowiem zaległe należności składkowe mogą być umarzane, mimo braku całkowitej nieściągalności, w sytuacjach określonych w ww rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Z art. 28 ust. 3b ustawy dodatkowo wynika, że dla oceny, czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów ubezpieczeń społecznych. Wskazane zasady, wynikające z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i rozporządzenia wykonawczego dotyczą Skarżącego jako osoby zobowiązanej z racji prowadzenia działalności gospodarczej do opłacania składek na własne ubezpieczenie. W myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z użytego przez ustawodawcę sformułowania "może" wynika, że decyzja wydana w oparciu o powyższe uregulowania prawne daje podstawy zakładowi ubezpieczeń społecznych do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że przepis ten pozostawia do uznania organu istnienie lub nieistnienie w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności, uzasadniających umorzenie zaległości lub odsetek, jak też zakres ewentualnego umorzenia. Nie może to jednak oznaczać dowolności rozstrzygnięcia. Wydanie decyzji musi być bowiem poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych. Ustanowiona w art. 7 k.p.a. i doprecyzowana w art. 77 § 1 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ administracji publicznej obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. W tym celu obliguje organy do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego pod kątem okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy, wynikających z norm prawa materialnego. W postępowaniu toczącym się wskutek wniosku o umorzenie należności z tytułu składek to przede wszystkim na stronie zgłaszającej powyższy wniosek spoczywa obowiązek współdziałania z organem na okoliczność wykazania, czy zachodzą przesłanki uzasadniające zgłoszone żądanie na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 powołanego rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania. Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, iż w tej sprawie przyczyną odmowy umorzenia należności z tytułu składek było stwierdzenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, iż nie wystąpiła po stronie wnioskodawcy którakolwiek z przesłanek całkowitej nieściągalności tych należności enumeratywnie wymieniona przez ustawodawcę w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W rozpoznawanej sprawie - jak wynika to z akt administracyjnych – organy administracyjne przed wydaniem decyzji zgromadziły i ustaliły wszystkie istotne okoliczności faktyczne sprawy, dotyczące sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i majątkowej. Z uzasadnienia tej decyzji wynika bowiem, że skarżący jest wdowcem i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Otrzymuje świadczenie rentowe w kwocie brutto [...] zł tj. netto [...] zł m-cznie. Nie posiada innych źródeł dochodu. Jednocześnie skarżący ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem w kwocie łącznie [...] zł. Inne swoje zobowiązania strona określiła na kwotę ogółem [...] zł, które spłaca w miesięcznych dobrowolnych ratach po [...] zł. Ustalono również, że jest właścicielem majątku nieruchomego tj. mieszkania o powierzchni [...] położnego w B. przy ul. [...], zaś majątek ruchomy obejmuje samochód osobowy marki N. M. i został zakupiony ze środków PEFRON. Ponadto organ ustalił, że prowadzone w stosunku do skarżącego postępowanie egzekucyjne obecnie jest zawieszone z uwagi na spłatę zadłużenia w układzie ratalnym zgodnie z umową nr [...] z dnia [...].10.2015r. Poza tym ustalono, że skarżący jest właścicielem nieruchomości, na której Oddział ZUS może dokonać zabezpieczenia należności z tytułu składek w postaci wpisu hipoteki ponadto dysponuje regularnym dochodem w postaci świadczenia rentowego. Organ uwzględnił także okoliczności co do stanu zdrowia, nie kwestionując przedłożonej dokumentacji. Nie budzi wątpliwości, że rozpatrując ważny interes dłużnika- organ rentowy musi uwzględniać to, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną opłacenie zaległości pociągnęłoby zbyt ciężki skutki. Nie mniej tę przesłankę każdorazowo organ rozpoznaje indywidualizując w okolicznościach sprawy. Zatem zgodzić się należy, ze stanowiskiem organu, że sytuacja w jakiej obecnie znajduje się skarżący jest niewątpliwie trudna nie nosi jednak znamion ubóstwa. Kwota miesięcznego dochodu przewyższa kwotę minimum socjalnego określonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego. Pomimo deklarowanej trudnej sytuacji finansowej strona dokonuje spłaty zobowiązań cywilnoprawnych, spłaca również zadłużenie wobec ZUS w ramach umowy ratalnej. Bezspornie zatem ocenę organu, że trudna sytuacja zdrowotna i materialna (finansowa) nie stanowi autonomicznie o umorzeniu, a brak bieżących wolnych środków pieniężnych u dłużnika uzasadnia rezygnację dochodzenia zaległości, należy podzielić. Podkreślenia wymaga, iż zgodnie z art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych osoby prowadzące działalność gospodarczą podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej działalności od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania. Ponadto przepis art. 46 ust. 1 powołanej ustawy nakłada na płatnika składek obowiązek obliczania, potrącania z dochodów ubezpieczonych, rozliczania oraz opłacania należnych składek za każdy miesiąc kalendarzowy. Zgodzić się należy z organem, iż każdy rozpoczynający działalność gospodarczą, robi to na własne ryzyko, tak z ponoszeniem strat jak i osiąganiem dochodów. Skutki prowadzenia nierentownej działalności obciążają przedsiębiorcę. Nie można dopuścić, na co zasadnie zwrócił uwagę organ, by koszty prowadzonej działalności przenosić na instytucje państwowe i innych płatników. Argumenty Skarżącego związane z brakiem dochodów w okresie prowadzenia działalności nie mogą uzasadniać rezygnacji wierzyciela publicznoprawnego z dochodzenia zadłużenia. Okoliczność, że strona nie godzi się z wnioskami prawidłowo wyciągniętymi z oceny dowodów zebranych w sprawie nie znaczy, iż dowody te nie zostały wyczerpująco rozpatrzone. Reasumując, należy jeszcze raz podkreślić, że umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter wyjątkowy i zarezerwowane jest dla sytuacji nadzwyczajnych, które jednak w niniejszej sprawie nie zachodzą. Ponadto, umorzone składki w istocie pokrywają inni ubezpieczeni. Toteż, dbając o stan finansów funduszów emerytalno - rentowych Zakład Ubezpieczeń Społecznych musi każdorazowo indywidualizując okoliczności sprawy ważyć zasadność wniosku o umorzenie należności składkowych co, zdaniem Sądu, nastąpiło w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Wobec powyższego Sąd uznał, że organ dokonał prawidłowej wykładni przepisów, na których oparł swoją decyzję, zaskarżona decyzja została też należycie uzasadniona, bez pominięcia któregokolwiek elementu mającego znaczenie dla ostatecznego, niewadliwego załatwienia sprawy. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.