I SA/Bd 826/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Teresa Liwacz (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka sędzia WSA Urszula Wiśniewska Protokolant: starszy sekretarz sądowy Stanisława Majkut po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2017 r. sprawy ze skargi E. I. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie pozostawienia odwołania bez rozpatrzenia uchyla zaskarżone postanowienie 1. Decyzją z dnia [...] czerwca 2016r. Burmistrz S. stwierdził względem skarżącego nadpłatę w łącznym zobowiązaniu pieniężnym w wysokości [...] zł. 2. W odwołaniu skarżący wskazał, że odwołuje się od rażąco wadliwych decyzji Burmistrza S., wydanych dnia [...] [...] 2016r. i wnosi o ich uchylenie. Skarżący wskazał w odwołaniu, że prosi o rozstrzygnięcie (także) w oparciu o przedstawiony stan faktyczny we wniosku z datą [...] 2016r. skierowanym do SKO w B. za pośrednictwem Burmistrza S. i też w kontekście faktów toczących się postępowań podatkowych. 3. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] września 2016r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze pozostawiło odwołanie skarżącego bez rozpatrzenia. W motywach rozstrzygnięcia organ stwierdził, że odwołanie skarżącego nie spełnia wymogów o których mowa w art. 222 ustawy dnia 29 sierpnia 1997r. (tj. Dz. U. z 2015r. poz. 613 ze zm. – dalej "O.p."). Strona wskazuje jedynie, że wydane przez Burmistrza S. decyzje w sprawie stwierdzenia nadpłaty są "rażąco wadliwe", ale nie podaje z jakich powodów. Strona powołuje się na uprzednio złożone pismo z dnia [...] lutego 2016 r., które odnosi się do innej decyzji Kolegium i zawiera prośbę o wyjaśnienie zwrotu użytego w tejże decyzji. Jak wskazał organ na wskazane pismo Kolegium wystosowało pisemną odpowiedź w dniu [...] lutego 2016 r. Kolegium stwierdziło, że nie jest w stanie podjąć merytorycznej polemiki, skoro strona nie sprecyzowała, co konkretnie zarzuca decyzjom z dnia [...] czerwca 2016r. wydanym przez Burmistrza S.. Organ wskazał również, że strona została prawidłowo pouczona przez organ I instancji o prawie do odwołania oraz terminie, trybie wniesienia i jego treści. W decyzji z dnia [...] [...] 2016r., w punkcie 2 pouczenia Burmistrz S. wskazał "Odwołanie od decyzji powinno zawierać zarzuty przeciwko decyzji, określać istotę i zakres żądania będącego przedmiotem odwołania oraz wskazywać dowody uzasadniające żądanie." Kolegium podkreśliło również, że stwierdzenie uchybienia terminowi do złożenia odwołania nie jest uzależnione od uznania organu odwoławczego, ale jest jego ustawowym obowiązkiem. Przepis art. 222 O.p. wprowadza wyjątek od reguły odformalizowania treści podania, a zatem powinien być interpretowany w sposób ścisły. Wydanie decyzji po rozpatrzeniu odwołania które nie spełnia wymogów określonych wart. 222 O.p. stanowiłoby naruszenie tego przepisu w sposób mający wpływ na wynik sprawy. 4. W skardze do Sądu strona wskazała na postępowania, które toczą się w jej sprawach. Strona powoła sygnatury rozstrzygnięć Samorządowego Kolegium Odwoławczego wskazując, że sprawy te były rozpoznawane w sposób merytoryczny. Zdaniem skarżącego stwierdzenie, że wydane decyzje są rażąco wadliwe oraz żądanie ich uchylenia wyczerpuje znamiona zarzutu o jakim mowa w art. 222 O.p., ponieważ organ rozpatruje sprawę a nie odwołanie. Ponadto strona powołując się na przepis art. 169 § 1 O.p. jako wadliwe oceniła działanie organu poprzez brak wezwania go do uzupełnienia braków odwołania. 5. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 6. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego orzeczenia - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 – dalej "p.p.s.a."). W myśl art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W zakresie tak określonej kognicji Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie. 7. Przedmiotem sporu w sprawie jest ocena, czy zasadnie pozostawiono bez rozpatrzenia odwołanie skarżącego. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że odwołanie stanowi jeden z rodzajów podania. W art. 168 O.p. ustawodawca wskazał, że przez podanie należy rozumieć żądania, wyjaśnienia, ale także odwołania, zażalenia, ponaglenia czy wnioski. W przepisach O.p. przyjęto zatem szeroką definicję podania. Zgodnie natomiast z art. 168 § 2 i § 3 O.p. podanie powinno spełniać minimalne wymogi formalne tj. treść żądania; wskazanie osoby od której pochodzi; adres tej osoby oraz podpis osoby wnoszącej. Trzeba przy tym wskazać, że przepisy szczególne mogą ustanawiać dodatkowe wymogi dla podania. Takim przepisem szczególnym jest niewątpliwie art. 222 O.p., który stanowi, że w odwołaniu strona powinna: wskazać zarzuty przeciw decyzji; określić istotę i zakres żądania oraz wskazać dowody uzasadniające to żądanie. Wbrew stanowisku strony skarżącej zdaniem Sądu z akt sprawy wynika, że odwołanie