I SA/Bd 88/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Zdzisław Pietrasik, Sędziowie: sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska, asesor sądowy Urszula Wiśniewska (spr.), Protokolant: Sarah Sobecka – Kucharczyk, po rozpoznaniu w dniu 01 kwietnia 2005r. na rozprawie sprawy ze skargi B. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] 2004 r. nr [...] w przedmiocie długu celnego I. uchyla zaskarżoną decyzję II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości III. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w T. na rzecz skarżącego kwotę 160 zł (sto sześćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania Decyzją nr [...] z dnia [...] 2003 rok Naczelnik Urzędu Celnego w B. uznając B. i B. S. dłużnikami kwoty wynikającej z długu celnego w związku z nielegalnym wprowadzeniem przyczepy kempingowej typu [...] o nr ramy [...] i roku produkcji [...], na polski obszar celny, stwierdził powstanie długu celnego i jego kwotą obciążył wyżej wymienionych. Na skutek wniesionego odwołania Dyrektor Izby Celnej w T. decyzją nr [...] [...] z dnia [...] 2004 roku uchylił zaskarżoną decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Naczelnik Urzędu Celnego w B. po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją nr [...] z [...] 2004 roku stwierdził, iż wobec towaru stanowiącego przedmiot postępowania powstał dług celny w przywozie w dniu 7 sierpnia 2002 roku i określił kwotę wynikającą z długu celnego uznając za dłużnika B. S. Strona działając przez pełnomocnika pismem z 12 marca 2004 roku wniosła odwołanie, zarzucając zaskarżonemu rozstrzygnięciu naruszenie art. 122, art. 124, art. 187 § 1 i art. 210 § 1 Ordynacji podatkowej oraz art. 210 § 3 pkt 3 i art. 230 § 4 Kodeksu celnego. Dyrektor Izby Celnej w T. decyzją z dnia [...] 2004r. nr [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazano na dwie sporne kwestie. Pierwszą z nich jest ustalenie momentu wprowadzenia przyczepy kempingowej na polski obszar celny. Jest to o tyle istotne, że z tą datą przepisy prawa wiążą rozmaite skutki prawne między innymi wyznacza on chwilę powstania długu celnego. Drugą sporną kwestią jest ustalenie ponad wszelką wątpliwość, że B. S. w sposób prawidłowy został uznany za dłużnika w rozumieniu art. 210 § 3 pkt 3 Kodeksu celnego. Organ odwoławczy podkreślił, iż organ pierwszej instancji w toku postępowania karnego skarbowego ustalił, że przedmiotowy towar został wyrejestrowany z tereny Niemiec w dniu 28 lipca 2000 roku a ostatnim właścicielem przyczepy była firma B. Okoliczności powyższe wskazują, że w momencie ujawnienia przez funkcjonariuszy celnych przedmiotowej przyczepy podlegała ona obowiązkowi zgłoszenia jej organom celnym w celu nadania jej jednego z możliwych przeznaczeń celnych przewidzianych w Kodeksie celnym. Wskazano również, iż fakt wyrejestrowania przedmiotowego towaru z terenu Niemiec przed datą ujawnienia przez organ celny dał podstawy Naczelnikowi Urzędu Celnego w B. do uznania, że jest ona nielegalnie wprowadzona do Polski. W związku z tym organ celny był zobligowany do tego by podjąć działania zmierzające do uregulowania statusu celnego towaru. Dyrektor Izby Celnej podniósł, iż zgodnie z art. 210 § 1 pkt 1 i § 2 Kodeksu celnego, dług celny w przywozie powstaje w przypadku nielegalnego wprowadzenia na polski obszar celny towaru podlegającego należnościom celnym przywozowym - z chwilą nielegalnego wprowadzenia towaru. Ponieważ niemożliwym było ustalenie daty nielegalnego wprowadzenia Naczelnik Urzędu Celnego w B. uznał, zdaniem organu odwoławczego w sposób jak najbardziej prawidłowy, że dług celny