I SA/Bd 89/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Halina Admaczewska-Wasilewicz po rozpoznaniu w dniu 19 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku adwokata P. D. o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi B. F. i M. F na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007r. postanawia: oddalić wniosek Postanowieniem z dnia 04 marca 2011r., sygn. akt I SA/Bd 89/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił skargę B. F. i M. F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006r., ponieważ pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis. Postanowieniem z dnia 31 marca 2011r. Sąd odmówił skarżącym przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego. Pismami z dnia 15 marca 2011r. skarżący, reprezentowani przez adwokata M. Z.-L. wnieśli skargi kasacyjne od postanowienia o odrzuceniu skargi. Ponadto pismami z dnia 12 kwietnia 2011 r. ww. pełnomocnik skarżących złożył zażalenia, wnosząc o uchylenie postanowienia o odmowie przywrócenia terminu. Pismem z dnia 15 kwietnia 2011r. pełnomocnik skarżących poinformowała Sąd, że z tym dniem wypowiedziała B. i M. F. udzielone jej pełnomocnictwo. W związku z wnioskiem skarżącego z dnia 21 kwietnia 2011r. referendarz sądowy postanowieniem z dnia 04 maja 2011r. przyznał stronie prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata. W związku powyższym Okręgowa Rada Adwokacka w B. pismem z dnia 12 maja 2011r. poinformowała Sąd o ustanowieniu w sprawie pełnomocnika – adwokata P. D., informując jednocześnie o tym ww. adwokata. Za pismem z dnia 24 maja 2011r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy przekazał akta niniejszej sprawy w związku ze złożoną skargą kasacyjną od postanowienia z dnia 04 marca 2011r. oraz zażaleniem na postanowienie z dnia 31 marca 2011r. Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu. Postanowieniem z dnia 21 czerwca 2011r. sygn. akt. II FZ 289/11 NSA oddalił złożone zażalenia, zaś postanowieniem z 28 lipca 2011r. sygn. akt II FSK 1409/11 oddalił skargi kasacyjne. W dniu 23 sierpnia 2011r. pełnomocnik skarżących adwokat P. D. złożył w tutejszym Sądzie pismo z wnioskiem o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu wraz z podatkiem od towarów i usług w kwocie [...] zł, oświadczając, że przedmiotowe koszty nie zostały opłacone przez skarżących tak w całości, jak i w części. Pełnomocnik wyjaśnił, że "na koszty te składa się wynagrodzenie w postępowaniu przed sądem". Pismem z dnia 01 września 2011r. Sąd wezwał adwokata P. D. do wskazania jakich czynności dokonał i w jakich terminach, działając jako pełnomocnik skarżących B. F. i M. F.. W odpowiedzi pełnomocnik wyjaśnił, że prawdopodobnie w dniu 13 maja 2011 r. - po zawiadomieniu przez Okręgową Radę Adwokacką w B. - zapoznał się z aktami sprawy. Przeanalizował czy sprawa nie wymaga podjęcia przez niego czynności procesowych, w szczególności uzupełnienia zażaleń na postanowienie z dnia 31 marca 2011 r. Podał, że ocenił wniesione środki zaskarżenia, uznając, że nie wymagają one uzupełnienia. Po otrzymaniu postanowienia NSA z dnia 21 czerwca 2011 r. o oddaleniu zażaleń rozważył, czy nie wymagają uzupełnienia lub zmiany skargi kasacyjne na postanowienie z dnia 4 marca 2011r. i uznał, że nie ma takiej potrzeby. Ostatnią czynnością jakiej dokonał w sprawie było zapoznanie się z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lipca 2011 r. o oddaleniu skargi kasacyjnej. Zaznaczył, że nie potrafi podać w jakich konkretnie dniach tych czynności dokonał. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 250 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej p.p.s.a., ustanowiony w ramach pomocy prawnej pełnomocnik ma prawo do wynagrodzenia za podjęte czynności w zakresie nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych wydatków. Stosownie zaś do treści art. 205 § 3 p.p.s.a., zasady ustalania wysokości przysługujących stronie należności i sposób wypłacania tych należności, określają przepisy odrębne. W stosunku do adwokatów stosowne unormowania zawarte są w § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), zwanego dalej jako rozporządzenie w sprawie opłat za czynności adwokackie. Przepis ten dotyczy stawek minimalnych należnych pełnomocnikowi w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Regulacje pkt 1 tego przepisu określają stawki minimalne w postępowaniu przed sądem I instancji. Natomiast w punkcie 2 tego przepisu w sposób wyczerpujący określono wysokość stawek za konkretne czynności procesowe dokonane przez pełnomocnika w postępowaniu przed sądem II instancji. We wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu pełnomocnik nie podał podstawy prawnej, w związku z którą wniósł o zwrot konkretnej kwoty wraz z podatkiem VAT w wysokości [...] zł. Jednak wskazanie w piśmie, że kwota ta netto wynosi [...] zł pozwala domniemywać, że ustalił ją w oparciu o § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 6 pkt 6 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie. W takiej sytuacji wysokość stawki minimalnej uzależniona jest od wartości przedmiotu zaskarżenia, która w niniejszej sprawie wynosi [...] zł. Wskazać należy, że ustalenie wysokości kosztów pomocy prawnej w oparciu o ww. przepisy odnosi się do postępowania przed sądem I instancji. Nie ulega wątpliwości, że w niniejszej sprawie adwokat P. D. ustanowiony został po wydaniu w sprawie postanowienia o odrzuceniu skargi i po sporządzeniu oraz wniesieniu przez poprzedniego pełnomocnika skarg kasacyjnych i zażaleń - tym samym po zakończeniu postępowania przed sądem I instancji. Uwzględniając zatem okoliczność, że ustanowiony z urzędu pełnomocnik nie prowadził sprawy w postępowaniu przed sądem I instancji przyznanie mu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w oparciu o art. 250 p.p.s.a w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit a) i § 6 pkt 6 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie w kwocie [...] zł jest niezasadne. W związku z powyższym do rozpatrzenia pozostaje kwestia złożonego wniosku w kontekście możliwości przyznania wnioskodawcy kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w związku z reprezentowaniem skarżących przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Ja wskazano wyżej wysokość stawek za czynności procesowe dokonane przez pełnomocnika w postępowaniu przed sądem II instancji określono w § 18 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego powszechnie aprobowane jest stanowisko, że katalog czynności adwokata w postępowaniu przed sądem drugiej instancji, za które przysługuje wynagrodzenie, określony w tym przepisie ma charakter zamknięty. W sytuacji gdy postępowanie przed Sądem odwoławczym toczy się w związku ze skargą kasacyjną czynnościami tymi są: sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (§ 18 ust. 1 pkt 2 lit. a), sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej (§ 18 ust. 1 pkt 2 lit. b), za udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (§ 18 ust. 1 pkt 2 lit. c) oraz w postępowaniu zażaleniowym (§ 18 ust. 1 pkt 2 lit d). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 16 czerwca 2004r. sygn. akt FSK 93/04 (LEX nr 132243) stwierdził, że w postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi kasacyjnej, wynagrodzenie radcy prawnego za czynności, które nie zostały wymienione w § 14 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.), nie stanowi niezbędnych kosztów postępowania, o których mowa w art. 204 pkt 2 oraz w art. 205 § 2 p.p.s.a. Z kolei, w wyroku z dnia 18 czerwca 2008 r. sygn. akt I OSK 902/07 Naczelny Sąd Administracyjny (opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych) podkreślił, że w § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a, b oraz c ww. rozporządzenia wymienione są konkretne czynności w postępowaniu kasacyjnym, za które należy się radcy prawnemu określone wynagrodzenie. W ocenie Sądu tezy te znajdują zastosowanie również do kwestii wynagrodzenia adwokatów z uwagi na analogiczny charakter tych przepisów. Mając na uwadze powyższe rozważania podkreślenia wymaga fakt, że jak wskazano wyżej wyznaczony z urzędu pełnomocnik nie sporządził i nie wniósł skargi kasacyjnej, ani opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie, a ponieważ postanowienie o oddaleniu skargi kasacyjnej zapadło na posiedzeniu niejawnym bez wątpienia nie uczestniczył też w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. W konsekwencji brak podstaw by przyznać wnioskodawcy koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w oparciu o przepisy § 18 ust. 1 pkt 2 lit. a – c. Ustalenia te nie stoją również w sprzeczności z wyjaśnieniami pełnomocnika zawartymi w piśmie z dnia 6 września 2011r. , w którym w związku z wezwaniem Sądu podał jakich czynności dokonał reprezentując skarżących w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu pełnomocnikowi nie przysługuje również wynagrodzenie z tytułu zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w oparciu o przepisy § 18 ust. 1 pkt 2 lit. d, w którym określono je za czynności w postępowaniu zażaleniowym w kwocie 120 zł. Wprawdzie w sprawie zostały sporządzone i złożone zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu z dnia 31 marca 2011r., które zostały przez NSA oddalone, jednak pism tych nie sporządził ani nie wniósł adwokat P. D. Wskazać należy, że o przyznaniu lub odmowie przyznania pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu w ramach prawa pomocy wynagrodzenia oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków orzeka w drodze postanowienia wydawanego na posiedzeniu niejawnym referendarz sądowy albo sąd w składzie jednego sędziego (art. 258 § 2 pkt 8, art. 16 § 2 p.p.s.a.). W piśmiennictwie zwrócono uwagę, że sposób sformułowania wskazanego przepisu ("o przyznaniu...") daje podstawę do podjęcia zarówno pozytywnego, jak i negatywnego rozstrzygnięcia, tzn. wydania postanowienia co do przyznania lub odmowy przyznania wynagrodzenia (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi..., 2004, s. 337). Jednocześnie w orzecznictwie sądowo-administracyjnym podkreśla się, że pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy w oparciu o art. 244 § 1 p.p.s.a. należy się wynagrodzenie, w zakresie określonym w art. 250 powołanej ustawy, jedynie za pomoc prawną rzeczywiście udzieloną. Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu, a sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek Sądu ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona (zob. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia2004 r., sygn. akt OZ 720/04, postanowienie WSA w Krakowie z dnia27 listopada 2008r., sygn. akt III SA/Kr 199/04). Brak jest przeciwwskazań, aby odmawiać adwokatowi wynagrodzenia, o ile tylko ten udzielił stronie, dla której został ustanowiony z urzędu rzeczywistej pomocy prawnej. Pomoc ta polega na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu pism procesowych i opinii prawnych, występowaniu przed sądem. W niniejszej sprawie jak wskazano wyżej pełnomocnik został ustanowiony z urzędu już po sporządzeniu i wniesieniu środków zaskarżenia. Ponieważ pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy jak wynika z powyższych rozważań otrzymuje wynagrodzenie w związku z faktycznym udzieleniem stronie pomocy prawnej powinien wykazać, że podjął czynności mające na celu udzielenie realnej pomocy prawnej osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. W przedmiotowej sprawie brak jest dowodów, że wyznaczony adwokat udzielił skarżącym jakiejkolwiek pomocy prawnej przed sądami obu instancji. W związku z powyższym żądanie pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu uznać należy za niezasadne, bowiem pomoc prawna de facto nie została udzielona. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.