I SA/Bd 99/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Halina Adamczewska– Wasilewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Mirella Łent Sędzia WSA Urszula Wiśniewska Protokolant po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 17 marca 2010r. sprawy ze skargi M. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę Dnia [...] M. P. złożył do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego z powodu choroby o psychicznej oraz trudnej sytuacji finansowej. Podniósł, że nie posiada żadnego majątku, a jedyny dochód w postaci renty, został zajęty. W konsekwencji z dalszej egzekucji nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych. Wobec ewentualnego braku możliwości umorzenia postępowania egzekucyjnego wniósł o zawieszenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 56 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz.1954 ze zm.). Postanowieniem z dnia [...] nr [...], Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec majątku M. P. prowadzonego w celu wyegzekwowania należności w łącznej kwocie 98.189,70 zł na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących należności w podatku dochodowym od osób fizycznych, odsetki od zaliczki na podatek, podatek od czynności cywilnoprawnych oraz na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. obejmujących należności z tytułu nieuiszczonych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz składek na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Pracy. Organ podniósł, że w przedmiotowej sprawie nie stwierdzono przesłanek uzasadniających działanie organu w trybie art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Podkreślono, że nie zaszły także fakultatywne przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego, o których mowa w art. 59 § 2 ww. ustawy. Wniosek natomiast o zawieszenie postępowania egzekucyjnego został rozpatrzony odrębnym postanowieniem. Pismem z dnia [...] M. P. złożył zażalenie na postanowienie odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego. Strona podniosła, że prowadzone przez organy egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. oraz Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. postępowanie doprowadziło do sytuacji, w której obecnie nie posiada żadnego majątku, z którego można by wyegzekwować należności wykazane w tytułach wykonawczych. Zdaniem strony zajęcie przez organ egzekucyjny renty otrzymywanej z tytułu znacznej niepełnosprawności pozbawia ją środków z jedynego źródła dochodu. M. P. wskazał, że środki te w znacznej mierze przeznaczane są na leczenie, gdyż jest osobą chorą psychicznie i wymagającą stałej opieki lekarskiej oraz specjalistycznego leczenia. Wniósł o ponowne rozpatrzenie wniosku z uwzględnieniem przepisu art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wskazując, że dalsze postępowanie egzekucyjne nie umożliwi uzyskania kwot przewyższających wydatki egzekucyjne. Powołał się także na respektowanie wartości nadrzędnych takich jak dobro chorego i jego rodziny, przywołując w tym miejscu wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 kwietnia 2006r., sygn. akt III SA/Wa 3134/05. Wskazał, że choroba jest zdarzeniem losowym, niezawinionym i uniemożliwia mu podejmowanie jakichkolwiek działań w celu poprawy sytuacji materialnej. Postanowieniem z dnia [...], nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy podał, że w toku czynności egzekucyjnych dokonano m.in. zajęcia w dniu [...] samochodu osobowego marki Daewoo Lanos, który dnia 5 października 2009r. odebrano zobowiązanemu. Natomiast w dniu [...] spisano ze zobowiązanym protokół o stanie majątkowym oraz zajęto telewizor. Dyrektor Izby Skarbowej zaznaczył, że zawiadomieniem z dnia [...] organ egzekucyjny dokonał zajęcia prawa majątkowego w postaci świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego organem rentowym, tj. ZUS Oddział w B. Pismem z dnia [...] organ rentowy zawiadomił Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. o wstrzymaniu z dniem 1 listopada 2009r. wypłaty świadczenia M. P. W związku ze zbiegiem egzekucji administracyjnej i sądowej sprawę przekazano Sądowi Rejonowemu w B. celem wskazania organu właściwego do prowadzenia egzekucji łącznej. Organ odwoławczy podkreślił, że przesłanki umorzenia zawarte w art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowią katalog zamknięty, nie pozostawiając organowi egzekucyjnemu swobody wyboru, co do umorzenia postępowania egzekucyjnego – wskazał na użyty w przepisach zwrot "umarza się". Natomiast zaistnienie jednej ze wskazanych w tym przepisie okoliczności wywołuje skutek umorzenia postępowania egzekucyjnego z mocy prawa. W ocenie organu nie zalicza się do nich okoliczności powołanych przez stronę we wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, jak i w zażaleniu na postanowienie organu egzekucyjnego. Zarówno wskazana przez stronę choroba, jak i związane z nią uciążliwości w życiu codziennym oraz trudna sytuacja finansowa nie stanowią okoliczności enumeratywnie określonych w art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ podkreślił, że wbrew twierdzeniom strony, nie znajduje również uzasadnienia fakultatywne umorzenie postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 § 2 powołanej ustawy, w myśl którego postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, iż w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, co skutkowałoby pozytywnym dla dłużnika rozpatrzeniem wniosku. W przedmiotowej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca, gdyż postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku zobowiązanego było efektywne, wykluczając tym samym jego umorzenie w trybie art. 59 § 2 ustawy. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem organu zażaleniowego, M. P. złożył skargę, w której podkreślił, że obecnie nie posiada żadnego majątku i został pozbawiony jedynego źródła dochodu tj. renty, która została zajęta w toku egzekucji. Ponownie wskazał, że jest osobą chorą psychicznie, wymagającą leczenia i opieki lekarza. W opinii strony skarżącej taki stan zdrowia stanowi przeszkodę o charakterze trwałym oraz powoduje, że dalsze prowadzenie postępowania byłoby niewłaściwe i niecelowe. Podkreślił, że z powodu choroby doszło do bardzo trudnej sytuacji, a w konsekwencji do działań egzekucyjnych. Podobnie jak w zażaleniu powołał się na art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz wyrok WSA w Warszawie z 6 kwietnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 3134/05. W przypadku uznania przez Sąd, że umorzenie postępowania egzekucyjnego jest bezpodstawne, wówczas zwrócił się o zawieszenie postępowania zgodnie z treścią art. 56 ust. 1 ww. ustawy, bądź zastosowanie innych rozwiązań przewidzianych prawem pozwalających na pozytywne załatwienie wniosku. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w B. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga nie została uwzględniona, gdyż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa w stopniu, o jakim mowa w art. 145 cyt. ustawy, ocenione według kryterium zgodności z prawem, jak wymaga tego przepis art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269 ze zm.). Spór sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy zgodne z prawem jest postanowienie odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego. Instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego została uregulowana w art. 59 - art. 61 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z art. 59 § 1 tej ustawy postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania, 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał, 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa, 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego, 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny, 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego, 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu, 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania, 9) na żądanie wierzyciela, 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Stosownie natomiast do art. 59 § 2 ww. ustawy postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Z przywołanych przepisów wynika, że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje tylko i wyłącznie w sytuacjach, gdy w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego wystąpi przeszkoda o charakterze trwałym, która powoduje, że dalsze prowadzenie postępowania stało się niemożliwe lub niecelowe. Zatem istotą umorzenia jest przerwanie prowadzonego postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Umorzenie postępowania egzekucyjnego ma na celu jego zakończenie z przyczyn natury formalnej, gdy w danym konkretnym przypadku zaistniałym w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Umorzenie postępowania może być obligatoryjne lub fakultatywne. W pierwszym przypadku wystąpienie wskazanych w ustawie okoliczności nakłada na organ egzekucyjny obowiązek umorzenia postępowania egzekucyjnego. W drugim zaś przypadku, zaistnienie przesłanki ustawowej jedynie uprawnia organ prowadzący postępowanie do podjęcia takiego rozstrzygnięcia, lecz żadnego obowiązku w tym zakresie nie narzuca. Przyczyny obligatoryjnego umorzenia postępowania egzekucyjnego zostały enumeratywnie wymienione w art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Pierwsza grupa przyczyn obejmuje przypadki, w których nie istnieje obowiązek, który stanowiłby przedmiot egzekucji administracyjnej. W szczególności chodzi tu o przypadki, gdy obowiązek ten został wykonany przed wszczęciem postępowania, nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu, nie istniał lub był ściśle związany z osobą zobowiązanego, który zmarł. Druga grupa przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego dotyczy sytuacji, w których obowiązek podlegający wykonaniu w drodze egzekucji wprawdzie istnieje, jednakże egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne lub też, gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego. Trzecia