I SA/Bd 947/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Liwacz Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędzia WSA Urszula Wiśniewska (spr.) Protokolant Asystent Sędziego Agnieszka Kujawa po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 20 stycznia 2010r. sprawy ze skargi E. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości, 3. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz E. L. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wnioskiem z dnia 22 kwietnia 2009 r. E.L. wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od sierpnia do października 1999 r. oraz od grudnia 1999 r. do maja 2000 r. W uzasadnieniu wniosku strona podała, że ma na utrzymaniu ośmiomiesięczne dziecko, dochody miesięczne wynoszą łącznie 748 zł, na które składa się zasiłek wychowawczy w kwocie 400 zł, zasiłek rodzinny w kwocie 48 zł oraz alimenty w kwocie 300 zł. Strona podała, że nie posiada żadnego majątku. Decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika na ubezpieczenia społeczne, za okres wskazany we wniosku, w łącznej kwocie 6.034,53 zł, w tym z tytułu składek w kwocie 2.135,53 zł i odsetek za zwłokę w kwocie 3.899 zł. Organ wskazał, że w sprawie nie zaistniała wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.) przesłanka całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek albowiem Naczelnik Urzędu Skarbowego, pomimo braku wyegzekwowania od dłuższego czasu jakichkolwiek kwot, nie stwierdził nieściągalności dochodzonych należności. Na obecnym etapie nie można również przesądzić braku możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, co powoduje niespełnienie przesłanki wymienionej w art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy. Ponadto sytuacja strony nie mieści się w granicach przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 4a ustawy, gdyż wysokość nieopłaconych składek znacznie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Stwierdzając, że strona wykazała, iż nie ma możliwości jednorazowej spłaty należności, czym wypełnia przesłanki umorzenia zawarte w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.), organ wskazał, że w jej sytuacji możliwa jest spłata należności w systemie ratalnym. Wnioskiem z dnia [...] strona zwróciła się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniosła, że jej sytuacja wypełnia przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, tj. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przy jednoczesnym braku majątku, z którego możliwa jest egzekucja należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie. Strona wskazała, że Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzi egzekucję w sytuacji, gdy komornik sądowy stwierdził brak możliwości wyegzekwowania należności, a w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Strona podniosła, że jej sytuacja rodzinna i majątkowa powoduje, że nie jest w stanie spłacić należności z tytułu składek. Zaznaczyła, że w związku z likwidacją jej stanowiska pracy, została poinformowana przez pracodawcę, iż zawarta z nią umowa o pracę zostanie rozwiązana. Wskazując na brak możliwości spłaty długu, strona wniosła o umorzenie przedmiotowych należności. Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że na podstawie posiadanych dokumentów, w tym przeprowadzonego w dniu 04 maja 2009 r. wywiadu majątkowego ustalono, że strona do grudnia 2010 r. przebywa na urlopie wychowawczym uzyskując z tego tytułu dodatek do zasiłku rodzinnego w kwocie 400 zł przyznany decyzją Prezydenta Miasta T. z dnia [...] na okres do października 2009 r. Ponadto strona otrzymuje zasiłek rodzinny na syna w wysokości 48 zł miesięcznie przyznany na podstawie decyzji Prezydenta Miasta T. z dnia [...] na okres do dnia 31 października 2009 r. Strona otrzymała również na podstawie decyzji Prezydenta Miasta T. z dnia [...] świadczenia pieniężne na zakup artykułów żywnościowych dla siebie i syna w łącznej kwocie 320 zł za okres od stycznia 2009 r. do kwietnia 2009 r. Z informacji o dochodach uzyskanych od organu rentowego wynika, iż w 2008 r. strona otrzymała zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego (zasiłek chorobowy, rehabilitacyjny i macierzyński) w łącznej kwocie 10.008,51 zł, co w przeliczeniu na miesiąc dawało kwotę około 834 zł. Strona nie ma udziałów w firmach i przedsiębiorstwach, wierzytelności, ruchomości ani nieruchomości. Posiada mieszkanie o pow. 38,6 m2 położone w T., które jest mieszkaniem własnościowym należącym do męża. Prezydent Miasta T. decyzją z dnia [...] przyznał stronie na okres od kwietnia 2009 r. do września 2009 r. dodatek mieszkaniowy w wysokości 161,77 zł. Strona ponosi następujące koszty związane z bieżącym utrzymaniem: opłaty eksploatacyjne za mieszkanie - około 300 zł, prąd - około 73 zł miesięcznie. Na utrzymaniu strony pozostaje dziewięciomiesięczny syn, na którego strona otrzymuje od męża alimenty w wysokości 300 zł. Stosunki majątkowe z mężem kształtuje umowa z dnia 10 grudnia 2007 r. znosząca wspólność majątkową. Mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy, organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z uwagi na skuteczną egzekucję prowadzoną za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego. Nie wystąpiły również przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 6 i 4a ustawy, gdyż na obecnym etapie postępowania nie można przesądzać braku możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, a wysokość nieopłaconych składek przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Odnosząc się do podnoszonego przez stronę argumentu, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie ma możliwości skutecznego egzekwowania zaległości, organ poinformował, że w dniu 10 lipca 2009 r. Drugi Urząd Skarbowy zajął wierzytelność na poczet zaległych składek ZUS. Natomiast w dniu 16 lipca 2009 r. wpłynęły środki pieniężne w łącznej kwocie 1.508,50 zł. Ustosunkowując się do podniesionej przez stronę okoliczności, że nie jest w stanie spłacić jednorazowo istniejącego zadłużenia, co wypełnia przesłanki umorzenia przedmiotowych należności na podstawie § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, organ wskazał, że ze względu na fakt pozyskiwania przez stronę stałych dochodów w postaci otrzymywanych zasiłków oraz alimentów w łącznej wysokości około 748zł, jak i świadczeń z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie, nie można wykluczyć, iż przy wydatkach opiewających na kwotę 370 zł (wg przedłożonych rachunków wystawionych na nazwisko męża S.L.), możliwa byłaby spłata zadłużenia w dłuższym okresie czasu, w ratach ustalonych w takiej wysokości, aby nie stanowiło to zbyt dużego i jednocześnie długotrwałego obciążenia budżetu domowego. Odnosząc się do podniesionego przez stronę faktu zapowiedzianej likwidacji jej stanowiska pracy, organ wskazał, że brak jest dokumentu wyrejestrowującego z ubezpieczeń społecznych ZUS. W związku z powyższym, organ stwierdził, że przedwczesnym jest założenie, iż nie istnieje możliwość poprawy sytuacji materialnej w późniejszym czasie, a nawet ocena sytuacji finansowej jako obecnie trudnej, nie rodzi obowiązku umorzenia należności. Na decyzję organu II instancji E.L. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. Zaskarżonej decyzji zarzuciła błędną wykładnię i zastosowanie art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji wydanych w I i II instancji. W uzasadnieniu podniosła, że od złożenia przez nią odwołania nastąpiła istotna zmiana stanu faktycznego. Od dnia 01 listopada 2009 r. uległ zmianie uzyskiwany przez skarżącą dochód, który aktualnie pochodzi z alimentów w wysokości 300 zł oraz dodatku mieszkaniowego w wysokości 176 zł. Strona korzysta z pomocy rodziców w zakresie wyżywienia oraz z pomocy siostry w zakresie dostarczenia ubrań jej i dziecku. Ponadto korzysta z pomocy opieki społecznej. Zaznaczyła, że jej sytuacja nie pozwala na spłatę zadłużenia nawet w systemie ratalnym, gdyż każdy wydatek spowoduje poważny uszczerbek w budżecie domowym. Podniosła, że spłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby ją i jej dziecko możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz pociągnęłoby za sobą ciężkie skutki dla skarżącej i jej rodziny. Wskazała, że mąż oprócz płaconych alimentów na dziecko w wysokości 300 zł nie przekazuje innych pieniędzy, pomaga jedynie w opłaceniu czynszu za mieszkanie. Stosunki małżeńskie między stronami uległy znacznemu pogorszeniu. Odnosząc się do kwoty 1.508,50 zł, która wpłynęła na poczet zaległości, skarżąca podała, że jest to kwota pochodząca z ulgi podatkowej uzyskanej w 2008 r. w związku z wychowywaniem dziecka. Zaliczenie tej ulgi na poczet zaległych składek wpłynęło na powstrzymanie się Naczelnika Urzędu Skarbowego od wydania decyzji o stwierdzeniu całkowitej nieściągalności należności. Skarżąca podniosła, że na obecnym etapie można przesądzić o braku możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wskazała, że nie posiada żadnego majątku. Obecnie przebywa na urlopie wychowawczym. Mieszkanie o pow. 38,6 m2 położone w Toruniu jest mieszkaniem własnościowym męża. Sytuacja finansowa strony nie ulegnie poprawie w najbliższym czasie albowiem zajmowane przez nią stanowisko pracy zostało zlikwidowane przez pracodawcę, a skarżąca została uprzedzona o rozwiązaniu umowy o pracę z chwilą powrotu do pracy. Mając na uwadze powyższe, skarżąca stwierdziła, że w jej sprawie zostały spełnione przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, co umożliwia umorzenie należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo. Artykuł 28 ust. 1-3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) dopuszcza możliwość umarzania należności z tytułu składek w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, wyczerpująco określonych w jego ust. 3 pkt 1-6. Wyjątek od tego unormowania jest przewidziany w art. 28 ust. 3a zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane mimo ich całkowitej nieściągalności. Jednocześnie w art. 28 ust. 3b upoważniono ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowych zasad ich umarzania z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności