I SA/Bd 896/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. F. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od maja 2011r. do marca 2012r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy W dniu 29 października 2014r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął na urzędowym formularzu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z synem. Skarżący oświadczył, że nie posiada oszczędności, przedmiotów wartościowych, nieruchomości oraz nie osiąga dochodów. Jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Zarządzeniem z dnia 30 października 2014r. Referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącego do nadesłania dokumentów oraz oświadczeń obrazujących sytuację finansową i majątkową wnioskodawcy oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W odpowiedzi, do akt skarżący przedłożył: wyciągi z rachunków bankowych; zeznania podatkowe za lata 2012-2013 PIT-36L, z których wynika, że za powyższe okresy z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżący osiągnął dochód w kwotach [...] zł (przychód [...] zł) oraz 0 zł, umowę użyczenia pokoju, decyzję o uznaniu skarżącego za osobę bezrobotną z dniem 23 września 2013r., decyzję o utracie przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej z dniem 25 września 2014r. na 120 dni w wyniku pierwszego niestawiennictwa, umowę rozdzielności majątkowej zawartej w formie aktu notarialnego. Ponadto skarżący oświadczył, że nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym, mieszka i jest zameldowany w domu, którego właścicielką jest jego żona, z którą posiada rozdzielność majątkową, żona pozwala skarżącemu korzystać z jedzenia, które kupuje, nie korzysta z pomocy rodziny. Postanowieniem z dnia 12 grudnia 2014r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Bydgoszczy odmówił przyznania prawa pomocy. We wniesionym sprzeciwie skarżący wskazał, że referendarz zakwestionował w istocie instytucję rozdzielności majątkowej ugruntowaną w polskim prawie rodzinnym. W ocenie skarżącego organy państwa nie powinny ingerować w wewnętrzne uregulowania stosunków majątkowych małżonków. W sprzeciwie wskazano również, że wnioskodawca nie prowadzi już własnej działalności gospodarczej, a ocena dokumentacji z 2012r. nie przesądza o rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego, ponieważ w 2013r. nie uzyskiwał on już żadnego przychodu. Zaznaczył, że samo prowadzenie w przeszłości działalności gospodarczej w znacznych rozmiarach nie przesądza o jego aktualnej sytuacji finansowej, która jest bardzo trudna. Zarzucił referendarzowi, że przeprowadził analizę przychodów, podczas gdy jedynie dochody mogą odzwierciedlać jego rzeczywiste możliwości finansowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Pismem z dnia 27 grudnia 2014 r. strona wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 12 grudnia 2014 r., który nie został odrzucony przez Sąd, zatem powyższe postanowienie utraciło moc. Należy podnieść, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest - zgodnie z art. 199 p.p.s.a. - ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego strony ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym uregulowana została w rozdziale 3 Działu V p.p.s.a. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, iż osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Wyjaśnić przy tym należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata lub radcy prawnego. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie m.in. adwokata lub radcy prawnego (art. 245 § 2 i § 3 p.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Należy również zauważyć, że użyte w przepisie 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. określenie "gdy wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Do oceny Sądu należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia wskazane przesłanki. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu wiarygodne przedstawienie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Wskazać należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa na urzędowym formularzu stosowny wniosek (art. 252 § 2 p.