I SA/Bd 827/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Szulc Sędziowie sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz (spr.) sędzia WSA Leszek Kleczkowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 lutego 2022 r. sprawy ze skargi T. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień i maj 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję Wnioskiem z dnia [...] r. Skarżący zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od kwietnia do maja 2020 r. w trybie przepisów ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVlD-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm., dalej: "ustawa o COVID-19"). Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych umorzył postępowanie w sprawie rozpatrzenia ww. wniosku z uwagi na jego bezprzedmiotowość z powodu opłacenia przedmiotowych należności. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Strona podniosła, że o przysługującym jej prawie do zwolnienia dowiedziała się już po opłaceniu należnych składek. W związku z tym wniosła o zaksięgowanie wpłaconych składek na kolejny miesiąc, tj. czerwiec 2020 r. Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. uchylił w całości decyzję z dnia [...] r. i zwolnił Skarżącego z opłacenia należności z tytułu składek należnych za kwiecień - maj 2020 r. W skardze do tut. Sądu Skarżący zwrócił się z prośbą o ponowne rozpatrzenie przyznanych ulg, dlatego że sądząc po wysokości kwot przyznanych zwolnień, został zwolniony od opłat, które uiszcza za niego szkoła w ramach zatrudnienia w niej jako nauczyciela religii. Skarżący podkreślił, że sytuacja związana z COVID-19 w żaden sposób nie wpłynęła na jego pracę jako nauczyciela religii. Natomiast składając pismo z prośbą o zwolnienie ze składek ZUS, starał się o zwolnienie ze składek, które opłaca jako Pastor - osoba duchowna, co wyraźnie zostało zaznaczone w pierwszym złożonym piśmie, bo to ten zakres jego działalności ucierpiał w związku z wprowadzonymi obostrzeniami dotyczącymi odbywania się nabożeństw i zgromadzeń. Skarżący podniósł, że w miesiącu marcu 2020 r. opłacił jeszcze składki ZUS w wysokości [...] zł (ubezpieczenie społeczne i zdrowotne razem) na wyznaczone konto, dlatego że nie wiedział o przysługującym mu prawie do zwolnienia. W kolejnych trzech miesiącach, powołując się na przysługujące mu prawo oraz w związku ze złożonym już wnioskiem o zwolnienie z powyższych składek, nie uiścił składek na powyższe konto. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując dotychczasowe stanowisko prezentowane w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje. Na wstępie zaznaczenia wymaga, że wyrok wydano na posiedzeniu niejawnym, w trybie określonym w art. 15zzs(4) ust. 3 ustawy o COVID-19, zgodnie z którym przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału skierowano sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Skarżący został poinformowany o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne, o dostępie do informacji o sprawie w wykazie spraw sądowych e-Wokanda pod wskazanym adresem oraz o możliwości wypowiedzenia się w sprawie w terminie 10 dni od dnia doręczenia pisma. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej jako: p.p.s.a.), wynika, że zaskarżona decyzja podlega uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd oceniając decyzję ZUS z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdził, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja ZUS, którą organ uchylił decyzję pierwszoinstancyjną umarzającą postępowanie i orzekł o zwolnieniu z opłacania należności z tytułu składek za miesiąc kwiecień-maj 2020 r. w kwotach w niej wymienionych. Na wstępie wskazać należy, że organ zastosował i przywołał w decyzji m.in. art. 10 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 24 lipca 2020 r. o zmianie ustawy o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 1423), na podstawie którego w przypadku złożenia do dnia 30 czerwca 2020 r. wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, w brzmieniu dotychczasowym, zwalnia się z obowiązku opłacenia należnych składek wykazanych w deklaracji rozliczeniowej za marzec, kwiecień i maj 2020 r., w wysokości określonej w art. 31zo, także wówczas, gdy składki te zostały opłacone lub na poczet tych składek Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaliczył z urzędu nienależnie opłacone składki. Zwolnieniu z obowiązku opłacenia podlegają należne składki wykazane w deklaracji rozliczeniowej za marzec, kwiecień i maj 2020 r. znane na dzień ponownego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacenia składek. Zdaniem tut. Sądu zaskarżona decyzja w treści swojego uzasadnienia jest mało czytelna. Przywołuje wprawdzie ww. przepis prawa, jednak nie podaje jakie to ma przełożenie na składki, w kontekście obowiązków Skarżącego jako płatnika składek. Nie można z decyzji dokładnie dowiedzieć się z jakiego tytułu Skarżący ma prawo do zwolnienia. W skardze Skarżący natomiast podnosi, że organ objął zwolnieniem składki należne z tytułu jego zatrudnienia jako nauczyciela religii, które uiszcza szkoła. Skarżący natomiast wnosił