I SAB/Bd 4/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Asesor WSA Joanna Ziołek po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym skargi K. R. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie nierozpoznania wniosku o przyznanie renty rodzinnej postanawia: odrzucić skargę Pismem z dnia 12 marca 2024 r. K. R. wniosła skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie nierozpoznania wniosku o przyznanie renty rodzinnej. Skarżąca podała, że w dniu 10 sierpnia 2020 r. złożyła wniosek o wydanie decyzji dotyczącej renty rodzinnej po jej zmarłym mężu R. R. zamiast jej emerytury. Zarzuciła, że w sprawie nie została wydana decyzja, której dotyczył jej wniosek. Wniosła o zobowiązanie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie do wydania decyzji rozstrzygającej o jej żądaniu lub przesłania wniosku do właściwego organu, w ciągu czternastu dni od otrzymania wyroku. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej odrzucenie na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634; dalej: "p.p.s.a."). Wskazał, że właściwości sądu administracyjnego podlegają wyłącznie sprawy wyraźnie wskazane w art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 266; dalej: "u.s.u.s."). Podkreślił, że sprawa objęta wnioskiem z dnia 12 marca 2024 r. nie ma charakteru sprawy z zakresu administracji publicznej, lecz cywilnej, albowiem dotyczy sprawy renty rodzinnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje. Zgodnie z art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, 1491 i 2052), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540, 1598, 2076 i 2105), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2021 r. poz. 422, ze zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256; dalej: "k.p.a."). Natomiast w myśl art. 3 § 3 p.p.s.a. sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach. Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania wniesionej skargi sąd administracyjny jest zobowiązany dokonać oceny jej dopuszczalności. Jednym zaś z warunków dopuszczalności skargi jest pozostawanie sprawy, której ona dotyczy, w kognicji sądu administracyjnego. Jak wynika bowiem z treści art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Skarga na bezczynność organu jest, stosownie do treści art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., dopuszczalna tylko w takich granicach, w jakich służy skarga do sądu administracyjnego na decyzje, określone postanowienia oraz akty i czynności z zakresu administracji publicznej, dotyczące przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Stosownie do art. 180 § 1 k.p.a., w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. W myśl art. 181 k.p.a. organy odwoławcze właściwe w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych określają przepisy odrębne. Do postępowania przed tymi organami stosuje się odpowiednio przepis art. 180 § 1. Takim przepisem odrębnym jest art. 83 ust. 2 u.s.u.s., zgodnie z którym od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w ustawie z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego. Odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie dwóch miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia (art. 83 ust. 3 u.s.u.s.). Oznacza to, że w u.s.u.s. została przyjęta zasada, że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych podlegają rozpoznaniu i rozstrzygnięciu w trybie postępowania administracyjnego, a weryfikacja podjętych w tym zakresie decyzji następuje w drodze postępowania sądowego, stosownie do reguł określonych w Kodeksie postępowania cywilnego, tj. przez właściwy sąd powszechny - sąd pracy i ubezpieczeń społecznych (por.: Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz, pod red. B. Gudowskiej, J. Strusińskiej-Żukowskiej, Warszawa 2011, s.777, 966-967; R. Kędziora: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. 2, Warszawa 2008, s. 882-883). Jednocześnie zgodnie z art. 2 § 1 ustawy z dnia z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 1575; dalej: "k.p.c.") do rozpoznania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne. Zgodnie z art. 1 k.p.c. sprawą cywilną jest także sprawa z zakresu ubezpieczeń społecznych. Jak wynika z treści art. 476 § 3 zd. 1 k.p.c. przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się także sprawy wszczęte na skutek niewydania przez organ rentowy decyzji we właściwym terminie. Wyjątek od podanej zasady przewiduje art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Zgodnie z jego treścią, od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także od decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w k.p.a. Te ostatnie sprawy wskazane w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. pozostają zatem sprawami administracyjnymi w znaczeniu materialnym i formalnym, a w konsekwencji, z uwagi na zastosowanie k.p.a. - decyzje w nich wydane podlegają kognicji sądów administracyjnych. W świetle powyższego, uprawniony jest więc wniosek, że tylko w tak wąskim zakresie, jaki został ustalony w art. 83 ust. 4 u.s.u.s., dopuszczalna jest droga sądowoadministracyjna (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 listopada 2017 r., sygn. akt 1857/17 oraz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 lipca 2013 r., sygn. akt I OSK 1405/13; postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 29 kwietnia 2019 r., sygn. akt III SAB/Kr 2/19; a także: A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do art. 181 Kodeksu postępowania administracyjnego (w:) M. Jaśkowska, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, 2016, pkt 3). W niniejszej sprawie przedmiotem wniesionej skargi uczyniono bezczynność, w której według Skarżącej pozostaje Zakład Ubezpieczeń Społecznych, poprzez nierozpoznanie jej wniosku z dnia 10 sierpnia 2020 r. dotyczącego wydania decyzji o rencie rodzinnej po zmarłym dnia 12 maja 2020 r. mężu Skarżącej. Mając na uwadze powyższe, skoro skarga dotyczy bezczynności organu w procedowaniu sprawy indywidualnej decyzji wydawanej przez organ rentowy w zakresie ubezpieczeń społecznych, zaś z analizowanych powyżej przepisów prawa wynika, że wyłączona została możliwość rozpoznawania przez sądy administracyjne takich spraw, to i skarga na bezczynność przy rozpoznawaniu takiej sprawy indywidualnej (zainicjowanej wnioskiem Skarżącej z dnia 10 sierpnia 2020 r.) również nie podlega kognicji tut. Sądu. Sprawa ta ma charakter sprawy cywilnej, a nie administracyjnej, a jej rozpoznanie należy do właściwości sądu powszechnego. Mając powyższe na uwadze, Sąd postanowił o odrzuceniu skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Orzeczenia, których sygnatury przywołano w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.