I SA/Bd 902/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2010r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy W dniu 20 stycznia 2014r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął na urzędowym formularzu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną orz dwójką dzieci, którego miesięczny dochód wynosi [...] zł. Oświadczył, że żona prowadzi działalność gospodarczą która za 2013r. przyniosła stratę w kwocie ok. [...]zł. Jako majątek nieruchomy strona wskazała mieszkanie o pow. [...] m². Wnioskodawca oświadczył również, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Zarządzeniem z dnia 22 stycznia 2014r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącego do nadesłania dokumentów oraz oświadczeń obrazujących jego sytuację finansową i majątkową. W odpowiedzi przedłożono: zeznanie podatkowe żony wnioskodawcy, z którego wynika, że za 2012r. wykazała stratę w kwocie [...] zł; wyciągi z rachunków bankowych żony skarżącego; deklaracje VAT-7 za trzeci i czwarty kwartał 2013r. Ponadto pełnomocnik wnioskodawcy wniósł o przedłużenie terminu zakreślonego w zarządzeniu referendarza sądowego z dnia 22 stycznia 2014r. Zarządzeniem z dnia 11 lutego 2014r. referendarz sądowy przedłużył skarżącemu termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy do dnia 20 lutego 2014r. Pismem z dnia 20 lutego 2014r. pełnomocnik strony ponownie wniósł o przedłużenie terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przedłożono zaświadczenie lekarskie potwierdzające fakt, że skarżący leczy się [...] oraz zaświadczenie wystawione przez [...]. informujące, że skarżący posiada kredyt gotówkowy – saldo zadłużenia na dzień [...]2014r. [...]zł oraz kredyt konsolidacyjny – saldo zadłużenia na dzień [...]2014r. [...]zł. W piśmie z dnia [...] 2014r. pełnomocnik skarżącego wskazał, że wnioskodawca ponosi koszty związane z utrzymaniem mieszkania w kwocie [...]zł (czynsz, woda, prąd, Internet). Ponadto wnioskodawca na lekarstwa wydaje ok. [...]zł miesięcznie, a na żywność ok. [...]zł. oświadczył, że nie korzysta z pomocy rodziny z wyjątkiem pomocy rzeczowej (nie wskazano jakiej). Nie posiada oszczędności. Żona wnioskodawcy posiada samochód dostawczy marki [...], który jest wykorzystywany w prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Wyjaśniono, że z majątku wnioskodawcy obecnie jest prowadzona egzekucja kwot wynikających z decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] 2013r. opiewająca na kwotę [...] zł, niestety skarżący nie potrafi określić gdzie ma dokumentacje potwierdzającą powyższy fakt. Ponadto wskazano, że z renty wnioskodawcy potrącane jest miesięcznie ok. [...] zł, a ponadto w miesiącu [...] 2014r. Urząd Skarbowy zabrał z konta pozostałą część renty. Przedłożono również: zeznania podatkowe skarżącego za lata 2011-2012 z których wynika, że za powyższe okresy osiągnął dochód w kwotach [...] (PIT 37), [...] (PIT 36L) oraz [...]zł; decyzję o waloryzacji renty skarżącego z której wynika, że po potrąceniu skarżącemu jest wypłaca renta w kwocie [...]zł; kserokopię podatkowej księgi przychodów i rozchodów związaną z działalnością gospodarczą żony skarżącego za okres od lipca do grudnia 2013r. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.) – dalej zwana "p.p.s.a." - prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim, jakiego przyznania domagał się skarżący, może zostać przyznane, w razie wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest niewątpliwe udowodnienie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. Art. 246 § 1 p.p.s.a. bowiem - dla przyznania prawa pomocy - wymaga wykazania, nie zaś innego - sumarycznego i uproszczonego dowiedzenia istnienia wskazanych w jego treści przesłanek. W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, Referendarz sądowy zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Niezastosowanie się przez stronę do wezwania referendarza sądowego wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że referendarz sądowy nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W przedmiotowej sprawie, oświadczenia zawarte we wniosku skarżącego złożonym na urzędowym formularzu PPF, były niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie strony skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej. Z przedłożonych dokumentów (zeznania podatkowe za lata 2011 – 2012) wynika, że skarżący w 2011r. prowadził działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze. Wskazać również należy, że działalność skarżącego przyniosła za powyższy okres znaczny przychód - [...]zł. W roku 2012r. jak wynika z PIT 37 skarżący osiągnął dochód w kwocie [...]zł. Natomiast z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w 2012r. skarżący nie osiągnął żadnego dochodu. Żona skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za 2012r. wykazała stratę w kwocie [...]zł. Ponadto jak wynika z podatkowej księgi przychodów i rozchodów również w 2013r. działalność gospodarcza żony skarzacego przyniosła stratę w kwocie ok. [...]zł przy przychodzie [...]zł. W tym miejscu wskazać należy, że sam fakt ponoszenia dużych kosztów prowadzenia działalności nie oznacza braku środków finansowych. Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą takiej aktywności nastawionej na zysk i nie ma podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Podmioty gospodarcze samodzielnie ponoszą konsekwencje swoich decyzji ekonomicznych. Ponadto należy również wskazać, że oświadczenie skarżącego w zakresie źródła utrzymania są niewiarygodne. Na urzędowym formularzu PPF w pkt 10 skarżący wskazuje, że miesięcznie osiąga dochód z tytułu renty inwalidzkiej w kwocie [...] zł. Biorąc pod uwagę permanentną stratę, jaką wykazuje żona skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej należy przyjąć dochód uzyskiwany z tytułu renty inwalidzkiej jest jedynym dochodem gospodarstwa domowego skarżącego. Renta jest wypłaca w kwocie [...] zł (decyzja ZUS o waloryzacji renty z dnia 25 marca 2013r.). Tymczasem w piśmie procesowym z dnia [...]2014r. koszty związane z comiesięcznym utrzymaniem strona określa na kwotę ok. [...]zł ( czynsz, woda, prąd, Internet, leki, zakup żywności). Skarżący jednocześnie nie wyjaśnił skąd bierze środki na systematyczne pokrywanie nadwyżki wydatków nad uzyskiwanymi dochodami. Powyższe powoduje, że oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach złożone przez skarżącego budzi wątpliwości, co do jego faktycznej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych. Niemożliwa jest bowiem sytuacja, w której wydatki przewyższają dochody, a wnioskodawca nie wykazuje innych źródeł ich finansowania. Ponadto skarżący w ogóle nie przedłożył własnych rachunków bankowych, który bez wątpienia posiada chociażby w Banku [...] o czym świadczy przedłożone zaświadczenie z dnia [...]2014r. o posiadaniu przez skarzacego dwóch kredytów konsumpcyjnych. Uzyskanie kredytu wiąże się z obowiązkiem posiadania rachunku bankowego. W tym miejscu godzi się podnieść, że obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o zwolnieniu skarżącego od kosztów sądowych. Aby bowiem uzyskać, a następnie spłacać kredyt, skarżący wraz z żoną musieli wykazać odpowiednio wysoką zdolność kredytową, czyli zdolność do terminowej spłaty zadłużenia wraz z towarzyszącymi mu kosztami dodatkowymi. Ponadto z przedłożonych do akt dokumentów źródłowych nie wynika fakt zalegania ze spłatą rat. Dbałość o płynność finansową i regulowanie zobowiązań prywatnoprawnych nie wyklucza konieczności regulowania niemniej ważnych należności o charakterze publicznoprawnym. Wskazać również należy, że po otrzymaniu negatywnej decyzji organu podatkowego skarżący miał świadomość, że wniesienie skargi do Sądu wiąże się z koniecznością uiszczenia wpisu od skargi. Nawet gdyby skarżący takiej świadomości nie posiadał, to bez wątpienia posiadał ją zawodowy pełnomocnik, z którego usług skarżący korzystał również na etapie postępowania przed organami podatkowym. Z przedłożonej historii rachunków bankowych żony skarżącego wynika, że po wniesieniu skargi do Sadu na jej rachunku bankowym znajdowała się kwota kilkukrotnie większa niż wynosi wpis od skargi. Saldo rachunku bankowego zostało w dniach od [...] do [...] 2013r. pomniejszone wypłatami żony skarżącego o ponad [...] zł, z czego wypłaty w dniu [...]2013r. na kwotę [...] zł dokonano już po otrzymaniu przez pełnomocnika odpisu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału wzywające do uiszczenia wpisu w kwocie [...] zł. Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych niniejszego postępowania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, że to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04). W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Zwalnianie od kosztów sądowych musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów sądowych oraz możliwości majątkowych skarżącego wynika, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 2 i art. 258 §1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji