I SA/Bd 899/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Mirella Łent sędzia WSA Urszula Wiśniewska Protokolant: starszy sekretarz sądowy Marcin Frydrych po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2017 r. sprawy ze skargi ,,A." W. spółka jawna na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B.) z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. na rzecz ,,A." W. spółka jawna kwotę 597 zł (pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. 3. nakazuje zwrócić od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy kwotę 127 zł (sto dwadzieścia siedem złotych) tytułem nadpłaconego wpisu od skargi. Postanowieniem z dnia [...] r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w T. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec A. K. z uwagi na bezskuteczność egzekucji, a następnie postanowieniem z dnia [...]. obciążył wierzyciela A. W. sp. j. kosztami postępowania egzekucyjnego przeprowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego [...] w kwocie [...]zł. W złożonym zażaleniu skarżąca zarzuciła naruszenie art. 64c § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599 ze zm.), dalej: "u.p.e.a.", poprzez niezasadne obciążenie kosztami egzekucyjnymi w sytuacji, gdy spółka jawna nie jest wierzycielem w świetle tej ustawy oraz naruszenie art. 1a pkt 13 u.p.e.a. poprzez zignorowanie tego przepisu i przyznanie spółce jawnej statusu wierzyciela wbrew definicji zawartej w tym przepisie. Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia jako rażąco sprzecznego z prawem i umorzenie postępowania. Postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżąca, dysponując tytułem wykonawczym w postaci prawomocnego nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym, wniosła o wszczęcie egzekucji do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T.. W wyniku zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej tytuł wykonawczy przekazany został Naczelnikowi Pierwszego Urzędu Skarbowego w T. jako organowi, który wyznaczony został do łącznego prowadzenia egzekucji. Organ egzekucyjny miał zatem prawo, przy spełnieniu przesłanek wynikających z przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, obciążyć skarżącą kosztami egzekucyjnymi. Organ w tym zakresie podkreślił, że odpowiedzialność za koszty egzekucyjne nie jest warunkowana skutecznością egzekucji. Organ stwierdził, że Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w T. postanowieniem z dnia [...] r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec A. K., z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Wydanie postanowienia na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. powoduje i oznacza zakończenie postępowania egzekucyjnego oraz wskazuje na sytuację zobowiązanego i dlatego jest prawnie znaczące dla unormowania art. 64 c § 4 u.p.e.a. Po zakończeniu postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej organ egzekucyjny nie posiada już w stosunku do zobowiązanego wierzytelności o zapłatę kosztów egzekucyjnych, wobec tego nie może ich od niego ściągnąć, co czyni zasadnym obciążenie tymi kosztami wierzyciela. Tym samym zgodnie z przywołanymi przepisami organ egzekucyjny w takim przypadku miał obowiązek obciążyć wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, albowiem nie mogły one być ściągnięte od zobowiązanego. W zakresie powstałych kosztów egzekucyjnych na kwotę [...]zł organ wskazał, że koszty te obejmują opłatę o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., tj. za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego (5% egzekwowanej należności). Naliczona opłata dotyczyła czynności egzekucyjnej podjętej na podstawie tytułu wykonawczego, który stanowił zaopatrzony w klauzulę wykonalności nakaz zapłaty z dnia [...] r. wydany w postępowaniu nakazowym przez Sąd Okręgowy w Łodzi X Wydział Gospodarczy w sprawie o sygn. akt [...]. W skardze spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, jak również poprzedzającego je postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w T. w całości, zarzucając: naruszenie art. 64 c § 7 u.p.e.a., poprzez niezasadne obciążenie kosztami egzekucyjnymi w sytuacji, gdy spółka jawna nie jest wierzycielem w świetle tej ustawy; rażące naruszenie art. 1 a pkt 13 u.p.e.a. poprzez zignorowanie tego przepisu i przyznanie spółce jawnej statusu wierzyciela wbrew definicji wierzyciela wyrażonej w tym przepisie; naruszenie art. 120 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm.), dalej: "O.p.", poprzez działanie poza granicami prawa; naruszenie art. 121 § 1 O.p. poprzez działanie w sposób sprzeczny z zasadą budowania zaufania do organów podatkowych; naruszenie art. 122 i art. 124 O.p., poprzez niepodjęcie kroków w celu dokładnego wyjaśnienia sprawy i skonstruowanie przez Dyrektora Izby Skarbowej uzasadnienia w sposób sprzeczny z wykładnią przepisów prawa odnośnie wierzyciela. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym nie posiada statusu wierzyciela wymienionego w art. 1a pkt 13 u.p.e.a. W ocenie skarżącej, wierzycielem w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym jest Naczelnik Urzędu Skarbowego w T.. Skarżąca zakwestionowała obciążenie jej kosztami egzekucyjnymi także i z tego powodu, że postępowanie egzekucyjne nie doprowadziło do wyegzekwowania należności na rzecz spółki, a mimo to obciążona została obowiązkiem uiszczenia kosztów egzekucyjnych. Zdaniem skarżącej, koszty te winien pokryć Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. jako wierzyciel. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia jego zgodności z prawem stwierdzić należy, iż narusza ono prawo, aczkolwiek z innych powodów niż wskazanych w skardze. Z akt sprawy wynika, że spółka jawna A. W. złożyła wniosek o wszczęcie egzekucji do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T., przedkładając zaopatrzony w klauzulę wykonalności nakaz zapłaty z dnia [...] r., [...] wydany w postępowaniu nakazowym przez Sąd Okręgowy w Łodzi X Wydział Gospodarczy. Komornik Sądowy uznał się za niewłaściwy w sprawie i postanowieniem z dnia [...] r., [...] przekazał sprawę Naczelnikowi Pierwszego Urzędu Skarbowego w T., powołując się na postanowienie Sądu Rejonowego w T. Wydział I Cywilny z dnia 12 grudnia 2011 r., I Co 5868/11, którym Sąd wyznaczył administracyjny organ egzekucyjny do łącznego prowadzenia egzekucji administracyjnej i sądowej przeciwko A. K. w związku ze zbiegiem egzekucji administracyjnej prowadzonej przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w T. i sądowej prowadzonej przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T.. Zawiadomieniem z dnia [...] r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego A. K. w Idea Bank S.A. w L.. W związku z bezskutecznością egzekucji Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w T. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanej, a kosztami tego postępowania, stosownie do art. 64c § 4 u.p.e.a., obciążył wierzyciela. Koszty te w kwocie [...]zł stanowi opłata za czynność egzekucyjną, tj. za zajęcie rachunku bankowego w drodze zawiadomienia z dnia [...] r. Podstawę jej wymierzenia stanowił art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., zgodnie z którym organ egzekucyjny za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż [...] zł. W rozpatrywanej sprawie kwota egzekwowanej należności wynosiła [...] zł. Należy zauważyć, że wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Trybunał wywiódł, że "brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną". Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, a stosownie do ust. 3 wchodzą z życie z dniem ogłoszenia. Powyższy wyrok Trybunału został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z 2016 r., poz. 1244. W konsekwencji, przepis stanowiący podstawę materialnoprawną obciążenia spółki kosztami egzekucyjnymi, tj. art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. został uznany przez Trybunał za niezgodny z Konstytucją. Wymaga to ponownego zajęcia przez organ stanowiska w kwestii wysokości kosztów egzekucyjnych, z uwzględnieniem powyższego wyroku, w tym rozważań zawartych w jego uzasadnieniu (por. wyroki NSA: z dnia 8 sierpnia 2016 r., II FSK 1021/16; z dnia 4 listopada 2016 r., II FSK 1047/14; z dnia 27 września 2016 r., II FSK 1199/15). Sąd nie podziela natomiast stanowiska spółki, że w realiach rozpatrywanej sprawy nie jest ona wierzycielem. W przypadku bowiem egzekucji obowiązków wynikających z orzeczeń sądów lub innych organów albo bezpośrednio z przepisów prawa podmiot, na którego rzecz wydane zostało orzeczenie lub którego interesy zostały naruszone w wyniku niewykonania obowiązku, może wstąpić w pozycję wierzyciela, pod warunkiem, że brak jest organu lub instytucji powołanej do pełnienia tej funkcji albo organ ten lub instytucja pozostaje w bezczynności (art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a.). W tych przypadkach pozycja prawna wierzyciela w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym przypomina pozycję wierzyciela w egzekucja sądowej. Sytuacje te z reguły dotyczą postępowań, których przedmiotem są należności cywilnoprawne poddane egzekucji administracyjnej (por. M. Masternak, Wierzyciel w egzekucji administracyjnej (w:) System egzekucji administracyjnej pod red. J. Niczyporuka, S. Fundowicza, J. Radwanowicz, Warszaw 2004, s. 154). Wprawdzie zatem wierzycielem może być przede wszystkim organ administracji lub inna instytucja, to nie jest wykluczona sytuacja, że także inne podmioty, w tym podmioty prywatne, staną się wierzycielami (por. P Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2008, s. 31; wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2012 r., I OSK 1551/11). Zdaniem Sądu, z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpatrywanej sprawie, ponieważ w wyniku zbiegu egzekucji administracyjnej i egzekucji sądowej i wyznaczeniu przez sąd rejonowy do łącznego prowadzenia egzekucji administracyjnego organu egzekucyjnego, należność cywilnoprawna została poddana egzekucji administracyjnej. W rezultacie organ egzekucyjny był uprawniony do rozstrzygania o kosztach dokonanych przez siebie czynności egzekucyjnych i obciążenia nimi wierzyciela (skarżącej spółki), jeżeli nie mogły być one ściągnięte od zobowiązanego. Trudno, aby organ egzekucyjny ponosił koszty egzekwowanych na rzecz spółki należności. W rezultacie Sąd nie dopatrzył się również naruszenia art. 64c § 7 u.p.e.a. oraz wymienionych w skardze przepisów Ordynacji podatkowej, z uwagi na uznanie spółki za wierzyciela. Wskazany w skardze wyrok (I SA/Wa 1162/05) zapadł w odmiennym stanie faktycznym, niż występujący w rozpoznawanej sprawie. W wyroku tym nie rozstrzygano o kosztach egzekucyjnych w przypadku zbiegu egzekucji. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postanowiono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Zwrotu nadpłaconego wpisu od skargi dokonano na podstawie art. 225 p.p.s.a. M. Łent L. Kleczkowski U. Wiśniewska