I SA/Bd 855/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. K. od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 6 lipca 2018 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. L. i M. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Skarżący wniósł na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Skarżący wskazał, że sporadyczny dochód wynikający z wykonywania osobistej działalności na rzecz spółki stanowi jedyne źródło jego utrzymania, poza drobnymi dochodami z prowadzonej działalności rolniczej, które zaczął ostatnio otrzymywać. Na chwilę obecną Skarżący w celu zabezpieczenia swoich podstawowych potrzeb korzysta z bieżącej pomocy bliskich, w tym brata, którzy wspierają go w miarę możliwości, np. pozwalając mu zamieszkać na swojej nieruchomości. Podkreślił, że z uwagi na niskie dochody nie realizuje w pełni obowiązku alimentacyjnego. Dalej Skarżący wskazał, że choć jest współwłaścicielem kilkunastu nieruchomości, to z uwagi na fakt, że wierzyciel – Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w T. dokonał zabezpieczenia dochodowych należności poprzez wpis hipotek przymusowych, zbycie przedmiotowych nieruchomości jest praktycznie niemożliwe tym bardziej, że skarżący jest współwłaścicielem tych nieruchomości i może sprzedać jedynie swoją część udziału – co w świetle zasad doświadczenia życiowego zmniejsza szanse zbycia udziału w nieruchomości praktycznie do zera. Skarżący wskazał, że zapłata kosztów związanych z postępowaniem sądowym spowodowałby utratę płynności finansowej i mogła przyczynić się do uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego małoletnich dzieci. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Skarżący oświadczył, że w 2016r. z tytułu umowy o dzieło osiągnął dochód w kwocie 4.880 zł (jednorazowa wypłata). Dochód z działalności rolniczej Skarżący określił na kwotę 300 zł miesięcznie. Wnioskodawca oświadczył, że posiada nieruchomości gruntowe 20 ha, w tym grunty orne, lasy, rola, nieużytek, łąka. Wnioskodawca posiada 60 udziałów w łącznej wartości 3.000 zł w spółce H. sp. z o.o. z siedziba w T.. Skarżący oświadczył również, że posiada wierzytelność pieniężną z tytułu sprzedaży nieruchomości na rzecz H. sp. z o.o. o wartości 225.000 zł. Skarżący nie posiada przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 5.000 zł. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki skarżący wskazał: alimenty 850 zł; rata kredytu ok. 1.750 zł, bieżące utrzymanie – nie wskazano kwoty. Ponadto w aktach sprawy I SA/Bd 427/17 znajdują się: PIT-11 za 2016r.; wniosek o wydanie zaświadczenia; wydruk dokonania wpłaty gotówkowej w wysokości 12 zł za wydanie zaświadczenia; umowę o prowadzenie rachunków bankowych; potwierdzenie otwarcia rachunku bieżącego w złotych; tytuły wykonawcze; wyrok rozwiązujący małżeństwo Skarżącego oraz porozumienie wychowawcze. Nadto z oświadczenia znajdującego się w aktach sprawy I SA/Bd 427/18 wynika, że skarżący: nie pobierał wynagrodzenia, emerytury, renty, itp. z wyjątkiem wynagrodzenia z tytułu umowy o dzieło; nie ma osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym; nie korzystał i nie korzysta z pomocy społecznej; posiada raty kredytu w wysokości 1.750 zł w B. M.; nie posiada oszczędności; źródłem utrzymania skarżącego jest umowa o dzieło oraz dochód w wysokości 300 zł miesięcznie z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego od miesiąca kwietnia; korzysta z pomocy brata, która polega na pomocy żywnościowej oraz możliwości zamieszkiwania na nieruchomości należącej do brata; posiada samochód VW Golf I z 1980 r. o wartości ok. 1.000 zł; nie prowadzi działalności gospodarczej, jest udziałowcem spółki HOPRO; z majątku skarżącego prowadzona jest egzekucja – konto w banku Millenium, a cały majątek w postaci gospodarstwa rolnego jest obciążony hipotekami przymusowymi oraz zabezpieczony; wysokość alimentów wynosi 850 zł. Postanowieniem z dnia 6 lipca 2018 r. Referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazał, że Skarżący nie wykazał, by spełniał ustawowe przesłanki umożliwiające przyznanie mu prawa pomocy. Pismem z dnia 23 lipca 2018 r. strona złożyła sprzeciw, w którym wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości i przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi. Powyższemu postanowieniu Skarżący zarzucił naruszenie: - art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – dalej jako: "p.p.s.a.", poprzez uznanie, że nie spełnia przesłanek pozwalających na uznanie, iż powinno mu zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym; uznanie, że nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny; - art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 243 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. poprzez uznanie, że nie spełnia przesłanek pozwalających na uznanie, iż powinno mu zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym; uznanie, że Skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny; uznanie, że Skarżący nie udowodnił zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy; - art. 252 § 1 p.p.s.a. poprzez błędną ocenę oświadczenia Skarżącego; - art. 255 p.p.s.a. poprzez błędne uznanie, że Skarżący nie przedłożył dokumentów wystarczających do uznania, iż spełnia kryteria pozwalające na przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 259 § 1 p.p.s.a., m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, sąd – jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. – wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wobec powyższego, art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. W świetle art. 199 p.