I SA/Bd 98/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "J." o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi "J." na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] 2011 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy Skarżąca Spółka wniosła do tut. Sądu skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B., w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia, w której zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Postanowieniem z dnia 30 maja 2012r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powyższe orzeczenie nie zostało zaskarżone. W związku z powyższym skarżąca zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału została wezwana do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Z uwagi na brak uiszczenia należnego wpisu postanowieniem z dnia 04 września 2012r. tut. Sąd odrzucił skargę Spółki. W dniu 19 listopada 2012r. wpłynął na urzędowym formularzu kolejny wniosek Spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Konieczność przyznania prawa pomocy skarżąca uzasadniła trudną sytuacją finansową. Obecnie Spółka nie posiada majątku oraz nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Postanowieniem Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. utraciła numer NIP. Z uwagi na brak majątku i środków finansowych Spółka nie jest w stanie przeprowadzić postępowania upadłościowego. Posiada zadłużenie, lecz z uwagi na trudności finansowe nie jest w stanie go regulować. Wysokość kapitału zakładowego określiła na kwotę [...] zł. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) – dalej zwana p.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może być przyznane gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy i w związku z tym, zgodnie z art. 252 § 1 ustawy wniosek strony powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Należy podkreślić, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Godzi się w tym miejscu podnieść, iż wniosek skarżącej Spółki o przyznanie prawa pomocy jest kolejnym wnioskiem w niniejszej sprawie. Postanowieniem z dnia 30 maja 2012r. tut. Sąd oddalił wniosek strony skarżącej w zakresie przyznania prawa pomocy w całości. W uzasadnieniu Sąd na wstępie przytoczył stosowne przepisy dotyczące prawa pomocy, a następnie stwierdził, że instytucja prawa pomocy jest formą realizacji prawa do sądu. Zwrócił też uwagę na problem nadużycia tego prawa. Zgodził się z poglądem zaprezentowanym przez H. Doleckiego, iż przyznanie daleko idących uprawnień do korzystania z drogi sądowej stwarza możliwości zaistnienia sytuacji, w których prawo to może być wykorzystywane niezgodnie z jego celem, nie dla ochrony praw jednostki, lecz wyłącznie w celu szykanowania innej osoby, co stanowi nadużycie prawa (zob. H. Dolecki, Sądownictwo administracyjne gwarantem wolności i praw obywatelskich 1980-2005. Nadużycie prawa do sądu, Warszawa 2005.). Dodał, że w nauce prawa przyjęto pogląd, że istnieje możliwość nadużycia publicznych praw podmiotowych, zarówno w zakresie prawa materialnego, jak i procesowego. Przenosząc powyższe uwagi ogólne na grunt niniejszej sprawy Sąd, uwzględniając znaną mu z urzędu okoliczność zainicjowania przez stronę skarżącą szeregu postępowań, w których złożyła wnioski o prawo pomocy, rozważył w pierwszej kolejności, czy wnioskująca o pomoc nie nadużyła tego prawa. Sąd wskazał, że Spółka wniosła od lipca 2011roku do chwili wydawania przedmiotowego postanowienia (30 maj 2012r.) 91 skarg. Sąd podkreślił, że samo wnoszenie dużej ilości skarg nie oznacza, że Strona nadużywa prawa do sądu, gdyż nie można przy dokonywaniu takiej oceny abstrahować od charakteru tych spraw, przy czym nie chodzi o dokonywanie oceny zasadności skarg, ale o rodzaj zaskarżonych orzeczeń. Strona, która ma rozległe interesy i ochronie tych interesów służy dochodzenie praw przed sądem, inicjując nawet znaczną ilość spraw, nie narazi się na ocenę, że takim działaniem nadużywa swego prawa. Tymczasem postępowania sądowe zainicjowane skargami Skarżącej dotyczą rozstrzygnięć organów o charakterze procesowym, stanowią cel sam w sobie. Dotyczą postanowień o stwierdzeniu niedopuszczalności zażaleń nie wniesionych przez stronę, postanowień odmawiających wszczęcia postępowania dotyczącego np. uzupełnienia innego postanowienia o pouczenie o środku zaskarżenia lub wstrzymania wykonalności, tudzież odmowy wszczęcia postępowania o podobnym charakterze. Sąd podkreślił również, że skargi Skarżącej Spółki wnoszone do tut. sądu muszą być postrzegane wraz ze skargami składanymi przez S. S. (syna J. S. oraz prezesa i udziałowca Spółki [...]) oraz J. S. Podnoszenie tej okoliczności jest uprawnione o tyle, że na etapie postępowania sądowego w tamtych sprawach Skarżący często powoływali się na wzajemne prawo do reprezentowania tych podmiotów przed sądem. Wszystkie skargi mają tożsamą grafikę i układ tekstu. Należy podnieść, że pozostałe dwa podmioty we wszystkich swoich skargach także składały wnioski o przyznanie im prawa pomocy w zakresie całkowitym. J. S. wniósł od 2011r do chwili obecnej 149 skarg a S. S. – 73 skargi od listopada 2011r. Podobnie jak w przypadku Skarżącej, z informacji od organu wynika, że także wobec tych podmiotów wydano kolejne postanowienia, co do których nie upłynął jeszcze termin na wniesienie skargi do sądu. Reasumując Sad stwierdził, iż domaganie się przez skarżącą prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w tej sprawie, jak i w pozostałych, stanowi nadużycie tego prawa. Przedmiotowe orzeczenie nie zostało zaskarżone, nie mniej wskazać należy, że prawidłowość rozstrzygnięcia o analogicznej treści jak w powyższym orzeczeniu potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny (Izba Finansowa), który oddalił zażalenia strony w sprawach, w których złożyła środek odwoławczy od rozstrzygnięć tut. Sądu w tym zakresie. Ponadto odnosząc się do okoliczności podnoszonej przez stronę, że nie ma wystarczających środków, aby złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości, wskazać należy, iż stosownie do treści art. 74 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz. U. z 2010r. Nr 90, poz.594 ze zm.) opłatę stałą w kwocie 1.000 złotych pobiera się od wniosku o ogłoszenie upadłości. Jednakże art. 103 tej ustawy określa, że sąd może przyznać zwolnienie od kosztów sądowych osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej niebędącej osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną, jeżeli wykazała, że nie ma dostatecznych środków na ich uiszczenie. Tak więc argument podany przez skarżącą jest zupełnie chybiony z uwagi na możliwość skorzystania przez stronę z instytucji zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie o ogłoszenie upadłości podobnie jak to czyni przed tutejszym Sądem składając tak wiele wniosków. Dopiero postanowienie wydane przez sąd w trybie art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe i naprawcze (t.j. Dz. U. z 2009r. Nr 175 poz.1361 ze zm.), który stanowi, że sąd oddali wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania wskazywałoby na trafność powoływanego przez Spółkę argumentu. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.