I SA/Bd 87/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Urszula Wiśniewska Sędziowie: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka (spr.) Protokolant Asystent sędziego Waldemar Dąbrowski po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 20 marca 2013 r. sprawy ze skargi G. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości I SA/Bd 87/13 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. (zwany dalej Zakładem) utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] r., mocą której odmówił skarżącej G. K. umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, w łącznej kwocie [...] zł. Zaległość dotyczyła okresu od grudnia 2002 r. do listopada 2006r. W uzasadnieniu organ stwierdził, że w sprawie wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3 i pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Stwierdzono również zaistnienie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Mimo tego organ, korzystając z uprawnienia ustawowego tj. z uznania administracyjnego , co do orzekania w sprawie wnioskowanej ulgi, odmówił stronie umorzenia zaległości. Organ przyznał, że sytuacja skarżącej jest trudna na tyle, że zobowiązana nie może spłacić zadłużenia jednorazowo. Zdaniem organu strona nie udowodniła, że nie może podjąć pracy zarobkowej. Za niewiarygodne organ uznał twierdzenie strony, że organ w sierpniu 2012 r. podjął postępowanie egzekucyjne, ale od niego odstąpił. W opinii organu odstąpienie od prowadzenia postępowania egzekucyjnego, po tak krótkim czasie jego prowadzenia byłoby przedwczesne i nieuzasadnione. Organ podał, że jego obowiązkiem jest dochodzenie roszczeń z tytułu należnych składek od każdego z przedsiębiorców, którzy swą działalność gospodarczą prowadzą na własny rachunek i ryzyko. Odmawiając zatem umorzenia należności organ wziął również pod uwagę interes funduszy społecznych, rozumiany jako interes społeczny. Skarżąca nie zgodziła się z ww. rozstrzygnięciem i złożyła skargę do tut. Sądu wnosząc o jego uchylenie. Podniosła, iż składki naliczono jej niesłusznie. Wskazała, że od 2002 do 2006 r. sprzedawała na targowisku płody z dzierżawionej ziemi i miała zarejestrowaną działalność gospodarcza – handel płodami rolnymi – owoce warzywa Z tego tytułu zdaniem strony prawidłowo opłacała składki KRUS do [...] r. a nie jak ustalił organ składki ZUS. Podała, że Zakład sam wyliczył, że jej dochód roczny z tytułu prowadzenia tej działalności wynosi [...] zł. tj. miesięcznie [...] zł. Wskazała, że jest osobą samotną nie ma mieszkania, korzysta z użyczenia pokoju w domu siostry i z tego tytułu daje siostrze [...] zł miesięcznie na koszty związane z zamieszkiwaniem. Podała, że sama prowadzi gospodarstwo domowe, a jej jedynym dochodem jest sprzedaż płodów z dzierżawionej działki. Stwierdziła, iż opłacanie składek KRUS zamiast ZUS wynikło z niewiedzy, a nie z chęci oszukania organu. Powołała się na ciężki stan zdrowia w załączeniu przedłożyła wypis z C. O. O. K. G. O. z rozpoznaniem w dniu [...] r. nowotworu złośliwego jajnika, który został usunięty operacyjnie. Wskazała, że wynikłe zadłużenie spowodowało pogorszenie stanu zdrowia i konieczność leczenia w poradni psychiatrycznej. Stwierdziła, że w jej wieku i w tym stanie zdrowia nie znajdzie pracy, skoro młodzi tej pracy nie mają. Podniosła, iż mieszka na wsi, nie ma samochodu, a autobus nie kursuje, w związku z tym pozostaje do przebycia pieszo [...] kilometrowy odcinek drogi do najbliższego miasta tj. do C. Dlatego wniosła o umorzenie zaległości wskazując, iż nie wie, jak będzie egzystować dalej, skoro czeka ją długie leczenie. Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wstępnie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270), zwanej dalej P.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Dlatego też, zaskarżona decyzja została wyeliminowana z obrotu prawnego. Rozstrzygnięcie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podjęte zostało na podstawie art. 28 ust. 1-4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej dalej u.s.u.s. (tekst jednolity Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.). Zgodnie z ust. 1 ww. przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Ustęp 2 stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W ust. 3 określono katalog zamknięty przypadków całkowitej nieściągalności. Natomiast w ust. 3a postanowiono, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W myśl zaś ust. 3b Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę : • ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek • oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Wypełniając ustawowy obowiązek unormowania innych przypadków umożliwiających skorzystanie z ulgi Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365 ze zm. ), postanowił w § 3 ust. 1, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zgodnie z regulacją przewidzianą w powołanych przepisach decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy. Decyzje z zakresu uznania administracyjnego podlegają kontroli sądowej. Kontrola ta sprowadza się, po pierwsze do oceny, czy organ administracyjny dokładnie wyjaśnił stan faktyczny sprawy oraz po drugie czy nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Sąd nie jest natomiast władny wkraczać w sferę samego uznania. W celu ustalenia, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, Sąd bada czy w jego toku organy zachowały rządzące nim i określone kodeksie postępowania administracyjnego zasady. Przede wszystkim zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji zobowiązane są podjąć wszelkie niezbędne działania dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Są też, na mocy art. 77 § 1 k.p.a., zobowiązane do zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Rola Sądu administracyjnego w przypadku kontroli decyzji uznaniowych jest ograniczona. W istocie sprowadza się do badania legalności przeprowadzonego w sprawie postępowania dowodowo-wyjaśniającego i poprawności oceny dokonanej na podstawie stanu faktycznego sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2001 roku, I SA/Ka 498/00, PP z 2001 r. Nr 45, s. 14; jak również Ordynacja podatkowa 2005 r. Komentarz Mastalski ,B. Adamiak, Wrocław 2005, s. 308.) Problematyka uznania administracyjnego została szeroko omówiona w dotychczasowym orzecznictwie. Powszechnie panuje zgoda co do tego, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Ograniczeniami swobody uznania są określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Zdaniem Sądu decyzja uznaniowa nie może jednak opierać się na dowolności, gdyż obowiązkiem organu jest zgodnie z art. 7 i art. 77 Kpa wyjaśnić stan faktyczny sprawy, dokładając wszystkich niezbędnych starań i wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, nie wyłączając tych, podnoszonych przez stronę. To oznacza, że organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym, obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy, stanowi materiał, będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Szczególnie trzeba o tym pamiętać wtedy, kiedy organ ma pozbawić obywatela pewnych praw, nałożyć na niego obowiązek, ewentualnie tak, jak w przypadku rozpoznawanej sprawy, ma odmówić obywatelowi możliwości skorzystania z prawem przewidzianych uprawnień (por. wyrok NSA z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06). Mając powyższe na względzie należy stwierdzić, ze skarga zasługuje na uwzględnienie mimo, że jak widać z treści decyzji organ uznał, że skarżąca spełnia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia w myśl którego Zakład może umorzyć należności : 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; Zdaniem Sądu nie wzięto pod uwagę pkt 3 cyt. rozporządzenia, gdzie przesłanką jest również przewlekła choroba zobowiązanego. Załączony wypis z O. nie może budzić wątpliwości organu zwłaszcza, że od operacji inwazyjnej do dnia złożenia skargi minął zaledwie miesiąc. Ten stan zdrowia winien być przez organ wzięty pod uwagę jak również fakt, że sytuacja skarżącej wymagać będzie dodatkowego leczenia. Organ oceniając sytuację strony skwitował jedynie, że odmawia ze względu na "brak ujawnienia okoliczności, które uniemożliwiałyby skarżącej podjęcie pracy zarobkowej". To stwierdzenie nie ma odzwierciedlenia w stanie faktycznym przedstawionym przez stronę. Skoro organ został powiadomiony przez stronę, że jest po operacji, nie ma środków transportu, aby dotrzeć do najbliższego miasta w poszukiwaniu pracy, to za gołosłowne należy uznać ww. stwierdzenie organu. Sąd zgadza się, że rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia winno również uwzględnić interes społeczny, jak i stan finansów ubezpieczeń społecznych. Sąd również wskazuje, iż to przedsiębiorca winien odpowiadać za swoje decyzje i ryzyko prowadzenia firmy. Nie sposób jednak pominąć faktu, że organ przez wszystkie lata prowadzonej przez stronę działalności, jak również po jej zaprzestaniu nie zareagował na nieprawidłowości, a uczynił to dopiero w roku 2011. Na podkreślenie zasługuje fakt, że w decyzji ani w odpowiedzi na skargę organ nie odniósł się do powyższego zarzutu strony. Zdaniem Sądu, organ zgromadził materiał dowodowy, jednak jego ocena i wywiedzione wnioski naruszają zasadę swobodnej oceny dowodów, czego konsekwencją jest także formułowanie nielogicznych wniosków. Reasumując stwierdzić należy, iż w sprawie doszło do naruszenia zasad wynikających z ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. ) dalej Kpa, a w szczególności art. 7 zasady prawdy obiektywnej i art. 77. Strona nie była informowana, o tym, że podlegała obowiązkowi opłacania składek (art. 9 kpa). Ponadto po wydaniu decyzji odmownej w uzasadnieniu organ naruszył zasadę wynikającą z art. 11 kpa, tj. zasady przekonywania stron poprzez brak jakichkolwiek argumentów. W tym miejscu należy przywołać wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, jaki zapał 12 marca 2012 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 203/11, gdzie NSA uchylając wyrok tut. Sądu wskazał, że: "z powołaniem się jedynie na uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia należności składkowych nie może się ostać. W sytuacji wykazania przez stronę ustawowej przesłanki umorzenia wnioskowanej należności składkowej, co w okolicznościach niniejszej sprawy miało miejsce, uznaniowy charakter decyzji ZUS mógłby tylko wówczas prowadzić do odmowy uwzględnienia wniosku, gdyby żądaniu strony organ przeciwstawiłby i należycie umotywował zaistnienie ważnego interesu publicznego, który przemawia za odmową uwzględnienia wniosku strony, mimo wykazania przez nią ustawowej przesłanki dla umorzenia wnioskowanej należności. Bez wykazania przez organ ważnego interesu, który przemawiałby za odmową uwzględnienia należycie umotywowanego wniosku strony o umorzenie należności składkowej, obarczone dowolnością jest powoływanie się przez ZUS jedynie na uznaniowy charakter omawianej decyzji, jako podstawę odmowy uwzględnienia wniosku strony o umorzenie należności składkowych". Dalej NSA wskazał: " (...) zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, odmowy umorzenia należności składkowych nie uzasadnia sam tylko wzgląd na zdyscyplinowanie omawianej kategorii wnioskodawców-dłużników do terminowego płacenia swych należności względem ZUS, a w szczególności dokonywanie przez nich wpłat na poczet należności składkowych, o których umorzenie występują. Po pierwsze, prowadziłoby to do pogłębiania po stronie takich wnioskodawców-dłużników i ich rodzin i tak już głębokiego stanu niezaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Po drugie, takie stanowisko organu w swej istocie niweczyłoby sam sens istnienia przepisów zezwalających na umorzenie należności składkowych względem osób będących w stanie głębokiego ubóstwa." Dalej NSA stwierdził: "Reasumując, w razie wykazania przez wnioskodawcę podstaw dla umorzenia należności składkowych ZUS, stosownie do przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., uznaniowy charakter takiej decyzji mógłby przemawiać za odmową uwzględnienia wniosku strony jedynie w sytuacji wykazania przez ZUS istnienia ważnego interesu publicznego przemawiającego za odmową uwzględnienia wniosku strony." Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela powyższe stanowisko NSA. A zatem organ ponownie rozpoznający sprawę zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę powyższych wskazań Sądu. Mając powyższe na względzie Sąd w oparciu o art. 145 § 1 ust. 1 pkt a i c cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę uwzględnił. O wykonalności orzekł na podstawie art. 152 cyt. ustawy. E. Kruppik – Świetlicka U. Wiśniewska H. Adamczewska – Wasilewicz