o zwolnienia z tytułu działalności jako duchownego - pastora. Wskazuje, że w miesiącu marcu 2020 r. opłacił jeszcze składki ZUS w wysokości [...] zł (ubezpieczenie społeczne i zdrowotne razem) na wyznaczone dla niego konto o numerze: [...], ponieważ nie wiedział o przysługującym mu prawie zwalniającym z tej składki. Dlatego w kolejnych trzech miesiącach, powołując się na przysługujące mu prawo oraz w związku ze złożonym już wnioskiem o zwolnienie z podanych składek, nie uiścił składek na powyższe konto. W ocenie tut. Sądu kwestie te wymagają wyjaśnienia i to z udziałem Skarżącego. Organ obowiązany jest przeanalizować wpłaty w kontekście tej argumentacji Skarżącego i ewentualnie zażądać od niego stosownych dowodów. Organ ustali czy rzeczywiście zwolnieniem objęto składki z tytułu zatrudnienia skarżącego jako nauczyciela, czy jako prowadzącego działalność duszpasterską – pastora. Zgodnie z zasadami prawidłowo prowadzonego postępowania administracyjnego, decyzja powinna wskazywać ustalony przez organ administracyjny stan faktyczny, określać przesłanki zastosowania tej, a nie innej kwalifikacji prawnej i ustalać jakie okoliczności stanu faktycznego odpowiadają konkretnym fragmentom normy prawnej zastosowanej w sprawie. To z uzasadnienia decyzji strona powinna uzyskać wszechstronną informację o motywach, którymi kierował się organ administracji podejmując rozstrzygnięcie. Z uzasadnienia powinny w sposób wyraźny i komunikatywny wynikać przesłanki rozstrzygnięcia, a ponadto powinny być wyjaśnione podstawy takiego rozstrzygnięcia. Brak jest też w aktach administracyjnych jakichkolwiek dokumentów, które pozwalałyby na ocenę stanowiska organu. Reasumując, organ w uzasadnieniu swojej decyzji nie dokonał wystarczających ustaleń faktycznych sprawy, akta administracyjne nie zawierają dokumentów, które pozwoliłyby Sądowi na jakąkolwiek weryfikację merytoryczną decyzji w kontekście zarzutów podniesionych w skardze. Rzeczą Sądu nie jest natomiast dokonywanie ustaleń faktycznych za organy administracji publicznej. To organ powinien bowiem dokonać wyczerpującego zebrania i przeanalizowania materiału dowodowego niezbędnego dla dokonania wszystkich istotnych ustaleń faktycznych danej sprawy. Ocena materiału dowodowego dokonana przez organ musi być wyczerpująca i powinna odnosić się do wszystkich istotnych okoliczności postępowania. Tylko wyczerpujące i prawidłowe uzasadnienie faktyczne i prawne może stanowić przedmiot kontroli legalności danej decyzji przez Sąd. W przedmiotowej sprawie wszystkie wskazane powyżej uchybienia czy zaniechania organu w zakresie ustalenia okoliczności faktycznych i uzasadnienia decyzji powodowały konieczność jej uchylenia. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien uwzględnić poczynione powyżej uwagi w zakresie konieczności ustalenia, o zwolnienie jakich składek wnosił Skarżący (z jakiego tytułu opłacanych) i w tym zakresie rozpoznać go. Organ obowiązany jest do sporządzenia prawidłowego i wyczerpującego uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji administracyjnej, po uprzednim zebraniu materiału dowodowego. Stronie należy zapewnić czynny udział w postępowaniu. Materiał dowody powinien być tak zebrany, aby możliwe było zweryfikowanie przez Sąd ustaleń dokonanych przez organ także w kontekście zarzutów Skarżącego. W niniejszej sprawie uznać zatem trzeba, że naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Prowadzone postępowanie i zawarte w uzasadnieniu twierdzenia nie pozwalają bowiem na ustalenie, z jakiego tytułu doszło do zwolnienia z opłacenia składek. Nie można ustalić z jakiego rodzaju obowiązku doszło do zwolnienia z opłacenia składek. Jednocześnie Sąd podkreśla, że w granicach niniejszej sprawy nie mieści się ustalenie wysokości składek podlegających zwolnieniu, lecz sam fakt zwolnienie za dany okres rozliczeniowy. Dlatego sentencja decyzji nie powinna określać wysokości składek, lecz orzekać w przedmiocie zwolnienia za dany okres (miesiąc). Kwestia natomiast wysokości składek podlega weryfikacji – w przypadku sporu - przez sąd powszechny. W związku z tym w sprawie dotyczącej zwolnienia z opłacenia składek, nie określa się ich wysokości, lecz wyłącznie rozstrzyga się o samym zwolnieniu. Stanowisko natomiast organu co do konieczności merytorycznego rozpoznania sprawy (a zatem uznanie za błędne umorzenie postępowania) jest trafne. Mając świadomość obciążenia ZUS ogromną ilością spraw do załatwienia i zważywszy na pandemię odbijającą się negatywnie na możliwości sprawnego działania – tut. Sąd nie przypisuje organowi ani złej woli, ani negatywnego nastawienia do strony, ani lekceważącego stosunku do wynikających z przywołanych powyżej przepisów obowiązków. Stwierdza jedynie obiektywnie występujący stan naruszenia tych przepisów w taki sposób i w takim stopniu, który bezpośrednio mógł mieć wpływ na pozbawienie strony skarżącej prawa otrzymania ustawowej ulgi. Z uwagi na powyższe, Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Skarżący na podstawie przepisu art. 239 § 1 pkt e p.p.s.a. – ze względu na przedmiot sprawy - nie był obowiązany uiścić kosztów sądowych.