I SA/Bd 898/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 5 grudnia 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie W dniu 24 listopada 2017r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, którego miesięczny dochód wynosi ok. 12.000 zł miesięcznie. Jako majątek strona wskazała mieszkanie o pow. 50 m². Skarżący oświadczył, że nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności oraz przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 5.000 zł. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki skarżący wskazał: mieszkanie czynsz 800 funtów; wyżywienie 500 funtów; dojazd do pracy - 200 funtów; leki - 150 funtów; telefon - 100 funtów; koszt podróży do Polski - 100-150 funtów, co 2-3 miesiące. Ponadto koszty ponoszone w Polsce wynoszą: czynsz - 500 zł; wyżywienie – 700 zł; prąd - 150-200 zł; dojazd do pracy - 100 zł; media - 150 zł; leki - 100 zł. Postanowieniem z dnia 5 grudnia 2017 r. Referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W związku z wniesieniem niepodpisanego przez siebie sprzeciwu, Sąd wezwał skarżącego do uzupełnienia tego braku. W podpisanym sprzeciwie wniósł on o o zwolnienie go od wymaganej opłaty od skargi. Podniósł, że nie ma aktualnie oszczędności. Dodał, że środki, które będzie miał przeznaczone na spłatę swoich zobowiązań względem Urzędu Skarbowego pochodzić będą od udzielnej pożyczki i pomocy rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – dalej jako: "p.p.s.a.", m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, sąd – jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. – wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie Referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wobec powyższego art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. W świetle art. 199 p.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko niezbędne potrzeby egzystencjalnie (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005r., sygn. akt I GZ 107/05), a zatem np. osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Innymi słowy, udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o taką pomoc wnioskodawca powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984r., sygn. akt II CZ 104/84). Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009r., sygn. akt I OZ 713/09). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania. Sąd w pełni podziela stanowisko Referendarza sądowego, że strona nie wykazała, aby spełniła przesłanki upoważniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Należy zauważyć, że zgodnie z oświadczeniem zawartym w formularzu PPF, skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Oboje małżonkowie pracują. Żona skarżącego z tytułu umowy o pracę uzyskuje miesięczne wynagrodzenie w kwocie ok. 2.000 zł. Skarżący pracuje w Wielkiej Brytanii i otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 2.500 funtów netto, czyli 11.900 zł miesięcznie (według kursu 1 funt = 4,76 zł). Zatem do dyspozycji małżonków pozostaje miesięcznie kwota ok. 13.900 zł. Łączne opłaty i utrzymanie skarżącego w L. wynosi miesięcznie 1.800 funtów, tj. 8.568 zł. Natomiast łączne miesięczne wydatki żony skarżącego w Polsce wynoszą 1.750 zł. Razem zatem wydatki małżonków stanowią kwotę 10.318 zł. W rezultacie do dyspozycji skarżącego i jego żony pozostaje miesięcznie kwota ok. 3.580 zł (13.900 zł – 10.318 zł). Nie można zatem stwierdzić, że z uzyskiwanych dochodów skarżący nie jest w stanie wygospodarować środków na opłacenie kosztów postępowania przed sądem. W przedmiotowej sprawie wpis od skargi wynosi 500 zł. Reasumując stwierdzić należy, że przyznanie skarżącemu prawa pomocy byłoby uzasadnione gdyby ze względu na swoją sytuację materialną, nie był w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tymczasem skarżący osiąga wraz z żoną stały dochód, małżonkowie zaspokajają swoje potrzeby bytowe. Sytuacja małżonków nie uzasadnia wystąpienia stanu zagrożenia dla ich finansów wskutek uiszczenia wpisu sądowego. W rezultacie skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść wydatku na opłacenie wpisu od skargi. Nie każdy wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo może być uznany za obiektywnie niemożliwy do poniesienia. Powyższej oceny skarżący skutecznie nie podważył w sprzeciwie. To, że strona nie zgadza się z oceną stanu faktycznego i prawnego dokonaną przez Referendarza nie zmienia prawidłowości wydanego postanowienia i nie jest przesłanką stwierdzenia jego wadliwości. W tym stanie rzeczy, z uwagi na fakt, iż skarżący nie wykazał, że jego sytuacja finansowa wymaga udzielenia mu prawa pomocy, Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.