I SA/Bd 859/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Teresa Liwacz Sędziowie: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędzia WSA Mirella Łent ( spr.) Protokolant J. G. po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 05 grudnia 2012 r. ze skargi T. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. oddala skargę I SA/Bd 859/12 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. odmówił T. B. (skarżącemu) umorzenia należności z tytułu składek, z powodu nie stwierdzenia całkowitej nieściągalności o której stanowi art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (j. t. Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) dalej u.s.u.s. oraz z uwagi na brak podstaw do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a tej ustawy. Skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, że decyzja ZUS została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Podkreślił, że jego sytuacja spełnia wymogi ustawowe by umorzyć należności składkowe w całości, a ZUS w B. działa bezprawnie i złośliwie odmawiając umorzenia. Zaznaczył, że na podstawie art. 554 k.c. znaczna część zobowiązań wobec ZUS uległa przedawnieniu. Decyzją z dnia [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu wskazał, że w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że aktualnie wobec majątku skarżącego jest prowadzone administracyjne postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. Tym samym, w ocenie organu, nie można stwierdzić, że w przypadku skarżącego zachodzi ustawowa przesłanka umorzenia należności ZUS w postaci całkowitej nieściągalności w formie określonej brzmieniem art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., zgodnie z którą należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład w przypadku, gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Ponadto Zakład nie stwierdził zaistnienia przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., albowiem właściwy w sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. nie przyjął za słuszne umorzenie postępowania w oparciu o art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U. z 2005r. Nr 229 poz. 229, poz. 1954 ze zm.). Wobec powyższego, zdaniem organu, nie było podstaw do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Następnie Zakład wskazał na możliwość umorzenia należności z tytułu składek z uwagi na ważny interes zobowiązanego wynikający z rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365), wydanego na podstawie z art. 28 ust. 3b u.s.u.s. Organ podkreślił jednak, że to na zobowiązanym ciąży obowiązek wykazania, iż zachodzi okoliczność stwarzająca możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Zakład podał, że jak wynika z treści kwestionariusza z dnia [...]. o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że skarżący jest kawalerem i prowadzi pozarolnicza działalność gospodarczą, z której nie osiąga dochodów. Aktualnie jest na utrzymaniu matki i nie korzysta z pomocy społecznej. Poza zadłużeniem na rzecz ZUS nie ma innych zobowiązań publicznoprawnych i cywilnoprawnych. Ponadto nie posiada majątku ruchomego o znacznej wartości handlowej, jak również nieruchomości. Zdaniem zobowiązanego przyczyną powstania zadłużenia wobec ZUS jest kryzys światowy i krajowy oraz brak zamówień i galopujące bezrobocie. Organ dodał, że strona nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania, czy kosztów leczenia. Jak ustalono na podstawie danych zarządzanych przez ZUS matka skarżącego R. B. pobiera świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł brutto, a do wypłaty po potrąceniach otrzymuje kwotę [...] zł. Odnosząc się do argumentacji skarżącego, że na podstawie art. 554 k.c. znaczna część zobowiązań wobec ZUS uległa przedawnieniu organ podkreślił, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych działa na podstawie u.s.u.s., która ma charakter lex specjalis i deroguje przepisy ustawy Kodeks cywilny (lex generalis), ale tylko w materii określonej w lex specjalis. Zgodnie z obecnym brzmieniem art. 24 ust. 4 u.s.u.s., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Ponadto art. 554 k.c. dotyczy umowy sprzedaży i nie może mieć zastosowania do należności z zakresu ubezpieczeń społecznych. Wobec powyższego Zakład stwierdził, że zobowiązanie skarżącego wobec ZUS nie uległo przedawnieniu. Organ wskazał, że jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, skarżący w dalszym ciągu kontynuuje działalność gospodarczą (pomimo, iż trakcie postępowania w I instancji podniósł, że ją zawiesił), która zgodnie z brzmieniem art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie działalności gospodarczej (t. j. Dz. U. z 2007r. Nr 155, poz. 1095 ze zm.) jest zarobkową działalnością nastawioną na uzyskiwanie określonych dochodów. W kwestii argumentacji skarżącego, że przyczyną powstania zadłużenia wobec ZUS był m.in. brak zamówień i galopujące bezrobocie Zakład wyjaśnił, że zgodnie z brzmieniem art. 13 pkt. 4 u.s.u.s. obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne prowadzące pozarolniczą działalność w następujących okresach tj. od dnia rozpoczęcia działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności. Organ zaznaczył również, że ryzyko związane z prowadzoną na własny rachunek działalnością gospodarczą ponosi zawsze płatnik, który winien poszukiwać możliwości rozwiązania swojej sytuacji finansowej i płatniczej bez udziału państwa. Trudności związane z uzyskiwaniem dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej wkalkulowane winny być w tzw. ryzyko przedsiębiorcy i nie mogą stanowić automatycznie podstawy zastosowania ulgi czy umorzenia zobowiązań wobec ZUS. Zakład porównując treść kwestionariusza o stanie majątkowym z dnia [...]. i [...]. zauważył, że jeszcze w 2011 r. skarżący posiadał zobowiązania cywilnoprawne tj. wobec firmy B. na kwotę [...] zł (pozostało do spłaty ok. [...] rat w kwocie po [...] zł miesięcznie) oraz wobec BS W. (pozostało do spłaty [...] rat po [...] zł/m-c i [...] rat po [...] zł/m-c). Aktualnie poza zadłużeniem na rzecz ZUS strona nie ma innych zobowiązań publicznoprawnych i cywilnoprawnych. Zatem skarżący spłacił zobowiązania cywilnoprawne pomijając należności składkowe, które są zobowiązaniami publicznoprawnymi i powinny być regulowane w pierwszej kolejności. Poza tym organ zwrócił uwagę, że w 2011 r. zobowiązany przekazał matce w darowiźnie samochód marki V., a wartość darowizny określił na kwotę [...] złotych. Zakład wyjaśnił, że w myśl art. 527 § 3 k.c. jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli uzyskała korzyść majątkową osoba będąca w bliskim z nim stosunku, domniemywa się, że osoba ta wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Zdaniem organu sprzedając przedmiotowy samochód skarżący miałby środki na częściową spłatę długu wobec ZUS. Zakład wskazał, że skarżący nie powoływał się na problemy zdrowotne, czy brak kwalifikacji zawodowych, które byłyby dla niego przeszkodą w podjęciu dodatkowej pracy umożliwiającej spłatę zadłużenia wobec ZUS. W świetle zgromadzonego materiału dowodowego, zdaniem Zakładu zobowiązany nie przedstawił w całości swojej sytuacji finansowej, zatem umorzenie zadłużenia w chwili obecnej byłoby działaniem przedwczesnym. Organ podkreślił, że od [...] strona prowadzi działalność gospodarczą w zakresie świadczenia usług reklamowych. Ponadto z akt sprawy wynika, że zobowiązany wystąpił kilkakrotnie do ZUS z wnioskiem o zawarcie układu ratalnego, a Zakład trzykrotnie udzielił mu ulgi w postaci układu ratalnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości jako sprzecznej z prawem oraz wiedzą i logiką oraz umorzenie zaległych składek z odsetkami w całości na podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zdaniem skarżącego jego sytuacja uzasadnia umorzenie, bowiem obecnie mieszka z matką i żyją za [...] zł miesięcznie, zatem na krawędzi śmierci głodowej. W uzasadnieniu skarżący stwierdził, że Zakład umarza zaległości jedynie ludziom żyjącym ponad stan, a jego gnębi latami. Strona zwróciła się do Sądu o ujawnienie wszystkich spraw zakończonych umorzeniem zaległości przez ZUS w ciągu ostatnich 5 lat. Zdaniem skarżącego zaskarżona decyzja jest sprzeczna z prawem, wiedzą i logiką. Ponadto ZUS działa bezprawnie, bowiem po śmierci ubezpieczonego zgromadzone składki nie podlegają dziedziczeniu, co jest niezgodne z art. 32 i 21 Konstytucji RP. Jednocześnie strona wniosła o skierowanie pytania przez tut. Sąd do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie niezgodności działalności ZUS z Konstytucją RP. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia [...]. strona podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko prezentowane w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1259), sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) wynika, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom podatkowym można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu, nie można tego zastosować w rozpatrywanej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazuje, że podstawę prawną dla odmowy uwzględnienia wniosku skarżącej o umorzenie składek stanowił art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia . W myśl art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS, z uwzględnieniem ust. 2-4. Zgodnie z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Stosownie do art. 28 ust. 3 powołanej ustawy całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: pkt 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości, niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; pkt 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; pkt 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; pkt 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; pkt 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; pkt 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; pkt 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Na mocy art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe w tej mierze zasady normuje § 3 ust. 1 rozporządzenia. W myśl § 3 ust. 1 tego rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zatem jak wynika z powyższego, przepisy art. 28 u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia nie przewidują takiej przesłanki umorzenia, na jaką powołuje się skarżący. Wobec tego kryzys światowy i krajowy oraz brak zamówień i galopujące bezrobocie - nie mogło stanowić podstawy do umorzenia zaległości w ich uiszczeniu. W żadnym stopniu treść tych przepisów nie uprawnia do takiej interpretacji, jaką widzi skarżący, bowiem przy badaniu przesłanek z art. 28 u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia istotnym jest ocena aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, a nie przyczyny powstania zaległości, zawinione czy też subiektywnie niezawinione, które nie zostały przewidziane jako samodzielna przesłanka umorzenia należności (por. wyrok NSA z dnia 15 września 2011 r., sygn. akt II GSK 832/10). WSA wyjaśnia, że postępowanie dowodowe w sprawach podatkowych ma na celu ustalenie rzeczywistego stanu faktycznego w kontekście określonej normy materialnego prawa podatkowego. Postępowanie dowodowe nie jest celem w samym sobie, lecz stanowi poszukiwanie odpowiedzi, czy w określonym stanie faktycznym sytuacja podatnika podpada, czy też nie podpada pod hipotezę (a w konsekwencji i dyspozycję) określonej normy materialnego prawa podatkowego. W ocenie WSA ustalenia w tym zakresie zostały dokonane w całokształcie materiału dowodowego, zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 7 i 77 kpa). Jak wynika z ustalonego stanu faktycznego, wobec majątku skarżącego jest prowadzone administracyjne postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. Skarżący w żaden sposób nie podważa tej okoliczności, zatem Sąd przyjął tę okoliczność. Tym samym, prawidłową jest ocena organu że, nie można stwierdzić, iż w przypadku skarżącego zachodzi ustawowa przesłanka umorzenia należności ZUS w postaci całkowitej nieściągalności w formie określonej brzmieniem art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Dalej, jak wynika z treści kwestionariusza z dnia [...]. o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że skarżący jest kawalerem i prowadzi pozarolnicza działalność gospodarczą, z której nie osiąga dochodów. Aktualnie jest na utrzymaniu matki i nie korzysta z pomocy społecznej. Poza zadłużeniem na rzecz ZUS nie ma innych zobowiązań publicznoprawnych i cywilnoprawnych. Ponadto nie posiada majątku ruchomego o znacznej wartości handlowej, jak również nieruchomości. Organ dodał, że strona nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania, czy kosztów leczenia. Jak ustalono na podstawie danych zarządzanych przez ZUS matka skarżącego R. B. pobiera świadczenie emerytalne w wysokości [...]zł brutto, a do wypłaty po potrąceniach otrzymuje kwotę [...] zł. Porównując treść kwestionariusza o stanie majątkowym z dnia [...]. i [...]. zauważył, że jeszcze w 2011 r. skarżący posiadał zobowiązania cywilnoprawne tj. wobec firmy B. na kwotę [...] zł (pozostało do spłaty ok. [...] rat w kwocie po [...] zł miesięcznie) oraz wobec B.(pozostało do spłaty [...] rat po [...] zł/m-c i [...] rat po [...] zł/m-c). Aktualnie poza zadłużeniem na rzecz ZUS strona nie ma innych zobowiązań publicznoprawnych i cywilnoprawnych. Poza tym organ zwrócił uwagę, że w 2011 r. zobowiązany przekazał matce w darowiźnie samochód marki V., a wartość darowizny określił na kwotę [...] złotych. Skarżący kontynuuje prowadzenie działalności gospodarczej, nie powołał się na zły stan zdrowia. Również tych ustaleń skarżący nie podważa, co skłoniło Sąd do ich przyjęcia. W tak ustalonym stanie faktycznym, w ocenie Sądu, nie narusza prawa stwierdzenie ZUS, że nie została spełniona przesłanka z art. 28 ust. 3a usus. Brak spełnienia przez skarżącego wcześniej wskazanych przesłanek, uniemożliwił organowi umorzenie zaległości. Zatem działając w granicach sprawy, WSA uznał skargę za niezasadną. Na marginesie, gdyż sprawa umorzenia składek nie obejmuje sporu o ich wysokość czy istnienie, należy wskazać, że organ prawidłowo ocenił składki jako nieprzedawnione. Dalej, odnosząc się już ściśle do skargi, WSA wyjaśnia, że wszelkie skargi na działalność pracowników ZUS, w tym niczym nie udowodnione podejrzenia skarżącego co do złośliwości czy wręcz przestępstwa, nie należą do kognicji tut. Sądu. W kwestii wątpliwości skarżącego, co do niezgodności z Konstytucją RP, braku dziedziczenia składek, WSA wyjaśnia, że przedmiotem sprawy jest ulga płatnicza, gdzie zakres prawny określono w art. 28 u.s.u.s., i tym samym, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie objął swym rozstrzyganiem postulowanego zagadnienia. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Mając na względzie powyższe oraz art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. H.Adamczewska-Wasilewicz T. Liwacz M. Łent