I SA/Bd 99/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędziowie: sędzia WSA Mirella Łent (spr.) sędzia WSA Urszula Wiśniewska Protokolant: po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 28 marca 2012 r. sprawy ze skargi Z. L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. Inspektorat w B. odmówił Z. L. (Skarżącemu) umorzenia odsetek za zwłokę oraz kosztów upomnienia z powodu nie stwierdzenia całkowitej nieściągalności o której stanowi art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz z uwagi na brak podstaw do umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy systemowej tj. ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. Pismem z dnia [...]. Zobowiązany zwrócił się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując w szczególności nieprawidłowości przy rozpatrywaniu jego wniosków o raty, co z kolei przełożyło się na konieczność zapłacenia dodatkowych odsetek za zwłokę. Ponadto zauważył, iż stawił się osobiście w Inspektoracie ZUS w N. w dniu [...]. w reakcji na podjęcie pisma o zakończeniu postępowania w sprawie umorzenia. Wnioskodawca poinformował nadto, iż od [...]. podjął zatrudnienie w firmie M. T. w N., jednakże sytuacja finansowa rodziny jest nadal bardzo trudna z uwagi na konieczność spłacenia pożyczek zaciągniętych dla ratowania firmy oraz zaległości w czynszu za mieszkanie. Dodatkowo Zobowiązany podkreślił, iż sprawa odsetek za zwłokę nie miała by miejsca gdyby ZUS nie utrudniał spłaty zadłużenia w ramach układu ratalnego, o który się ubiegał. Decyzją z dnia [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]. Na powyższą decyzję strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. W uzasadnieniu przedstawiła dotychczasowy przebieg postępowania i stwierdziła, że w niespełna miesiąc po zakończeniu działalności gospodarczej tj. w dniu [...]. zwróciła się do ZUS-u z wnioskiem o rozłożenie spłaty jej zadłużenia na raty. Skarżący podał, że przez 1,5 roku domagał się wydania przez organ decyzji, jednakże bezskutecznie. Jego zdaniem od chwili złożenia wniosku o rozłożenie zadłużenia na raty do chwili wydania ostatecznej decyzji nie powinien płacić żadnych odsetek. Stwierdził, że ponosi konsekwencje bezprawnego działania pracowników ZUS. Wskazał, że przed Sądem Okręgowym w Bydgoszczy zapadły korzystne dla niego wyroki w dwóch sprawach prowadzonych przeciwko ZUS-owi. Dodał, że powstałe zadłużenie jest wynikiem chęci utrzymania 2 stworzonych przez siebie stanowisk pracy pomimo pogarszającego się stanu zdrowia oraz narastającego kryzysu gospodarczego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1259), sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) wynika, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom podatkowym można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu, nie jest to możliwe w rozpatrywanej sprawie. ZUS uznał, że brak jest jednoznacznych przesłanek uzasadniających umorzenie w oparciu o dyspozycję art. 28 ust. 3 oraz 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r., Nr 205, poz. 1585) dalej zwaną u.s.u.s. Stosownie do art. 28 ust. 1 ustawy, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. 2. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. 3. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. 3a. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. 3b. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Chodzi tu o powołany przez organ, § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Taki zapis oznacza, że udzielenie ulgi przyznawane jest w ramach tzw. "uznania administracyjnego", poprzedzonego oceną zaistnienia przesłanek wymienionych w przepisie prawa. Umorzenie zaległości może nastąpić w razie zaistnienia ściśle określonych przesłanek. Każdy z tych warunków samodzielnie, jak również łącznie mogą stanowić podstawę umorzenia zaległości. Decyzje dotyczące umorzenia zaległości podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, które polega na przyznaniu organom możności dokonania wyboru między dwoma równowartościowymi rozwiązaniami. Zakres uznania administracyjnego nie jest jednak uprawnieniem nieograniczonym, a dowolność w rozpoznawaniu wniosków o umorzenie zaległości podatkowych jest niedopuszczalna. Ustalenie istnienia przesłanek nie jest oparte o kryterium uznania. Nie budzi wątpliwości, że ocena, czy przesłanki umorzenia istnieją w konkretnej sprawie, może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie całego materiału dowodowego oraz dokładne wyjaśnienie okoliczności faktycznych. Obowiązki te bezpośrednio wynikają z art. 7 i 77 kpa. Natomiast, jeżeli mimo istnienia przesłanek, podejmuje się decyzję polegającą na odmowie umorzenia zobowiązania podatkowego, winny zostać określone motywy takiego rozstrzygnięcia. Kontroli nie podlega uznanie samo w sobie, ale kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego. W kontrolowanej decyzji, Zakład zauważył, iż Zobowiązany nie prowadzi już działalności gospodarczej, jednakże nadal istnieje możliwość dochodzenia należności z jego majątku. Organ podał, że jak wynika z kwestionariusza o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej Skarżący pozostaje w związku małżeńskim z B. L., z którą nie posiada rozdzielności majątkowej, prowadząc wspólne gospodarstwo domowe wraz z synami: T. w wieku [...] lat i M. w wieku [...] lat. Z informacji uzyskanych z Systemu Informatycznego ZUS wynika, że począwszy od dnia [...]. Strona podjęła zatrudnienie w firmie M. T. SJ. Podstawę wymiaru składek za okres od [...]. do [...]. tj. za dwa pełne miesiące zatrudnienia stanowiło średnio [...] zł brutto. B. L. z dniem [...]. została wyrejestrowana z ewidencji osób bezrobotnych prowadzonego przez Urząd Pracy w N. Dodatkowo Skarżący osiągał dochód w kwocie ok. [...]zł – [...] zł rocznie z tytułu najmu nieruchomości położonej w miejscowości C. Przedmiotowa nieruchomość jest współwłasnością Strony w udziale [...]. Syn T. osiągał dochód z tytułu zawartej na okres roku umowy zlecenia osiągając z tego tytułu dochód w kwocie [...] zł netto. Zobowiązany posiada mieszkanie spółdzielcze własnościowe o powierzchni [...]m2, określając jego szacunkową wartość na [...] zł, a także pawilon usługowo-handlowy położony w N. nad N. przy ul. B. [...], którego szacunkowa wartość wynosiła [...]. Skarżący jest również posiadaczem samochodu osobowy marki O. rok prod. [...] o wartości [...] zł oraz samochód osobowy marki C. rok prod. [...] o szacunkowej wartości [...] zł. W ocenie organu, powyższe składniki majątkowe mogą stanowić przedmiot zabezpieczenia należności ZUS. ZUS wskazał również, że zobowiązany posiadał zobowiązania pieniężne z tytułu podatku VAT w kwocie [...] zł oraz z tytułu kredytów tj. wobec B. w kwocie [...] zł z miesięczną ratą w kwocie [...] zł oraz A. w kwocie [...] zł z miesięczną ratą w kwocie[...] zł. Kwotę [...] zł stanowiło zadłużenie wobec spółdzielni mieszkaniowej Ch. z miesięczną ratą w kwocie[...] zł. Dodatkowo rodzina ponosi miesięczne zobowiązania z tytułu czynszu i energii elektrycznej w łącznej kwocie [...] zł. Ponadto, w związku z problemami zdrowotnymi Strona ponosi koszty z tytułu zakupu leków w kwocie [...] zł miesięczne. Powyższe jest następstwem tego, iż choruje na zwyrodnienie i schorzenie kręgosłupa, astmę, alergię, nadciśnienie tętnicze oraz problemy tętnicze. Tym samym łączna kwota miesięcznych wydatków wynosiła [...] zł. Jednocześnie Skarżący podkreślił, że z chwilą podjęcia pracy w firmie M. T. z N. sytuacja materialna uległa zmianie. Jednakże z uwagi na fakt, iż na rodzinie ciąży konieczność spłaty pożyczek w bankach oraz zaległości w czynszu mieszkaniowym nadal jest ona trudna. Odnosząc się do powyższego Zakład stwierdził, iż w odniesieniu do stanu faktycznego z połowy zeszłego roku sytuacja rodziny uległa poprawie, albowiem Zobowiązany podjął stałe zatrudnienie i dochody z tego tytułu będą niewątpliwie wyższe niż otrzymywany wcześniej zasiłek dla bezrobotnych. Ostatecznie stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki oparte o całkowitą nieściągalność, a trudności nie mają charakteru wyjątkowości czy trwałości tak by pozytywnie rozpatrzyć wniosek w trybie art. 28 ust. 3a ustawy. WSA stwierdził, że ustalony stan faktyczny, w szczególności faktyczna sytuacja skarżącego, ma odniesienie w materiale dowodowym, Skarżący nie kwestionował tych ustaleń, i Sąd przyjął je w całości. Oznacza to, że nie naruszono art. 7 i 77 kpa. Takie ustalenia pozwoliły na rozstrzygnięcie, które mieściło się w art. 28 ustawy. Szczególnie Sąd stwierdził, że nie można zarzucić działania wbrew prawu, temu, że organ uznając ostatecznie, że nie przyzna skarżącemu ulgi, oparł się o wyjątkowość czy trwałość trudności jakie napotyka skarżący. Zdaniem Sądu, podstawa umorzenia należności ZUS została stworzona dla "uzasadnionych przypadków" (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.) - a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika). (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 kwietnia 2009r., II GSK 884/08). Na początek należy stwierdzić, że cechy te muszą odnosić się do stanu majątkowego w jakim znajduje się skarżący, a nie tego czy słusznie powstał dług w należnościach wobec ZUS. Tych sporów nie obejmuje postępowanie w trybie art. 28 ustawy. Jak wynika jednak ze skargi, głównym powodem wystąpienia o umorzenie, był fakt, że w niespełna miesiąc po zakończeniu działalności gospodarczej tj. w dniu [...]. strona zwróciła się do ZUS-u z wnioskiem o rozłożenie spłaty jej zadłużenia na raty. Skarżący podał, że przez [...] roku domagał się wydania przez organ decyzji, jednakże bezskutecznie. Jego zdaniem od chwili złożenia wniosku o rozłożenie zadłużenia na raty do chwili wydania ostatecznej decyzji nie powinien płacić żadnych odsetek. Stwierdził, że ponosi konsekwencje bezprawnego działania pracowników ZUS. Wskazał, że przed Sądem Okręgowym w Bydgoszczy zapadły korzystne dla niego wyroki w dwóch sprawach prowadzonych przeciwko ZUS-owi. Dodał, że powstałe zadłużenie jest wynikiem chęci utrzymania 2 stworzonych przez siebie stanowisk pracy pomimo pogarszającego się stanu zdrowia oraz narastającego kryzysu gospodarczego. W związku z powyższym, WSA stwierdził, że skarżący żąda umorzenia, gdyż obowiązek zapłaty odsetek nie powstałby, gdyby nie wcześniejsze błędy urzędu wynikłe w ramach zawierania układu ratalnego. Odpowiedzią organu, było to, że Zakład ma obligatoryjny obowiązek naliczenia odsetek za zwłokę zgodnie z przepisami Ordynacji podatkowej. Tym samym odsetki te naliczane są do dnia zapłaty włącznie. Jednocześnie badając kwestię spornego rozliczenia składek w części finansowanej przez ubezpieczonych, organ wskazał, że w piśmie z dnia [...]. rozpatrujący wówczas wniosek o raty Inspektorat ZUS w N. nad N. faktycznie wskazał zawyżoną kwotę należności niepodlegających uldze (uwzględniając składki na ubezpieczenie emerytalne i ubezpieczenie zdrowotne za płatnika składek). Organ odwoławczy zauważył jednakże, że pomimo wezwania zobowiązany nie dokonał we wskazanym terminie żadnej wpłaty na poczet tych należności. Z kolei pismem z dnia [...]. Inspektorat ZUS w N. w reakcji na złożony w dniu [...]. wniosek o raty (datowany na dzień [...].) poinformował Stronę m.in. o konieczności uregulowania składek finansowanych przez ubezpieczonych do dnia zapłaty włącznie. Wysokość należności niepodlegających uldze została w tym piśmie określona prawidłowo tj. zgodnie z obowiązującymi przepisami. W reakcji na powyższe Skarżący w dniu [...]. dokonał wpłaty wskazanych w w/w piśmie kwot, jednakże z odsetkami naliczonymi tylko do dnia złożenia pierwszego wniosku o raty. W związku z powyższym organ stwierdził, że w przypadku prawidłowego rozliczenia konta i po dokonaniu w/w wpłaty, wniosek o raty z dnia [...]. również byłby pozostawiony bez rozpatrzenia. Odnosząc się do tej kwestii, Sąd wyjaśnia, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., jest związany granicami sprawy, a ta na obecnym etapie obejmuje umorzenie należności, co należy odróżnić od rozkładania należności na raty, co więcej należy sprawę odróżnić od ewentualnych sporów o przyczyny powstania należności. Koncentrując się na aktualnie kontrolowanej decyzji, Sąd uznał, że przyczyny powstania zaległości, nawet tak daleko idące jak wina organu (o czym Sąd w obecnym postępowaniu przesądzać nie może, co więcej leży to poza jego kompetencjami w ogóle) nie zostały wskazane przez ustawodawcę jako powody umorzenia zaległości, gdyż tą instytucją objęto jedynie całkowitą nieściągalność należności oraz, to, gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W tym zakresie organ poprawnie stwierdził, że w sprawie całkowita nieściągalność nie istnieje, a trudności, jakkolwiek realnie istniejące, nie mają charakteru takiego by uznanie administracyjne zakończyło się pozytywną decyzją. W takim zakresie istotnych okoliczności stanu faktycznego sprawy, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalono. M. Łent L. Kleczkowski U. Wiśniewska