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05). Innymi słowy, udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez spowodowania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W świetle powyższego, to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. W sytuacji, gdy przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności faktyczne są niewiarygodne lub niekompletne, wspomniany wyżej obowiązek nie jest wypełniony. To z kolei powoduje, że sąd nie może ocenić sytuacji materialnej wnioskodawcy i musi odmówić przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA: z dnia 28 sierpnia 2014 r., II FZ 1109/14, z dnia 5 września 2014 r., II OZ 874/14). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania. Z wniosku strony o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca posiada wierzytelność pieniężną wobec spółki z o.o. H. z tytułu sprzedaży nieruchomości w wysokości 225.000 zł, przy czym na podstawie przekazanych przez stronę informacji trudno ustalić, czy wierzytelność ta została zajęta przez organ egzekucyjny. Jak wynika z oświadczenia strony w toku postępowania egzekucyjnego zostały zajęte jedynie udziały należące do skarżącego w spółce H. . Skarżący nie wskazał, aby nie była możliwa choćby częściowa spłata powyższego długu przez spółkę i uiszczenie z tej kwoty wpisu sądowego. Odnosząc się do okoliczności spłaty kredytu wskazać należy, że ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych zobowiązań nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienia NSA: z dnia 20 czerwca 2013 r., I FZ 224/13; z dnia 1 czerwca 2011 r., II FZ 234/11; z dnia 10 listopada 2011 r., I FZ 362/11; z dnia 12 kwietnia 2011 r., II FZ 97/11). Dlatego też nie znajduje uzasadnienia, aby wnioskodawca spłacał inne ciążące na nim zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, a jednocześnie żądał, aby koszty związane z wniesieniem skargi kasacyjnej pokrywał za niego Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Zdaniem Sądu, strona nie wykazała, aby spełniła przesłanki upoważniające do przyznania prawa pomocy zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd po dokonaniu analizy sytuacji majątkowej Skarżącego uznał, że nie przedstawił on wystarczających informacji, by ocenić jego rzeczywistą sytuację materialną, a co za tym idzie – nie wykazał, iż całkowite poniesienie kosztów sądowych mogłoby spowodować u niego ryzyko wystąpienia zagrożenia finansowego. Wnioskodawca głównie akcentuje okoliczności wskazujące na pogorszenie jego sytuacji finansowej. Skarżący oświadczył, że źródłem jego utrzymania jest wynagrodzenie otrzymywane z tytułu umowy o dzieło. Dochód z tego tytułu za 2016 r. wyniósł 4.880 zł. Ponadto Skarżący stwierdził, że aktualnie uzyskuje dochód w wysokości 300 zł miesięcznie z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Nie posiada przy tym żadnych oszczędności. Jednocześnie oświadcza on, że ponosi miesięczne koszty związane ze spłatą kredytu zaciągniętego w M. w wysokości 1.750 zł, alimenty w wysokości 850 zł miesięcznie oraz wydatki na bieżące utrzymanie. Skarżący nie wyjaśnił przy tym skąd bierze środki na systematyczne pokrywanie nadwyżki wydatków nad uzyskiwanymi dochodami. Powyższe powoduje, że oświadczenie o dochodach złożone przez skarżącego budzi zastrzeżenia, co do jego faktycznej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych. Niemożliwa jest bowiem sytuacja, w której wydatki przewyższają dochody, a wnioskodawca nie wykazuje innych źródeł ich finansowania. Stan taki sprzeczny jest z doświadczeniem życiowym, a co za tym idzie – nie jest wiarygodny. Postawa strony, która wybiórczo prezentuje informacje mające potwierdzać sytuację majątkową uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej kondycji finansowej (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2008 r., I FZ 287/08). W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. Sąd nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji majątkowej i finansowej Skarżącego w przypadku, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie Skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania jej prawa pomocy. Z powyższych względów Sąd nie podziela podniesionego w sprzeciwie zarzutu naruszenia art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 243 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. Nie jest także zasadny zarzut naruszenia art. 252 § 1 p.p.s.a. i art. 255 p.p.s.a., bowiem wydając zaskarżone postanowienie Referendarz oparł się na treści złożonego przez stronę wniosku o przyznanie prawa pomocy i wcześniej złożonych przez Skarżącego oświadczeniach oraz dokumentach, nie żądając nowych dowodów. Powyższej oceny skarżący skutecznie nie podważył w sprzeciwie. Strona utrzymuje, iż wbrew twierdzeniom Referendarza nie ma środków na pokrycie wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 750 zł. Trzeba zauważyć, że w okresie od 2006 r. do 2015 r. K. L. wraz z M. K. uzyskali ze sprzedaży nieruchomości kwotę 3.921.575 zł. Trudno przyjąć, aby Skarżący nie był w stanie uiścić wpisu sądowego w kwocie 750 zł. Jeszcze raz należy podkreślić, że warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu takiego prawa, co oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Skoro Skarżący w sposób niepełny i niewiarygodny przedstawił swoją sytuację materialną, to nie było podstaw do ustalenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i przyznania mu pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na przeszkodzie udzielenia mu prawa pomocy stoi także fakt, że Skarżący w trakcie postępowania podatkowego wyzbywał się składników swojego majątku, a tym samym pozbywał się zdolności do zapłaty kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy, z uwagi na fakt, iż Skarżący nie wykazał, że jego obecna sytuacja finansowa nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.