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie jej sytuacji majątkowej, rodzinnej, finansowej. Jednakże w razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, referendarz sądowy (tak jak w rozpatrywanej sprawie) może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji, podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, wybiórczy powoduje, że oświadczenie pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Oceniając przedstawione przez stronę informacje w kontekście przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. sytuacji gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, uznać należy, że składający wniosek o przyznanie prawa pomocy, z naruszeniem spoczywającego na stronie obowiązku, nie wykazał zasadność udzielenia mu prawa pomocy. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy na wstępie należy zaznaczyć, że obecnie przed tut. Sądem zawisły dwie sprawy skarżącego, w których zobowiązany jest do zapłaty wpisów sądowych w łącznej kwocie [...] zł, przy czym wpis w niniejszej sprawie wynosi [...] zł. Wskazać trzeba, iż skarżący podał w złożonym na formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF), że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, nie posiada oszczędności, majątku, przedmiotów wartościowych, zdolności kredytowej oraz nie osiąga dochodów. Wskazał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z synem. Na wezwanie referendarza sądowego, skarżący przedstawił wyciągi z rachunków bankowych, zeznania podatkowe za lata 2012-2013 PIT-36L, z których wynika, że za powyższe okresy z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżący osiągnął dochód odpowiednio: w kwocie [...] zł (przychód [...] zł) oraz 0 zł (przychód 0 zł) , a także umowę użyczenia pokoju, decyzję o uznaniu go za osobę bezrobotną z dniem 23 września 2013r., decyzję o utracie przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej z dniem 25 września 2014r., umowę rozdzielności majątkowej zawartej w formie aktu notarialnego. Ponadto skarżący, w załączonym oświadczeniu, podał, że z nikim nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, mieszka i jest zameldowany w domu, którego właścicielką jest jego żona, z którą posiada rozdzielność majątkową od 1999r. Nie uzyskuje żadnego wynagrodzenia z tytułu emerytury czy renty, ani nie otrzymuje pomocy od rodziny. Nie posiada żadnych oszczędności. Jedzenie otrzymuje od żony. W sprzeciwie skarżący podkreślił natomiast, że małżonkowie mają pełne prawo uregulowania swoich stosunków majątkowych, a organy państwowe nie powinny w to ingerować. W ocenie Sądu, nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego, że wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd za nierzetelne uznał oświadczenia złożone przez stronę w trakcie niniejszego postępowania. Wskazać należy, że skarżący uchyla się od wskazania sytuacji materialnej żony wbrew zasadzie, iż strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Wbrew stanowisku skarżącego, okoliczność pozostawania przez niego w rozdzielności majątkowej z żoną ma wpływ na ocenę jego sytuacji rodzinnej i materialnej. W postanowieniu z dnia 15 maja 2008r., sygn. akt II FZ 146/08 Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że zgodnie z art. 23, art. 27 oraz art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) - dalej: "k.r.o.", małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji również w zakresie ponoszenia kosztów sądowych postępowania, a na istnienie takiego obowiązku nie ma wpływu rozdzielność majątkowa małżonków. Także w postanowieniu z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy wziąć pod uwagę, iż zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Ponadto za niezasadny Sąd uznał argument zawarty w sprzeciwie, że rzeczywiste możliwości zarobkowe wnioskującego odzwierciedla wyłącznie dochód. Z przedłożonych przez skarżącego dokumentów wynika, że działalność gospodarczą prowadził w znacznym rozmiarze, a uzyskany przez niego przychód kształtował się na wysokim poziomie, o czym świadczy przedłożone przez niego zeznanie PIT-36L, z którego wynika, że osiągnął przychód za 2012r. w kwocie [...] zł. Zgodzić należy się należy ze skarżącym, iż w 2013r. jego przychód oraz dochód wyniósł 0 zł. W tym kontekście zauważyć należy, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Zauważyć bowiem należy, że koszty uzyskania przychodu powiększane są np. przez odpisy amortyzacyjne, co z kolei powoduje niższy dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Nie oznacza to jednak, że środki finansowe z działalności gospodarczej są równe temu dochodowi. Oczywiście działalność gospodarcza może przynosić niskie dochody czy nawet stratę podatkową, co jednak nie jest równoznaczne z brakiem uzyskiwania