I SA/Bd 87/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Urszula Wiśniewska (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Halina Adamczewska – Wasilewicz sędzia WSA Mirella Łent Protokolant: starszy sekretarz sądowy Marcin Frydrych po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 21 marca 2012 r. sprawy ze skargi D. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. I SA/Bd 87/12 UZASADNIENIE Pismem z dnia [...] sierpnia 2011 r. D. G. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne, powołując się na postanowienie komornika sądowego w sprawie stwierdzenia bezskuteczności egzekucji, a także trudną sytuację majątkową, która "nie daje żadnych możliwości zapłaty należności, jak również nie ma podstaw do złożenia wniosku o rozłożenie zobowiązań na raty". Do przedmiotowego pisma strona dołączyła: kserokopię zaświadczenia z dnia [...] maja 2011 r. o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej informacji o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej, kserokopię zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] marca 2010 r., kserokopię zaświadczenia z dnia [...] marca 2010 r. wydaną przez Prywatny Gabinet Lekarski w B., kserokopię druku PIT-36L za 2010 rok wraz z załącznikiem, kserokopię postanowienia z dnia [...].11.2010 r. Komornika Sądowego w B. w sprawie umorzenia postępowania z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Decyzją z dnia [...] września 2011 r., nr [...]/2011 Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. odmówił D. G. umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie [...] zł. Organ ustalił, że strona, prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą. W ramach prowadzonej działalności zatrudniała pracowników w okresie od [...]/2004 do [...]/2007. Ponadto organ ustalił, że działalność gospodarcza została zawieszona na okres od dnia [...] maja 2011 r. do dnia [...] sierpnia 2011 r. W uzasadnieniu wskazano, że z uwagi na brak całkowitej nieściągalności, o której stanowi art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – O systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.) niemożliwe jest umorzenie należności. Ponadto w ocenie organu brak jest przesłanek do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy. Pismem z dnia [...] października 2011 r. D. G. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, że organ nieprawidłowo zinterpretował przesłanki dotyczące podstaw umorzenia należności w przedmiotowej sprawie. Strona powołała się na dokument wystawiony przez komornika sądowego. Wskazał ponadto, że organ rozpatrując sprawę winien rozważyć aktualną sytuację materialną i zdrowotną strony. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r., Nr [...]/I/2011 Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. utrzymał w mocy decyzję Nr [...]/2011 z dnia [...] września 2011 roku odmawiającą umorzenia należności składkowych. Ponowna analiza materiału dowodowego nie dała organowi podstaw do zmiany decyzji. Podniesiono, że strona nie wykazała chęci dobrowolnej spłaty należności wobec Zakładu. Ponadto, zdaniem organu, strona nie wykazała należycie, że zobowiązanie z tytułu składek pozbawi ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, jak również, że należności powstały na skutek nadzwyczajnego niezależnego od strony zdarzenia losowego. Zakład uznał zatem, że brak jest podstaw do zakwalifikowania sytuacji materialnej wnioskodawcy jako stanu wskazanego w art. 28 ust. 3a ustawy. Nie zaistniała też, zdaniem organu, całkowita nieściągalność w świetle przepisów art. 28 ust. 3 ustawy – O systemie ubezpieczeń społecznych. Wskazano, iż aktualnie prowadzone jest wobec majątku zobowiązanego postępowanie egzekucyjne za pośrednictwem Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego. Podkreślono, także iż w stosunku do strony jedynie Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w B. wydał postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego natomiast taki akt powinien być wydany przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Pismem z dnia [...] stycznia 2012 roku D. G. złożył skargę na decyzję z dnia [...] grudnia 2011 r., Nr [...]/I/2011 zarzucając naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego, polegające na bezpodstawnym uznaniu, że zebrany w sprawie materiał dowodowy został prawidłowo odkodowany. Skarżący zarzucił również naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3 i art. 28 ust. 3a w zw. z art. 59 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz § 3 ust. 2 i 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 31 stycznia 2003 r., polegające na nieprawidłowej ocenie norm regulujących wskazane kwestie. Zarzucił organom przekroczenie granic uznania administracyjnego. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał ponadto na swoją trudną sytuację materialną i zdrowotną. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał w całości stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą umorzenia należności z tytułu składek jest powołany w decyzjach art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.- dalej jako u.s.u.s). Powołana ustawa w treści wskazanego przepisu daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie na postawie art. 32 cytowanej ustawy, przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne. Zasadniczą zatem podstawą umorzenia należności z tytułu składek jest całkowita nieściągalność, która zachodzi w przypadkach wymienionych w przepisie art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o ubezpieczeniach społecznych. Obowiązkiem organu jest rozważenie wszystkich przesłanek tej nieściągalności co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji. Organ (tak pierwszej jak i drugiej instancji ) skoncentrował się jedynie na okolicznościach podnoszonych przez Skarżącego dotyczących przesłanki wskazanej w art. 28 ust. 3 pkt 5 cyt. ustawy. Zgodnie z tym przepisem : "całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2 zachodzi, gdy (...) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, (...)". Z użytego w cytowanym przepisie spójnika "lub" wynika niedwuznacznie – jak trafnie wywodził skarżący – iż stwierdzenie braku majątku podlegającego egzekucji przez którykolwiek ze wskazanych organów jest faktem w pełni obligującym organ do przyjęcia, iż w sprawie mamy do czynienia ze stanem "całkowitej nieściągalności", jako podstawową przesłanką ewentualnego (celowe podkreślenie składu orzekającego) umorzenia zaległości w zakresie składek (i należności ubocznych) na ubezpieczenie społeczne. Organ nie kwestionował (w uzasadnieniach obu decyzji wydanych w sprawie), że komornik sądowy umorzył postępowanie egzekucyjne wobec skarżącego, stwierdzając brak majątku podlegającego zajęciu. Mimo to przyjął błędne założenie, że prowadzone, przymusowe dochodzenie należności przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego uzasadnia przyjęcie stanowiska, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności. Stanowisko takie nie znajduje żadnego uzasadnienia w jednoznacznym w swojej treści postanowieniu art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Jednocześnie należy podkreślić, iż w aktach sprawy brak jest jakiejkolwiek informacji czy w wyniku wszczętej w dniu [...] grudnia 2010 r. egzekucji administracyjnej uzyskano wpłaty. Z zebranych w postępowaniu dokumentów : postanowienie komornika sądowego z dnia [...] listopada 2010r. (k-2 akt admin.) oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej (k-34 akt admin.) oraz dołączonego do skargi postanowienia komornika sądowego z dnia [...] lipca 2011r. (k-6 akt sądowych) wynika, iż skarżący nie pracuje, nie uzyskuje żądnych dochodów, nie posiada ruchomości, wierzytelności prawa własności do nieruchomości. Ocena tej sytuacji jest istotna albowiem wiąże się z kolejną przesłanką bezskuteczności, zawartą w art. 28 ust. 3 pkt 6:" jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne". Nie budzi wątpliwości , iż w przypadku tej przesłanki ustawodawca nie odsyła do postępowań, prowadzonych przez inne organy (jak np. w pkt 2,4,5) a w szczególności nie ma tak , jak w pkt 5 odesłania do stwierdzenia przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku z którego można by prowadzić egzekucję. Ustalenie zatem tej przesłanki nieściągalności