I SA/Bd 913/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Z. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] 2013 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń, luty, marzec i kwiecień 2011r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy W dniu 23 kwietnia 2014r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął na urzędowym formularzu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata albo doradcy podatkowego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną orz dwójką dzieci, którego miesięczny dochód wynosi [...] zł. Oświadczył, że żona prowadzi działalność gospodarczą która za 2013r. przyniosła stratę w kwocie ok. [...]zł. Jako majątek nieruchomy strona wskazała mieszkanie o pow. [...] m². Wnioskodawca oświadczył również, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Zarządzeniem z dnia 29 kwietnia 2014r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do nadesłania dokumentów oraz oświadczeń obrazujących jego sytuację finansową i majątkową oraz do podania w jakim zakresie wnosi o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi przedłożono: PIT-37 skarżącego za 2012r. z którego wynika, że za ten okres osiągnął dochód w kwocie [...]zł; PIT 40A skarżącego za 2013r. z którego wynika, że powyższy okres z tytułu świadczenia rentowego osiągnął przychód w kwocie [...]zł; zeznania podatkowe żony wnioskodawcy, z których wynika, że za lata 2012-2013 z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wykazała stratę w kwocie [...]zł oraz [...]zł; wyciąg z rachunku bankowego żony skarżącego; kserokopię księgi przychodów i rozchodów za okres od [...] 2013r. do [...] 2014r.; zaświadczenie z [...]informujące, że skarżący posiada zadłużenie kredytowe w tym banku które na dzień [...]2014r. wynosi [...]zł oraz, że w okresie ostatnich trzech miesięcy odnotowano wpływy w łącznej kwocie [...]zł; kserokopię rachunków za czynsz, gaz i prąd;. Ponadto w piśmie z dnia 28 maja 2014r. skarżący oświadczył, że stałe miesięczne koszty utrzymania wynoszą ok. [...]zł (czynsz, woda, prąd, Internet, lekarstwa, żywność). Nie korzysta z pomocy rodziny z wyjątkiem pomocy rzeczowej. Nie posiada oszczędności. Żona wnioskodawcy posiada samochód dostawczy marki [...]. o wartości ok. [...] zł, który jest wykorzystywany w prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Wyjaśniono, że z majątku wnioskodawcy obecnie jest prowadzona egzekucja kwot wynikających z zaskarżonej decyzji oraz decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...]2013r. opiewająca na kwotę [...]zł, niestety skarżący nie potrafi określić gdzie ma dokumentacje potwierdzającą powyższy fakt. Ponadto wskazano, że z renty wnioskodawcy potrącane jest miesięcznie ok. [...] zł. Jako załączniki skarżący wskazał wyciągi z rachunków bankowych żony z [...] oraz swoich kont z ostatnich trzech miesięcy. Jednakże przedłożono tylko wyciąg z rachunku bankowego żony z Banku [...]. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Na podstawie przepisu art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012r. poz. 1270 ze zm.) – zwana dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1). W powyższym przepisie mowa jest wyłącznie o wykazaniu takiej wyjątkowej sytuacji, potwierdzonej stosownymi dokumentami, w której wnioskodawca ze względu na okoliczności życiowe jest pozbawiony całkowicie środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Sytuacja bytowa jest zachwiana w taki sposób, iż nie jest w stanie zapewnić sobie samodzielnie lub z pomocą innych osób, lub instytucji, w żaden sposób minimum warunków socjalnych. Ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa jednak na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zwrotu: "gdy wykaże". Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa jest w powołanym wyżej przepisie. W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, Referendarz sądowy zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Niezastosowanie się przez stronę do wezwania referendarza sądowego wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że referendarz sądowy nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W przedmiotowej sprawie, oświadczenia zawarte we wniosku skarżącego złożonym na urzędowym formularzu PPF, były niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie strony skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej. W roku 2012r. jak wynika z PIT 37 skarżący osiągnął dochód w kwocie [...] zł., natomiast w roku 2013r. przychód wyniósł [...]. Natomiast z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w 2012r. skarżący nie osiągnął żadnego dochodu. Żona skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za lat 2012-2013. wykazała stratę w kwotach [...] zł oraz [...] zł. W tym miejscu wskazać należy, że sam fakt ponoszenia dużych kosztów prowadzenia działalności nie oznacza braku środków finansowych. Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą takiej aktywności nastawionej na zysk i nie ma podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Podmioty gospodarcze samodzielnie ponoszą konsekwencje swoich decyzji ekonomicznych. Ponadto żona skarżącego posiada samochód o wartości ok. [...]zł, wykorzystywany w prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Odnosząc się do działalności gospodarczej żony skarżącego należy stwierdzić, że fakt poniesienia kosztu wiąże się ze wcześniejszym uzyskaniem środków na jego pokrycie. Zatem skoro żona obraca środkami finansowymi, to oznacza, że je posiada. Mimo wskazanej straty żona skarżącego nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego. Skoro żona skarżącego prowadzi działalność gospodarczą (nawet wykazującą stratę) i obraca sporymi kwotami pieniędzy, a sam skarżący podał, że utrzymuje się dzięki tej działalności, to należy przyjąć, że mógłby dzięki niej uregulować także zobowiązania publicznoprawne. Ponadto należy również wskazać, że oświadczenie skarżącego w zakresie źródła utrzymania są niewiarygodne. Na urzędowym formularzu PPF w pkt 10 skarżący wskazuje, że miesięcznie osiąga dochód z tytułu renty inwalidzkiej w kwocie [...] zł. Biorąc pod uwagę permanentną stratę, jaką wykazuje żona skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej należy przyjąć dochód uzyskiwany z tytułu renty inwalidzkiej jest jedynym dochodem gospodarstwa domowego skarżącego. Tymczasem w piśmie procesowym z dnia [...]2014r. koszty związane z comiesięcznym utrzymaniem strona określa na kwotę ok. [...]zł ( czynsz, woda, prąd, Internet, leki, zakup żywności). Skarżący jednocześnie nie wyjaśnił skąd bierze środki na systematyczne pokrywanie nadwyżki wydatków nad uzyskiwanymi dochodami. Powyższe powoduje, że oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach złożone przez skarżącego budzi wątpliwości, co do jego faktycznej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych. Niemożliwa jest bowiem sytuacja, w której wydatki przewyższają dochody, a wnioskodawca nie wykazuje innych źródeł ich finansowania. Ponadto z przedłożonych dokumentów wynika, że skarżący posiada w [...]zadłużenie kredytowe w kwocie [...]zł. W kontekście powyższej uwagi wskazać należy, aby uzyskać, a następnie spłacać kredyt, skarżący wraz z żoną musieli wykazać odpowiednio wysoką zdolność kredytową, czyli zdolność do terminowej spłaty zadłużenia wraz z towarzyszącymi mu kosztami dodatkowymi. Ponadto z przedłożonych do akt dokumentów źródłowych nie wynika fakt zalegania ze spłatą rat. Dbałość o płynność finansową i regulowanie zobowiązań prywatnoprawnych nie wyklucza konieczności regulowania niemniej ważnych należności o charakterze publicznoprawnym. Końcowo wskazać również należy, że skarżący nie przedłożył wyciągu z historii rachunku bankowego żony który posiada w Banku [...] oraz wyciągów z własnych rachunków bankowych, które bez wątpienia posiada, co wynika z jego pisma z dnia [...]2014r. Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych niniejszego postępowania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, że to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04). W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Zwalnianie od kosztów sądowych musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów sądowych oraz możliwości majątkowych skarżącego wynika, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji