I SO/Bd 5/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi P. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od lutego 2011 r. do grudnia 2013 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy W dniu [...] grudnia 2016r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że utrzymuje się z prowadzonej działalności gospodarczej, która przynosi dochód niższy od minimalnej płacy krajowej. Wskazał również, że od 2012r. z żoną posiada ustrój rozdzielności majątkowej. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, sporządzonym na urzędowym formularzu PPF, wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, córką oraz synem, którego miesięczny dochód wynosi [...] zł netto. Jako majątek skarżący wskazał ˝ udziału w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu o pow. [...] m˛. Skarżący oświadczył, że nie posiada oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności oraz przedmiotów wartościowych. Żona skarżącego posiada ˝ udziału w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu o pow. [...] m˛; dom o pow. [...] m˛ o wartości [...] zł, mieszkanie o pow. [...] m˛ o wartości [...] zł oraz samochód marki [...] o wartości [...] zł. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki skarżący wskazał: rata leasingowa [...] zł; rata leasingowa [...] zł; rata kredytu – [...] zł; czynsz za mieszkanie – [...] zł; polisa – [...] zł; wynagrodzenie księgowości – [...] zł; telefon [...] zł; opłaty za media – ok. [...] zł; rata kredytowa – ok. [...] zł. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżący przedłożył: wyciąg z rachunku bankowego; wymiar opłat mieszkaniowych od [...] lutego 2017r.; umowy kredytowe; umowę najmu lokalu mieszkalnego; zaświadczenie o korzystaniu z terapii; porozumienie wychowawcze; umowę rozdzielności majątkowej; zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego; kartę informacyjną z leczenia szpitalnego; deklaracje VAT-7 za okres od września do listopada 2016r. W pismach z dnia [...] stycznia 2017r. skarżący oświadczył, że: od grudnia 2012r. z żoną posiada ustrój rozdzielności majątkowej, a utrzymujące się pomiędzy skarżącym a jego żoną relacje utrudniają mu możliwość pozyskania informacji o stanie jej majątku – żona skarżącego powołując się na rozdzielność majątkową odmawia skarżącemu ujawnienia wymaganych dokumentów; nie posiada aktualnego zaświadczenia o zarobkach żony; nie korzysta z pomocy społecznej; nie posiada oszczędności; mieszkanie, które posiada wraz z żoną jest wynajmowane i skarżący pobiera czynsz osobiście w kwocie [...]zł z tego [...] zł miesięcznie płaci do spółdzielni mieszkaniowej, a pozostała kwota przeznaczana jest na spłatę kredytu hipotecznego obciążającego to mieszkanie; żona skarżącego wynajmuje mieszkanie którego jest właścicielką jednakże skarżący nie posiada informacji o uzyskiwanych dochodach z tego tytułu; dom nie jest wynajmowany, albowiem zamieszkuje w nim żona skarżącego wraz z dzieci, a czasami skarżący; z uwagi na wzrost wydatków związanych min. z prowadzonymi postępowaniami pomocy finansowej w postaci możliwości zamieszkiwania udziela skarżącemu żona oraz matka; posiada samochód [...] rok produkcji 2013 o wartości ok. [...] zł oraz samochód [...] rok produkcji [...] o wartości [...] zł. Ponadto skarżący wskazał, jakie ponosi miesięcznie koszty związane z utrzymaniem tj.: prąd- [...] zł; czynsz za mieszkanie [...] zł; zakup żywności – [...] zł; środki czystości i higieny – [...] zł; odzież – [...] zł; leki – [...] zł. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718) – dalej zwana p.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, referendarz sądowy zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Niezastosowanie się przez stronę do wezwania referendarza sądowego wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że referendarz sądowy nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W przedmiotowej sprawie, oświadczenia zawarte we wniosku skarżącego złożone na urzędowym formularzu PPF, były niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie strony skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej i finansowej oraz osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym. W pierwszej kolejności wskazać należy, że wnioskodawca w sposób wybiórczy przedstawił swoją sytuację finansową oraz żony, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Otóż w odpowiedzi na zarządzenie wystosowane w trybie art. 255 p.p.s.a. skarżący nie przedłożył: zeznań podatkowych za lata 2014-2015r.; zeznań podatkowych żony za lata 2014-2015; wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych (brak wyciągu z rachunku bankowego żony z którego dokonywane są systematyczne wpłaty na wspólny rachunek skarżącego oraz żony skarżącego); dokumentów związanych z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą tj. odpisu księgi przychodu i rozchodów za okres ostatnich trzech miesięcy (przedłożono tylko deklaracje VAT-7); wyciągów z rachunków bankowych żony skarżącego; dokumentów związanych z prowadzoną przez żonę skarżącego działalnością gospodarczą za okres ostatnich trzech miesięcy. Po drugie wskazać należy, że skarżący podaje sprzeczne informacje. Otóż na urzędowym formularzu PPF (rubryka nr 6) skarżący podaje, że prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną. Następnie w piśmie z dnia 09 stycznia 2017r. oświadcza, że "obecnie, kiedy nie nadużywam alkoholu, mogę przebywać u żony i dzieci, jednak nie prowadzimy wspólnego gospodarstwa domowego. Dokładam się do opłat związanych z utrzymaniem dzieci". Ponadto skarżący oświadczył, że żona powołując się na rozdzielność majątkową odmawia mu ujawnienia wymaganych dokumentów. Zdaniem orzekającego skarżący prowadzi z żoną wspólne gospodarstwo domowe o czym świadczy wspólne zamieszkiwanie w domu, wspólny rachunek bankowy na który żona dokonuje systematycznych wpłat z innego rachunku bankowego, a także wspólne zaciągniecie zobowiązania kredytowego w dniu [...] lutego 2016r. o czym świadczy przedłożona umowa kredytowa wraz z planem spłat rat kredytowych. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 25 kwietnia 2008r., sygn. akt: II OZ 322/08 i z dnia 24 czerwca 2008r. sygn. akt I GZ 147/08 warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu takiego prawa, co niewątpliwie oznacza, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Uchylając się od przedstawienia wszystkich dokumentów, o które wzywał referendarz sądowy wskazujących na swoją trudną sytuację skarżący powinien liczyć się z tym, że referendarz sądowy nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym za uzasadniające przyznanie prawa pomocy – podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 5 czerwca 2008 r. sygn. akt. I FZ 236/08. Dodać w tym miejscu należy, że bez znaczenia dla oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy jest akcentowana przez niego okoliczność panującego w jego małżeństwie ustroju rozdzielności majątkowej. Instytucja ta odnosi się bowiem do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków, co oznacza, iż za błędne uznaje się stanowisko jakoby ustanowienie rozdzielności majątkowej zwalniało jednego małżonka z pomocy finansowej drugiemu w zakresie prowadzonego postępowania sądowego, co zresztą znajduje uzasadnienie w art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 2082 ze zm.). Przepis ten zobowiązuje małżonków do wzajemnej pomocy, niezależnie od tego, czy pozostają oni w rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa przede wszystkim dotyczy zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także samodzielnego dysponowania swoim majątkiem, nie zwalnia natomiast małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8 oraz z dnia 25 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 441/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Jak wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych, do wyżej wymienionych obowiązków zalicza się również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r. sygn. akt II CZ 80/89, LEX nr 8963 i z dnia 5 maja 1967 r. sygn. akt I CZ 37/67, LEX nr 6155 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/04, ONSA i WSA z 2005 r., nr 1, poz. 8 oraz z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, LEX nr 948873). Po trzecie wskazać należy, że ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych kredytów nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 224/13). Dlatego też, nie znajduje uzasadnienia, aby wnioskodawca spłacał inne ciążące na nim zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, a jednocześnie żądał, aby koszty związane z wniesieniem skargi pokrywał za niego Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Jak wskazuje się w orzecznictwie, przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 wskazał, że prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Nie każdy więc wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w utrzymaniu koniecznym strony i jej rodziny. Po czwarte z przedłożonych deklaracji VAT-7 za okres od września do listopada 2016r. wynika, że w ww. okresie na nabycie towarów i usług pozostałych skarżący wydatkował kwotę [...]zł. Zatem części środków przeznaczonych na finansowanie działalności gospodarczej skarżący może wygospodarować na pokrycie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania uwzględniając podaną przez skarżącego wartość przedmiotu sporu (pkt 3.6. formularza) sprowadzają się do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...]zł. O możliwościach płatniczych skarżącego świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi on działalność gospodarczą. Jak podnosi się w orzecznictwie podmiot gospodarczy, który nie wykazał, że utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08). Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (postanowienia: NSA z dnia 29 listopada 2013r., sygn. akt II FZ 773/13; WSA w Poznaniu z dnia 16 października 2008r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, NSA z dnia 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08). Zatem skarżący jako przedsiębiorca w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Tym samym w przypadku planowania bądź wystąpienia na drogę sądową skarżący powinien liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji