I SO/Bd 3/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy Skarżący złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że jest emerytem i opiekunem prawnym swojej matki. Skarżący podkreślił, że z uwagi na wiek oraz stan zdrowia jego matka wymaga całodobowej opieki i terapii. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, którego miesięczny dochód wynosi łącznie [...] zł. Oświadczył, że wraz z matką nie posiadają nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych oraz przedmiotów wartościowych o wartości powyżej [...] zł. Jako zobowiązania stałe wydatki skarżący wskazał: czynsz i najem lokalu mieszkalnego [...] zł; za zaległości byłej firmy [...] zł; energia elektryczna [...] zł; gaz [...] zł; telefon i Internet [...] zł; łóżko rehabilitacyjne dla matki (wypożyczenie) [...] zł; karta kredytowa [...] zł; polisa ubezpieczeniowa na życie [...] zł; kredyt [...] [...] zł; krdyt [...] [...] zł; koszt opieki nad matką (dwie opiekunki) [...] zł. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 – dalej zwana p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Podkreślić również należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. W niniejszej sprawie uwzględniając, że jak podał skarżący na urzędowym formularzu PPF skarży postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania wpis sądowy wynosi [...] zł. Zdaniem orzekającego złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem wnioskodawca nie wykazał, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jego osoby. Przede wszystkim nie można przyjąć by wnioskodawca oraz jego matka znajdowali się w stanie ubóstwa, skoro posiadają stałe źródła dochodów (emerytura skarżącego, emerytura matki skarżącego, dochód skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej). Łączny miesięczny dochód gospodarstwa domowego wynosi ok. [...] zł. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności strony, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę (por. postanowienie NSA z dnia 7 kwietnia 2006 r. o sygn. akt I OZ 452/06). W postanowieniu z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08 Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż fakt uzyskiwania przez wnioskodawcę stałego miesięcznego dochodu przesądza o tym, iż udział w kosztach sądowych nie doprowadzi do uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Jednocześnie podniesiono, iż należy rozgraniczyć pojęcie "uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny" oraz "uszczerbku na majątku". Odnosząc się do wskazanych przez wnioskodawcę miesięcznych wydatków, związanych z ratami kredytowymi przypomnieć należy, iż rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędne dla utrzymania, do których nie można zaliczyć zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych kredytów (pożyczek). Przez wydatki "utrzymania koniecznego" należy bowiem rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takich jak żywność i mieszkanie (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08). Nie można również przyjąć jakoby zobowiązania wykraczające poza kategorię niezbędnych dla utrzymania, miały charakter priorytetowy przed kosztami sądowymi. Jak to już prezentowano w orzecznictwie, strona która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 19 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OZ 1202/13 skoro skarżący jest w stanie wygospodarować środki na spłatę kredytu, to winien także wywiązać się z obowiązku poniesienia opłat sądowych. Sąd podkreślił przy tym, iż koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Analiza wydatków, jakie ponosi rodzina wnioskodawcy prowadzi do wniosku, że jest on w stanie ponieść koszty sądowe, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...]zł jak również koszty udziału zawodowego pełnomocnika którego udział na obecnym etapie postępowania nie jest konieczny, skoro miesięczny dochód gospodarstwa domowego wynosi [...] zł i przewyższa te wydatki, które można zaliczyć do niezbędnych do utrzymania, jak wydatki na lokal, prąd, gaz, łóżko rehabilitacyjne dla matki czy tez koszty związane z opieką nad schorowaną matką. Z kolei do wydatków niezbędnych nie sposób zaliczyć opłat za usługi telekomunikacyjne a w szczególności na spłatę zaciągniętych kredytów i na które wnioskodawca przeznacza łącznie kwotę ponad [...] zł miesięcznie. W ocenie referendarza sądowego, skoro wnioskodawca jest w stanie ponosić tego typu wydatki to tym bardziej winien partycypować w kosztach sądowych. Przypomnieć trzeba, iż opłaty sądowe winny być traktowane na równi z pozostałymi wydatkami, które nie są niezbędne dla egzystencji (por. postanowienie NSA z dnia 14 września 2006 r. o sygn. akt II OZ 830/06). Instytucja prawa pomocy znajduje bowiem zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy wnioskująca strona nie posiada majątku, który mogłaby przeznaczyć na udział w kosztach sądowych, a nie w przypadku, gdy środki takie wprawdzie posiada ale przeznacza je na spłatę innych zobowiązań. Końcowo podnieść wypada, iż w świetle omówionych regulacji odnoszących się do instytucji prawa pomocy, nie godzi się by prawa pomocy udzielać stronom, których sytuacja majątkowa jest na tyle dobra, że mogą pozwolić sobie na zaciąganie zobowiązań prywatnych (kredytów, pożyczek). Gdyby przyjąć stanowisko odmienne, to konieczność spłacania takich zobowiązań zawsze stanowiłaby przeszkodę w ponoszeniu kosztów sądowych. Ponadto uwzględnienie zobowiązań o charakterze prywatnoprawnym przy rozpoznawaniu wniosku o prawo pomocy mogłoby godzić w konstytucyjną zasadę równości wobec prawa innych obywateli, którzy będąc w takiej samej sytuacji życiowej i zarobkowej nie zaciągają tego rodzaju zobowiązań. Nie podważając przy tym prawa każdego obywatela do swobodnego kształtowania swojej sytuacji finansowej, nie można jednak zaakceptować postawy polegającej na zaciąganiu zobowiązań finansowych o charakterze prywatnym i jednoczesnym występowaniu o pomoc państwa przy założeniu a priori jej zasadności, z uwagi na brak środków finansowych wynikający z konieczności zaspokojenia tych zobowiązań. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.