należy do Zakładu (por. wyrok WSA w Gliwicach sygn. akt I SA/GL 654/11). Podkreślić należy, iż wnikliwej oceny stanu faktycznego sprawy należy dokonać z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych. Ocena ta winna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Treść zawarta w uzasadnieniu decyzji ma bowiem zasadnicze znaczenie przy ocenie jej prawidłowości, realizowanej w administracyjnym toku instancji, a następnie w ramach kontroli sądowej. Skoro przesłanki nieściągalności wymieniono taksatywnie w treści ustawy i to one decydują o stanowisku organu w przedmiocie umorzenia-to decyzja w tym przedmiocie winna zawierać wyczerpujące omówienie zebranego materiału dowodowego, wykładnię zastosowanych przepisów, a przed wszystkim wyjaśnienie stronom zasadności przesłanek, którymi organ się kierował odmawiając umorzenie. Sąd stoi na stanowisku, iż zwłaszcza w uzasadnieniu decyzji negatywnej dla zobowiązanego powinno znaleźć się wyczerpujące i szczegółowe omówienie kwestii istnienia bądź nieistnienia przesłanek uzasadniających takie rozstrzygnięcie. W przypadku ustalenia, iż Skarżący nie posiada żadnego majątku i jest to kwestia niesporna nieuchronnie pojawia się pytanie czy w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne, a wreszcie też pytanie czy będzie możliwość skutecznego prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Organ w ponownym rozpoznaniu sprawy winien odnieść się do powyższych wątpliwości uwzględniając aktualny bieg postępowania egzekucyjnego. Skoro organ uznał, iż w perspektywie będzie jeszcze można od strony egzekwować należności – to winien wyjaśnić na czym opiera się taka prognoza. Brak jakichkolwiek ustaleń organu w tym zakresie ma wpływ na wynik sprawy, bowiem brak takiej prognozy przy jednoczesnym braku majątku może prowadzić do przyjęcia, iż zaistniała jednak przesłanka nieściągalności. Dodać też należy, iż skoro organ uznał, że nie zaistniały przesłanki całkowitej nieściągalności wobec trwającego postępowania egzekucyjnego (co jak wyżej wskazano nie znajduje odzwierciedlenia w zebranym materiale dowodowym) to zawsze należy brać pod uwagę czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenia utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika. Analiza taka była konieczna z uwagi na sytuację osobistą i majątkową Skarżącego. Prawidłowe rozstrzygniecie wymaga od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art.80 Kpa) zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art.77 Kpa), a więc przy podjecie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji zgodnej z unormowaniami zakresu procedury administracyjnej (art. 107 § 3 Kpa). Końcowo należy odnieść się do jeszcze jednej kwestii. W aktach sprawy znajduje się oświadczenie Skarżącego z dnia [...] sierpnia 2011r. (k-21 akt admini.) z którego wynika, iż ubiega się o pomoc publiczną (de minimis). Organ kwestię tą całkowicie pominął. Umorzenie składek ubezpieczeniowych w ramach pomcy de minimis uregulowane jest nie tylko w ustawodawstwie krajowym -ustawie z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2007 r. nr 59, poz. 404 ze zm.). ale również w przepisach prawa europejskiego, tj. w rozporządzeniu Komisji (WE) Nr 1998/2006 z dnia 15 grudnia 2006r. w sprawie stosowania art. 87 i 88 Traktatu WE do pomocy de minimis (Dz. Urz. UE L 06.379.5), określającego zasady udzielania pomocy w ramach zasady de minimis. Rozpoznając ponownie sprawę organ winien zbadać czy Skarżący w ogóle podlega pomocy publicznej w tym trybie czy też jest z niej podmiotowo wyłączony i ewentualnie dlaczego i w zależności od dokonanych w powyższym zakresie ustaleń ocenić materiał dowodowy zgodnie ze wskazaniami Sądu, ze szczególnym uwzględnieniem przesłanek nieściągalności i skutków ewentualnego postępowania egzekucyjnego. Następnie w oparciu o całość zgromadzonego materiału oraz aktualną sytuację finansową i zdrowotną Skarżącego rozpatrzyć wniosek o umorzenie należności składkowych . Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy orzekł jak w sentencji wyroku, w oparciu o art.145 § 1 lit a i c p.p.s.a., a o wykonalności decyzji w oparciu o przepis art.152 w/w ustawy.