skarżącego nie zawierało zarzutów przeciwko decyzji oraz dowodów uzasadniających żądanie, o których mowa jest w art. 222 O.p. Oznacza to, że odwołanie obarczone było brakami formalnymi. Przy czym należy wyjaśnić, że przez braki formalne należy rozumieć zarówno niespełnienie wymogów określonych w art. 168 § 2 i 3 O.p., jak i wymogów ustanowionych w przepisach szczególnych (np. w art. 222 O.p.). W przepisach Ordynacji podatkowej ustawodawca traktuje bowiem jako braki formalne wszystkie braki podania, co skutkuje tym, że jest tylko jedna procedura sanowania tychże braków. Stosownie bowiem do treści art. 169 § 1 O.p., jeżeli podanie nie spełnia wymogów określonych przepisami prawa, organ podatkowy wzywa wnoszącego podanie do usunięcia braków w terminie 7 dni, z pouczeniem, że niewypełnienie tego warunku spowoduje pozostawienie podania bez rozpatrzenia. Jedynie w przypadku braku adresu wnoszącego podania, organ podatkowy obowiązany jest pozostawić podanie bez rozpatrzenia, bez uprzedniego wezwania (art. 169 § 1a O.p.). W odwołaniu skarżący wskazał adres, zatem organ odwoławczy zobligowany był do wezwania strony do usunięcia dostrzeżonych braków odwołania, zgodnie z art. 169 § 1 O.p., czego jednak zaniechał. Oznacza to, że strona powinna zostać wezwana do usunięcia dostrzeżonych braków w odwołaniu (zarzuty i wskazanie dowodów), pod rygorem wydania ostatecznego postanowienia o pozostawieniu odwołania bez rozpatrzenia i to pomimo tego, że decyzja organu I instancji zawiera pouczenie o treści odwołania. Zdaniem Sądu zaprezentowana przez organ odwoławczy interpretacja art. 222 O.p. godzi w konstytucyjne prawa jednostki. Zgodnie bowiem z art. 78 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, każda ze stron ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji. W świetle zatem Konstytucji, jednostce przysługuje prawo zaskarżania decyzji organów administracji publicznej. Jak zauważa się w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, zasada instancyjności (zaskarżalności) urzeczywistnia sprawiedliwość proceduralną (zob. wyrok z 16 listopada 1999r., sygn. akt SK 11/99, OTK–A 1999, nr 7, poz. 158). W wyroku z dnia 8 kwietnia 2014r., sygn. akt SK 22/11, OTK– A 2014, nr 4, poz. 37, Trybunał Konstytucyjny zauważył natomiast, że postanowienia Konstytucji nie wykluczają jednak ustanowienia określonych wymogów formalnych, zmierzających do przyspieszenia postępowania, a formalizm procesowy – sam w sobie – jest niezbędny w demokratycznym państwie prawnym dla zapewnienia sprawności i rzetelności postępowania. Trybunał podkreślił przy tym, że istnieją jednak granice formalizmu procesowego, których przekroczenie prowadzi do naruszenia praw i wolności jednostki. Zdaniem Sądu dokonana przez organ odwoławczy wykładnia prawa stanowi takie naruszenie. W omawianej sprawie trudno bowiem znaleźć uzasadnienie dla niemożności uzupełnienia przez stronę braków odwołania, określonych w art. 222 O.p. Zwłaszcza że w przypadku braków formalnych określonych w art. 168 § 2 i § 3 O.p. (np. podpis strony wnoszącej odwołanie) organ odwoławczy musiałby wezwać stronę do uzupełnienia dostrzeżonych nieprawidłowości w podaniu. Zaaprobowanie zatem interpretacji zaprezentowanej przez organ odwoławczy doprowadziłoby do różnego traktowania strony z uwagi na rodzaj popełnionych uchybień. Artykuł 32 ust. 1 Konstytucji wskazuje zaś jednoznacznie, że wszyscy są wobec prawa równi i mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Jeśli zatem strona ma możliwość uzupełnienia braków w zakresie np. podpisu, to tym bardziej powinna mieć możliwość sanowania szczególnych wymogów odwołania np. podania zarzutów przeciwko decyzji. W ocenie Sądu, przyjęcie innej wykładni przepisów byłoby niekonstytucyjne. Ponadto wskazać należy, że niezrozumiałe dla Sądu jest stwierdzenie organu odwoławczego zawarte w przedostatnim akapicie zaskarżonego postanowienia, że "stwierdzenie uchybienia terminowi do złożenia odwołania nie jest uzależnione od uznania organu odwoławczego, ale jest jego ustawowym obowiązkiem". Z akt sprawy nie wynika, że skarżący uchybił terminowi do wniesienia środka odwoławczego od decyzji organu I instancji. Sąd uznał że organ odwoławczy naruszył art. 169 w zw. z art. 228 § 1 pkt 3 O.p. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu organ odwoławczy wydał przedwcześnie swoje postanowienie o pozostawieniu odwołania bez rozpatrzenia. Prowadząc postępowanie odwoławcze organ podatkowy będzie zobowiązany uwzględnić wykładnię prawa dokonaną przez Sąd w niniejszym wyroku. W szczególności, organ podatkowy drugiej instancji powinien umożliwić skarżącemu uzupełnienie dostrzeżonych braków formalnych odwołania na zasadach określonych w art. 169 O.p. W tym stanie rzeczy Sąd był zobligowany uchylić zaskarżone postanowienie organu odwoławczego, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. [...]