I SA/Bd 862/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędziowie: Sędzia WSA Teresa Liwacz Sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska (spr.) Protokolant: Asystent sędziego Daniel Łuczon po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 10 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi E. Ł. na decyzję Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości 1. W dniu 11 grudnia 2012r. I. Ł. (była żona skarżącego, E. Ł. -małżeństwo zostało rozwiązane przez rozwód [...] r.) zgłosiła się do ubezpieczenia społecznego rolników, w celu objęcia jej ubezpieczeniem z tytułu pracy w gospodarstwie rolnym męża w okresie od 10 października 2001r. do 31 marca 2008r., tj. w okresie, kiedy nie podlegała innemu ubezpieczeniu społecznemu z tytułu pracy zawodowej. 2. Decyzją z [...] r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego objął I. Ł. ubezpieczeniem społecznym rolników za wskazany okres i zobowiązał E. Ł. (skarżącego) do opłacenia należnych składek w kwocie (wraz z odsetkami) [...] zł. Skarżący odwołał się od tej decyzji do Sądu Okręgowego w Bydgoszczy Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych domagając się jej zmiany, przez uznanie, że I. Ł. nie pracowała w gospodarstwie rolnym i nie powinna podlegać ubezpieczeniu społecznemu rolników z tego tytułu. Sąd Okręgowy po rozpoznania sprawy, wyrokiem z dnia 19 czerwca 2013r. syg. akt VI U 345/13 oddalił odwołanie ubezpieczonego, a wniosek ubezpieczonego o umorzenie odsetek wskazanych w zaskarżonej decyzji przekazał organowi rentowemu do rozpoznania. 3. Organ decyzją z [...] r. odmówił umorzenia odsetek, z uwagi na osiągany przez skarżącego dochód z tytułu pracy zawodowej i prowadzonego gospodarstwa rolnego. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Prezes KRUS odmówił prawa do umorzenia odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za małżonkę skarżącego. W uzasadnieniu decyzji przywołał art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008r. Nr 50, poz.291 ze zm. dalej ustawa u.s.r.), zgodnie z którym Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy, może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek. Organ wskazał, że w dniu 28 sierpnia 2013r. wpłynął do placówki kolejny wniosek o umorzenie odsetek naliczonych od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Wniosek był umotywowany niskimi dochodami i zadłużeniem dotyczącym byłej małżonki; nie zawierał zdarzeń losowych. 4. Organ podał, że z uwagi na otrzymywany dochód z prowadzonego gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha fizycznych ([...] ha przeliczeniowych), na dochód z pracy zawodowej, który zgodnie z zaświadczeniem o zarobkach z 12 grudnia 2012r. wystawionym przez [...] E. w J. wynosi brutto [...] zł i brak nowych okoliczności mających wpływ na sytuację materialną rodziny, brak zdarzeń losowych mających wpływ na powstanie zadłużenia, odmówił umorzenia odsetek. 5. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skarżący podał, że składki na ubezpieczenie społeczne powinna pokryć jego była żona. Podał, że stara się o alimenty na trójkę uczących się dzieci, z którymi zostawiła go żona. Stwierdził, że ubiega się o zwolnienie go z odsetek z tytułu zaległych składek. jego zdaniem, musi uiścić sporo pieniędzy za nierozważne postępowanie byłej żony. 6. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 7. Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek głównie z powodów, które nie wynikały z argumentów w niej zawartych. W tym miejscu należy wskazać, że sąd administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. poz. 270 ze zm. dalej ustawa p.p.s.a.) uchyla decyzję, kiedy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle przywołanych przepisów Sąd orzekający w tej sprawie uznał, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania w sposób, który mógł istotnie wpłynąć na wynik sprawy. 8. Podkreślenia wymaga, że w każdej sprawie poddanej rozstrzygnięciu organu administracyjnego w pierwszej kolejności obowiązkiem organu jest ustalić stan faktyczny sprawy w zakresie istotnych okoliczności faktycznych przyjętych następnie za podstawę takiego rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie organ uchybił temu obowiązkowi. Obie decyzje organu wydane w następstwie wniosku skarżącego zawartego w piśmie z 29 stycznia 2013r i sprecyzowanego do protokołu rozprawy w dniu 19 czerwca 2013r, nie odpowiadają wymogom wyznaczonym w art. 107 § 1 i 3 ustawy Kodek postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. dalej jako k.p.a.). Z analizy akt sprawy wynika, że asumptem do rozpoznania wniosku skarżącego o umorzenie odsetek było objęcie tego wniosku pkt 2 wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 19 czerwca 2013, po którym organ przystąpił do jego merytorycznego rozpoznania. Wcześniej, mimo treści pisma z 29 stycznia 2013r, organ załatwił wniosek tylko częściowo, w zakresie rozłożenia zaległości na raty. 9. Stosownie do art. 41a ust. 1 ustawy u.s.r. organ może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na wniosek zainteresowanego, w przypadkach uzasadnionych jego ważnym interesem, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Taka regulacja oznacza, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydawaniu rozstrzygnięcia w takich sprawach korzysta z uznania administracyjnego, ma więc prawo wyboru rozstrzygnięcia, mimo stwierdzenia, że w stanie faktycznym sprawy zaistniały przesłanki do udzielenia ulgi. Co oczywiste także rozstrzygnięcie w ramach uznania nie może mieć charakteru dowolnego i musi zostać uzasadnione. 10. Każdorazowo jednak podstawą jest wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy wedle reguł określonych przepisami art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 1 k.p.a. Nakładają one na organ obowiązek wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, a sama decyzja winna spełniać wymogi określone w k.p.a. Podkreślić należy, że organ działa w ramach uznania dopiero na etapie, gdy uzna, że w sprawie w ogóle zachodzą przesłanki o których mowa w art. 41a ust. 1 ustawy u.s.r., gdyż ocena w tym przedmiocie jest kategoria obiektywną, wynikającą z ustalonego w sprawie stanu faktycznego. 11. W przypadku decyzji uznaniowych różny jest zakres kontroli sądowej takich decyzji i zależy od tego, czy organ oparł rozstrzygnięcie na ustaleniu braku przesłanek ustawowych do zastosowania ulgi, czy orzekał stosując uznanie administracyjne. W pierwszym przypadku Sąd kontroluje, czy organy ustalając stan faktyczny w sprawie uwzględniły wszystkie istotne okoliczności faktyczne wedle obowiązujących reguł prowadzenia postępowania dowodowego. Narusza takie reguły postępowanie, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego. 12. Dokonując analizy zaskarżonej decyzji z punku widzenia wymienionych wymogów Sąd uznał, że organ nie sprostał tym wymaganiom. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie był niepełny, organ nie podjął niezbędnych czynności celem zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Skarżący wnioskując o umorzenie odsetek od zaległości powoływał się na trudną sytuację materialną. Zatem obowiązkiem organu wynikającym z art. 77 § 1 k.p.a. było wyjaśnienie sytuacji materialnej i życiowej skarżącego, ustalenie osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, dochodów nie tylko skarżącego ale i osób z nim zamieszkałych oraz koniecznych wydatków na jego egzystencję, jak i osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe. Nie wystarczy wskazać na źródło utrzymania czy wielkość przychodu (dochodu), lecz konieczne jest ustalenie relacji pomiędzy wysokością zaległości a dochodem pomniejszonym o wydatki konieczne dla utrzymania zobowiązanego i jego rodziny pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Ważny interes w umorzeniu składek ze względu na trudną sytuację materialną skarżącego istnieje, gdy wykonanie obowiązku zapłaty należności mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawnych potrzeb życiowych. 13. Tymczasem dokonując ustaleń odnośnie sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego organ powołał się wyłącznie na źródło dochodów w postaci wynagrodzenia za pracę w miesięcznej wysokości [...] zł brutto oraz dochód z gospodarstwa rolnego, którego wysokości jednak nie określił. Poza tymi ustaleniami organ nie dokonał żadnych innych ustaleń faktycznych na okoliczność sytuacji skarżącego. Tymczasem przesłankę ważnego interesu wnioskodawcy skarżący buduje w oparciu o argument, że na jego utrzymaniu pozostaje trójka uczących się dzieci, w tym kontekście skarżący ponosi koszty utrzymania gospodarstwa. Organy pominęły milczeniem te okoliczności, które uwzględniając treść wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 5 listopada 2010r w sprawie X C 1327/10 (k. 89 akt adm.) pozostają niewyjaśnione i niejasne. 14. Zgodnie z zasadą dwuinstancyjności wyrażoną w art. 15 k.p.a. sprawa administracyjna rozpoznana i rozstrzygnięta przez organ pierwszej instancji podlega, w wyniku wniesienia odwołania przez legitymowany podmiot, ponownemu rozpoznaniu i rozstrzygnięciu przez organ drugiej instancji. Zasada dwuinstancyjności tworzy obowiązek dwukrotnego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, ustalenia stanu faktycznego i wykładni przepisów prawa. Stan faktyczny organ odwoławczy ustala w oparciu o materiał dowodowy zebrany w postępowaniu w I instancji, uzupełniając o nowe okoliczności, które zaszły lub ujawnione zostały po wydaniu decyzji pierwszo instancyjnej, ewentualnie uległy zmianie. Organ odwoławczy musi zatem uwzględniać stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydania przez niego decyzji. Tak rozumiana zasada dwuinstancyjności odnosi się do przewidzianej w art. 127 § 3 k.p.a. instytucji ponownego rozpatrzenia sprawy. 15. Organ odwoławczy, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 15 k.p.a. nie dokonał ustaleń co do podniesionego przez zobowiązanego faktu posiadania na utrzymaniu trójki uczących się dzieci i wynikających stąd kosztów. Brak odniesienia się przez organ do wskazanej okoliczności oznacza, że nie dokonał on ustaleń i nie rozpatrzył całego zebranego materiału dowodowego czym naruszył art. 77 § 1 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zarówno organ orzekając w I jak i II instancji nie dokonały też żadnych ustaleń w zakresie koniecznych wydatków bytowych ponoszonych przez skarżącego oraz członków jego rodziny. Tymczasem w protokole wizytacji z 9 sierpnia 2013r odnotowano, że wraz ze skarżącym zamieszkuje czwórka dzieci, w tym troje bez własnych źródeł utrzymania. Wiedzy tej organ w żaden sposób nie uwzględnił w treści decyzji. Jakkolwiek postępowanie w sprawie umorzenia odsetek jest inicjowane wnioskiem zobowiązanego i w jego interesie leży podanie do wiadomości organów rozpatrujących wniosek wszystkich okoliczności sprawy, to organy nie są zwolnione, w sytuacji, kiedy dane przedstawione przez wnioskującego o ich umorzenie są niekompletne, od podjęcia działań zmierzających do ustalenia okoliczności istotnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Inwencja do dokonania ustaleń w zakresie sytuacji materialnej, rodzinnej skarżącego, winna być wykazana przez organ szczególnie w sytuacji gdy, skarżący powołuje się na okoliczności, które mogą mieć wpływ na jego sytuację materialną. 16. Dopiero prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, ustalenie dochodów i wydatków, pozwala organowi ocenić czy sytuacja materialna i życiowa skarżącego pozwala i w jakim zakresie na zapłatę należności. Takie ustalenia nie zostały dokonane i nie zostały przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji winno wskazywać fakty które organ uznał za udowodnione, dowody którym dał wiarę oraz dowody którym odmówił wiarygodności. Organ powinien w uzasadnieniu szczegółowo wskazać przyczyny, dla których nie zastosował instytucji umorzenia. Dopełnienie tego obowiązku nabiera szczególnej wagi, gdy organ może orzekać w granicach uznania administracyjnego. Brak w uzasadnieniu zaskarżanej decyzji ustaleń oraz rozważenia wszystkich okoliczności związanych z sytuacją materialną zobowiązanego stanowi naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. 17. Ponownie rozstrzygając sprawę organ dokona ustaleń w zakresie czy zachodzi przesłanka ważnego interesu zobowiązanego, co wiązać się będzie ze szczegółowym ustaleniem sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego, uwzględniającej pozyskiwane przychody (także innych członków rodziny, o ile prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe) i ponoszone koszty utrzymania. 18. Mając na uwadze przedstawioną wyżej argumentację, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. i art. 152 ustawy p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i określił, że nie może być ona wykonana w całości.