i stan finansów ubezpieczeń społecznych. Przy wykonywaniu tego upoważnienia w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.) w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przewidziano możliwość umorzenia składek pod warunkiem wykazania przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny, w szczególności gdy zachodzą określone w pkt 1-3 przypadki. Obejmują więc one, ale jako przykładowe następujące sytuacje: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Przypomniane unormowania dotyczące umarzania należności z tytułu składek - obejmujące w rozumieniu art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę wymierzoną do wysokości 100% nieopłaconych składek - są precyzyjnie wyodrębnione co do podmiotu, rodzaju zobowiązania i przesłanek umorzenia tych należności. Przewidziane w art. 28 ust. 2 i 3 uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od całkowitej ich nieściągalności nie dotyczy ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Do nich zalicza się również przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą, zobowiązanych do opłacania składek na swoje ubezpieczenie społeczne. Przy umarzaniu nieopłaconych przez nich należności nie stosuje się wymogu zaistnienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, lecz zawsze ocenia niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny po ewentualnym opłaceniu należności, z uwzględnieniem jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej. Do takich zagrożeń zaliczono w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia pozbawienie zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, co musi być zawsze przedmiotem oceny wpływającej na wynik sprawy. Podkreślenia wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 ust.1 powyższego rozporządzenia mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Oznacza to, iż prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, iż organ nie wskazał wprost jak podstawy rozstrzygnięcia art. 28 ust. 3a jednak odniósł się do przesłanek w tym przepisie wskazanych. Dokonując analizy sytuacji materialnej skarżącej organ wskazał, iż jest ona osobą samotnie wychowującą ośmiomiesięczne dziecko. Obecnie tj. do grudnia 2010 przebywa na urlopie wychowawczym, uzyskując z tego tytułu dodatek do zasiłku rodzinnego w kwocie 400 zł (tylko do września 2009r.) od ojca dziecka otrzymuje alimenty w wysokości 300 zł. Skarżąca nie posiada żadnego majątku ruchomego, nieruchomości, wierzytelności, praw majątkowych natomiast posiada konto bankowe w Banku Milenium. Mieszka w mieszkaniu własnościowym należącym do męża . Nie posiada żadnych zobowiązań pieniężnych i w 2009r. korzystała z pomocy Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Rodzinie. Organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek w świetle przepisów art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z uwagi na skuteczną egzekucję prowadzoną za pośrednictwem naczelnika urzędu skarbowego ( str. 4 zaskarżonej decyzji). Nie mniej jak już powyżej wskazano w sprawie ma zastosowanie art. 28 ust. 3 a cyt. ustawy i to w oparciu o przesłanki tam wskazane organ powinien oceniać wniosek złożony przez skarżącą. Bezspornym jest, iż wydana decyzja ma charakter uznaniowy. Jednak decyzje wydane w tym trybie nie mogą być dowolne i wymagają uzasadnienia odpowiadającego rygorom art.11 i art. 107 § 3 k.p.a. Zwłaszcza negatywne rozstrzygnięcie, dotyczące umorzenia należności składkowych, powinno być przekonująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i zbadane. Ocena, czy przesłanki umorzenia występują w konkretnej sprawie, może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 7 i 77 k.p.a.). Zdaniem Sądu powyższe przepisy zostały naruszone. W ocenie Sądu w sprawie nie jest jasne, czy organ odmówił umorzenia z uwagi na to, że przesłanka umorzenia nie wystąpiła, czy też wydał decyzję w ramach uznania administracyjnego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z jednej strony wskazano, iż skarżąca wykazała, iż nie jest w stanie spłacić jednorazowo istniejącego zadłużenia a więc w tym przypadku konkretyzuje się przesłanka zwarta w § 3 ust. 1 pkt 1 cyt. rozporządzenia dalej zaś organ wywodzi, że nawet ocena sytuacji finansowej jako obecnie trudnej nie rodzi obowiązku umorzenia należności. Sąd nie neguje prawa organu do wydania decyzji negatywnej, nawet w przypadku wystąpienia przesłanek umorzenia, w oparciu o uznanie administracyjne. Nie może to jednak zwalniać organu od poczynienia prawidłowych ustaleń w zakresie wystąpienia bądź nie wystąpienia tych przesłanek i dopiero na tej podstawie rozważenia zasadności umorzenia bądź nie umorzenia należności składkowych. Ponownie rozpatrując sprawę organ odwoławczy zobowiązany będzie uwzględnić powyższe wskazówki. Mając powyższe uwadze na podstawie art.145§1 pkt 1 lit. a) oraz c) ustawy z dnia 30 sierpnia Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz.1270) orzeczono jak w sentencji. Na podstawie art.152 cyt. ustawy Sąd określił, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 cyt. Ustawy.