powstał w dniu ujawnienia towaru przez organ celny. Był to najwcześniejszy moment, w którym organ celny mógł się dowiedzieć o zaistnieniu sytuacji skutkującej koniecznością podjęcia wszelkich przewidzianych prawem czynności zmierzających, do uregulowania statusu celnego towaru, jak również określenia kwoty wynikającej z długu celnego. Mając powyższe na uwadze zasadnie uznano , że dług celny powstał w dniu 7 sierpnia 2002 roku. Prawidłowym było więc przyjęcie do obliczenia kwoty wynikającej z długu celnego elementów kalkulacyjnych obowiązujących w tym dniu. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 230 § 4a Kodeksu celnego wskazano, iż zgodnie z powołanym przepisem powiadomienie dłużnika o kwocie długu celnego nie może nastąpić po upływie trzech lat, licząc od dnia określonego w art. 222 § 2 i § 3 Kodeksu celnego. Organ celny doręczając zaskarżoną decyzję nie przekroczył trzyletniego terminu w jakim powinno nastąpić powiadomienie dłużnika o kwocie zarejestrowanych należności. Decyzja Naczelnika Urzędu Celnego w B. została doręczona pełnomocnikowi strony w dniu 4 lutego 2004 roku (potwierdzenie odbioru decyzji), a wskazany powyżej termin upływa w dniu 7 sierpnia 2005 roku. Ustosunkowując się zaś do zarzutu nieprawidłowego uznania B. S. za dłużnika Dyrektor Izby Celnej wyjaśnił, iż zgodnie z art. 210 § 3 pkt 3 dłużnikiem jest osoba, która nabyła, posiadała lub posiada towar, o którym mowa w § 1, i która wiedziała, lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć, że w chwili jego nabycia lub wejścia w posiadanie był to towar wprowadzony nielegalnie. Dopiero łączne spełnienie przesłanek, o których mowa w wyżej wymienionym przepisie daje podstawy organom celnym do uznania osoby za dłużnika. W ocenie Dyrektora Izby Celnej w T. Naczelnik Urzędu Celnego w B. ponad wszelką wątpliwość wykazał , że B. S. spełnia powyższy wymóg. Odnosząc się do treści art. 336 Kodeksu cywilnego podkreślono, że jako kryterium rozróżnienia posiadania samoistnego i zależnego stosuje się miarę zakresu władztwa nad rzeczą w odniesieniu do zakresu władztwa występującego w przypadku określonych praw podmiotowych. Tym samym odróżnia się posiadanie samoistne, obejmujące przypadki władania rzeczą jak właściciel oraz posiadanie zależne, występujące w przypadku władania rzeczą jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, które łączy określone władztwo nad cudzą rzeczą. Istotnym elementem jest również ustalenie treści zamiaru władania rzeczą. Element ten może przejawiać się zewnętrznym przejawami posiadania. Można więc dostrzegać wolę posiadania zależnego według zachowania posiadacza. W ocenie Dyrektora Izby Celnej nie ulega wątpliwości, że B. S. nie był posiadaczem samoistnym przedmiotowej przyczepy. Był posiadaczem zależnym, a zakres jego władztwa nad rzeczą ograniczał się jedynie do jej pilnowania. Jednakże korzystał z niej, na co sam wskazuje ( przechowywanie sprzętu wędkarskiego). Posiadał więc kluczyki i mógł z niej korzystać w wybrany przez niego sposób, niekoniecznie zgodnie z jej przeznaczeniem. Zakres jego władztwa nad rzeczą był bardzo ograniczony, jednakże występuje tu ten element i między innymi to pozwala uznać go za posiadacza zależnego. Zgodził się na przypilnowanie przyczepy należącej do nieznanych mu mężczyzn nie sporządzając żadnej umowy. Należy przyjąć, że zobowiązał się do tego na podstawie ustnej umowy. Powyższe oznacza, że została spełniona pierwsza z przesłanek, o których mowa w art. 210 § 3 pkt. 3 Kodeksu celnego. Drugą przesłanką jest zachowanie należytej staranności w celu ustalenia, czy dłużnik wiedział lub mógł się dowiedzieć, że