grupa przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego obejmuje sytuacje, w których egzekucja administracyjna jest wprawdzie dopuszczalna, lecz nie może być prowadzona ze względu na poważne naruszenie przepisów procedury. Chodzi tu o takie naruszenia jak np. określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku określonego w decyzji administracyjnej, błąd co do osoby zobowiązanej, brak doręczenia zobowiązanemu upomnienia pomimo istnienia takiego obowiązku obciążającego wierzyciela. Wśród przyczyn powodujących obligatoryjne umorzenie postępowania ustawa wymienia także sytuacje, w której prowadzone postępowanie zostało zawieszone na żądanie wierzyciela, a następnie przez okres 12 miesięcy od dnia złożenia takiego wniosku nie wpłynął wniosek o jego podjęcie. Oczywistym jest, że postępowanie egzekucyjne podlega umorzeniu także na żądanie wierzyciela, co wiąże się nierozerwalnie z faktem, iż wierzyciel jest dysponentem tego postępowania. Umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje również w innych przypadkach przedziwnych w ustawach. Fakultatywny tryb umorzenia postępowania egzekucyjnego przewidziany jest natomiast w art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tj. w sytuacji, gdy w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, że w pełni na aprobatę - jako zgodne z prawem - zasługuje stanowisko organu egzekucyjnego, w zakresie w jakim nie stwierdza wystąpienia żadnej przesłanki obligatoryjnego i fakultatywnego umorzenia postępowania egzekucyjnego. Przywołany art. 59 ustawy zawiera wyczerpujący katalog przyczyn umorzenia postępowania egzekucyjnego i nie jest dopuszczalne rozszerzanie go w drodze interpretacji o inne przesłanki. Nie budzi wątpliwości, że ustawodawca wśród przyczyn obligatoryjnego umorzenia postępowania egzekucyjnego nie wymienił okoliczności, na które powołuje się strona skarżąca, tj. chorobę zobowiązanego, czy też trudną sytuację materialną. Odnośnie fakultatywnej przesłanki umorzenia postępowania należy stwierdzić, że podnoszona przez skarżącego trudna sytuacja materialna mogłaby skutkować umorzeniem postępowania egzekucyjnego pod tym jednak warunkiem, że w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Z akt administracyjnych sprawy natomiast wynika, że w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego dokonano między innymi : - zajęcia prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego u dłużnika zajętej wierzytelności, którym jest organ rentowy tj. ZUS O/B., - zajęcia ruchomości w postaci telewizora marki Daewoo, - zajęcia ruchomości w postaci samochodu osobowego marki Daewoo Lanos o numerze rejestracyjnym [...]. Wymieniony samochód został sprzedany w dniu 22 grudnia 2009 r. w drodze licytacji, a zatem po wydaniu zaskarżonego postanowienia (w dniu [...]). Nie budzi zatem wątpliwości, że na dzień wydania zaskarżonego postanowienia egzekucja była skuteczna i efektywna, w związku z tym nie można twierdzić, iż w wyniku postępowania nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Zauważyć należy, że w przypadku fakultatywnego umorzenia postępowania egzekucyjnego ustawodawca użył zwrotu "może być umorzone", co oznacza, że po stronie organu nie istnieje obowiązek umorzenia postępowania egzekucyjnego nawet wówczas, gdy zostanie stwierdzone, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W doktrynie podnoszone jest, że "Do uznania organu pozostawiono ("można" umorzyć egzekucję), czy prowadzić egzekucję należności pieniężnej (inaczej, gdy chodzi o obowiązki natury niepieniężnej), gdy wiadomo, że uzyskana kwota nie przewyższy kwoty wydatków egzekucyjnych" (zob. R. Hauser, Z. Leoński, A. Skoczylas, Postępowanie egzekucyjne w administracji – komentarz, Wydawnictwo C.H. BECK, W-wa 2005r., s. 165). Podobnie w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 18 listopada 2008r., III SA/Łd 159/2008, w którym wyrażono pogląd, że organ egzekucyjny jest władny, w oparciu o przepis art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, umorzyć postępowanie w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Jednakże nie jest to bezwzględny obowiązek organu. Sąd rozstrzygający w przedmiotowej sprawie zaprezentowane powyżej poglądy podziela. Odnośnie powołania się w skardze na wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 kwietnia 2006r. sygn. akt III SA/Wa 3134/05 należy zauważyć, że nie jest on adekwatny do przedmiotowej sprawy. Wymieniony wyrok został wydany w sprawie odmowy umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług, natomiast w uzasadnieniu Sąd czynił rozważania w zakresie pojęcia "ważnego interesu" podatnika w kontekście przepisów Ordynacji podatkowej, która w niniejszej sprawie nie ma zastosowania. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że zgodne z prawem jest stanowisko organu o braku podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego. W związku z tym, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd oddalił skargę. M. Łent H. Adamczewska – Wasilewicz U. Wiśniewska