w ogóle realnego dochodu – środków finansowych. Wykazywanie przy dużych obrotach (milionowych) równocześnie wysokich kosztów uzyskania przychodów nie przesądza jeszcze, że podatnik nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi. Odróżnić bowiem należy dochód podatkowy, od faktycznego dochodu osiąganego z działalności gospodarczej będącego w dyspozycji podatnika. Stąd pomijanie całkowicie wielkości obrotów/przychodów – jak domaga się skarżący – i dokonywanie oceny sytuacji materialnej skarżącego wyłącznie poprzez pryzmat dochodu ustalonego na użytek podatku dochodowego, jest nieuprawnione. Podkreślenia również wymaga, że skarżący będąc ówcześnie przedsiębiorcą w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne czy pieniężne zobowiązania umowne. Zauważyć też należy, że we wniosku o przyznania prawa pomocy, na formularzu PPF, skarżący rubryki dotyczące posiadanego majątku wypełnił wpisując "brak" (pkt 7.1, 7.2, 7.2.1, 7.2.2), a rubryki dotyczące uzyskiwanego dochodu przekreślił (pkt 10). Zatem skarżący niczego nie posiada i nic nie ma. Mieszka w domu, którego właścicielką jest jego żona, która pozwala mu też korzystać z jedzenia. Wyjaśnienia te trudno uznać za wiarygodne, w szczególności gdy zważy się, że skarżący w 2012r. osiągnął dochód w wysokości [...] zł. Z doświadczenia życiowego wynika, że taki dochód zapewnia utrzymanie przez kilka lat. Strona celowo akcentuje swoje ubóstwo, aby uchylić się uiszczenia kosztów sądowych. To na wnioskodawcy ciąży obowiązek rzetelnego współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź składanie niepełnych lub sprzecznych oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia NSA: z dnia 12 kwietnia 2011r., sygn. akt II GZ 165/11; z dnia 13 stycznia 2011r., sygn. akt I GZ 455/100. Tak więc w sytuacji, gdy strona uchyla się od przedstawienia rzetelnych informacji, w sposób wybiórczy bądź ze sobą sprzeczny przedstawia okoliczności związane z sytuacją materialną i rodzinną, akcentując przy tym te z nich, które mogłyby świadczyć o jej wyjątkowo trudnej sytuacji, to powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyznania jej prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2010r., sygn. akt II FZ 607/10, LEX nr 742666). Podkreślić należy, że strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości, co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. Sąd nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącego, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Skarżący nie wykazał również na etapie sprzeciwu inicjatywy w przedstawieniu nowych, dodatkowych dokumentów wykazujących zasadność złożonego wniosku. Skarżący oświadczył również, że do utraty dochodu z prowadzonej działalności przyczynił się pobyt w areszcie śledczym w okresie od 31 stycznia 2013r. od 17 lipca 2013r. W tym kontekście zauważyć należy, że wprawdzie pozbawienie wolności może przyczynić się do pogorszenia sytuacji majątkowej czy rodzinnej wnioskodawcy, jednakże zdaniem Sądu, sam pobyt w areszcie przez ok. 6 miesięcy w 2013r. nie może mieć - z uwagi na wyżej zaprezentowaną argumentację - przesądzającego wpływu o przyznaniu stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazać również należy, że z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy skarżący wystąpił w październiku 2014r., a zatem po upływie ponad roku od pobytu w areszcie. Ponadto Sąd zauważa, że skarżący z dniem 25 września 2014r. utracił status osoby bezrobotnej w wyniku pierwszego niestawiennictwa (k. 59 akt sądowych sygn. akt I SA/Bd 896/14). Skarżący zatem nie dopełnił elementarnych obowiązków, aby zachować status osoby bezrobotnej i ewentualnie pozyskać za pośrednictwem Urzędu Pracy stosowne zatrudnienie. Jednocześnie domaga się, aby Skarb Państwa poniósł ciężar kosztów postępowania sądowego, którego on jest inicjatorem. Nie można przecież wykluczyć, że dopełnienie obowiązków osoby bezrobotnej mogłoby doprowadzić do pozyskania oferty pracy i zatrudnienia, a w konsekwencji otrzymywania wynagrodzenia, co polepszyłoby sytuację materialną skarżącego. Reasumując, w ocenie Sądu, na podstawie złożonych w trakcie postępowania dokumentów nie można jednoznacznie ustalić, jaki jest stan finansowy i majątkowy skarżącego. Skarżący bowiem nie przedstawił rzetelnych informacji dotyczących swojej sytuacji. W konsekwencji stwierdzić należy, że skarżący w trakcie całego postępowania nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia. .