towar został wprowadzony nielegalnie. Organ odwoławczy wskazał, że B. S. nie podjął żadnych kroków zmierzających do ustalenia, czy przyczepa kempingowa została w sposób prawidłowy wprowadzona (legalnie) na polski obszar celny. Przyczepa nie miała żadnych tablic rejestracyjnych, a więc już samo to winno wzbudzić wątpliwości B. S. Jednak nie podjął żadnych kroków w celu wyjaśnienia tej kwestii. Nie otrzymał, ani też nie żądał żadnych dokumentów dotyczących tej przyczepy (np. dowodu rejestracyjnego). Nie sprawdził tożsamości osób pozostawiających mu przedmiotowy towar celny. W końcu nie próbował upewnić się w najbliższym oddziale celnym, czy taka przyczepa została zgłoszona do odprawy. Wobec powyższego uznano, że również drugi warunek wymieniony w art. 210 § 3 pkt 3 Kodeksu celnego został spełniony i organ celny miał pełne prawo do tego by uznać, że B. S. jest dłużnikiem w niniejszej sprawie. Nie dokonanie żadnych z wyżej wymienionych czynności nie zwalnia Strony od poniesienia skutków prawnych ujawnienia przyczepy, której status celny nie został uregulowany. Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów prawa proceduralnego wyjaśniono, że w ocenie organu odwoławczego w niniejszej sprawie nie naruszono żadnego ze wskazywanych przepisów. Powyższa decyzja zaskarżona została do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skarżący działając przez pełnomocnika wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w B. oraz zasądzenie kosztów postępowania. Decyzji zarzucono naruszenie prawa procesowego poprzez niedopełnienie obowiązków spoczywających na organie celnym z mocy art. 122 i 187 § 1 Ordynacji podatkowej, oraz prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie w sprawie przepisów art. 210 § 3 pkt 3 art. 222 § 2 , art. 230 § 4 i § 4a ustawy z dnia 09 stycznia 1997r. – Kodeks celny (Dz. U. z 2001r. Nr 75, poz. 802 ze zm.). W uzasadnieniu podkreślono, iż w postępowaniu nie przeprowadzono wszystkich możliwych dowodów zmierzających do ustalenia momentu powstania długu celnego. W ocenie skarżącego w niniejszej sprawie możliwe było przeprowadzenie szeregu dowodów pozwalających na ustalenie w sposób prawidłowy daty sprowadzenia przyczepy na polski obszar celny. Ustalenie danych przedsiębiorstwa wykonujących na tamtym terenie roboty ziemne pozwoliłoby na zidentyfikowanie osób, które umieściły przyczepę na działce sąsiadującej z działką skarżącego. Ustalenie z kolei danych osoby, które zarejestrowała a następnie wyrejestrowała przyczepę z terenu Niemiec pozwalało na przeprowadzenie dowodów dotyczących okoliczności przeniesienia własności przyczepy a następnie okoliczności sprowadzenia jej na polski obszar celny. Naruszenie przepisów procesowych wpłynęło z kolei na niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego. W ocenie skarżącego uznanie go za dłużnika celnego w rozumieniu art. 210 § 3 pkt 3 kodeksu celnego , w świetle zebranego materiału dowodowego jest całkowicie dowolne. Postępowanie nie wykazało bowiem , iż skarżący był posiadaczem przyczepy. Fizyczne władztwo nad rzeczą w tym , otrzymanie kluczy, sporadyczne przechowywanie sprzętu wędkarskiego i grila nie przesądza o posiadaniu przyczepy. W istocie bowiem sposób władztwa nad rzeczą w niniejszej sprawie sprowadzał się do dzierżenia – art. 338 kodeksu cywilnego. Zakres ustnej umowy skarżącego z nieznanymi mężczyznami nie obligował go do pilnowania przyczepy zaś przekonanie, że jest legalny właściciel przyczepy uwalniało go od podjęcia innych czynności. Skoro nie było zamiarem strony nabycie na własność przyczepy nakładanie obowiązku dokonywania dodatkowych ustaleń dotyczących sytuacji prawnej przyczepy jest nieuzasadnione. Skarżący wskazuje również na błędnie naliczone odsetki od długu celnego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w T. wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie . Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego tylko z punktu widzenia jej legalności tj. z punktu widzenia zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) wynika zaś, że zaskarżona decyzja ulega uchyleniu wtedy gdy Sąd stwierdzi naruszenie przepisów prawa materialnego , które miało wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu za trafny należy uznać podniesiony przez skarżącego zarzut , iż decyzja Dyrektora Izby Celnej w T. (jak również poprzedzająca ją decyzja Naczelnika Urzędu Celnego w B.) została wydana z naruszeniem art. 210 § 3 pkt 3 ustawy z dnia 09 stycznia 1997r. – Kodeks celny (tekst jedn. Dz. U. z 2001r. Nr 75, poz. 802 z zm.). Zgodnie z art. 210 § 3 pkt 3 dłużnikami celnymi są osoby , które nabyły lub posiadały towar o jakim mowa w § 1 (tj. nielegalnie wprowadzony na polski obszar celny) i które wiedziały lub przy zachowaniu należytej staranności mogły się dowiedzieć, że w chwili jego nabycia lub wejścia w jego posiadanie był to towar wprowadzony nielegalnie. To właśnie powołany artykuł stanowił podstawę prawną dla uznania przez organy celne za dłużnika celnego skarżącego – B. S. Wbrew zarzutom skargi za trafne należy uznać wywody zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odnośnie pierwszej przesłanki wymienionej w art. 210 § 3 pkt 3 ustawy tj. posiadania przez skarżącego przyczepy kempingowej. Nie mniej dokonując sądowej kontroli zgodności zaskarżonej decyzji z prawem należy odpowiedzieć na pytanie czy skarżący godząc się na "przypilnowanie przyczepy" zachował należytą staranność , o której mowa w art. 210 § 3 pkt 3 Kodeksu celnego. Innymi słowy należy ocenić , czy w realiach niezakwestionowanego przez organy celne stanu faktycznego, mógł się dowiedzieć (przypuszczać) że przyczepa była wprowadzona na polski obszar celny nielegalnie. Skarżący oświadczył do protokołu przesłuchania świadka z dnia 04 września 2002r., iż uzyskał od jednego z mężczyzn, którzy pozostawili przyczepę pisemne oświadczenie, iż przyczepa ta "jest legalna i nie pochodzi z kradzieży". Ponadto konsekwentnie twierdził, iż godził się jedynie "zwrócić uwagę na przyczepę" nigdy zaś jego zamiarem nie było jej nabycie a sposób korzystania z przyczepy – przechowywanie grila i wędek zasadniczo odbiegało od jej przeznaczenia. W tych okolicznościach nie można zgodzić się z poglądem wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że skarżący nie zachował należytej staranności. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego , ocena należytej staranności, o której mowa w art. 210 § 3 pkt 3 Kodeksu celnego nie powinna być dokonywania w oderwaniu od realiów życia codziennego. Na gruncie stanu faktycznego ustalonego w rozpoznawanej sprawie skarżącemu nie można postawić zarzutu niezachowania należytej staranności wskazywanie zaś , iż skarżący powinien żądać od mężczyzn, którzy pozostawili przyczepę, dowodu odprawy celnej bądź osobiście sprawdzić ten fakt w najbliższym oddziale celnym jest wymogiem zbyt daleko idącym. Uznając zatem , iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 210 § 3 pkt 3 Kodeksu celnego z mocy art. 145 § 1 pkt 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji. Na podstawie art. 152 cyt. ustawy Sąd określił, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. Stosownie do art. 200 w związku z 205 § 1 cyt. ustawy orzeczono o kosztach postępowania.