II SA/Bd 100/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Owczarzak Sędziowie: Sędzia WSA Grażyna Malinowska-Wasik (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Włodarska Protokolant Elżbieta Brandt po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 marca 2010 r. sprawy ze skargi P. B. na orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie zdolności do zawodowej służby wojskowej 1. stwierdza nieważność zaskarżonego orzeczenia, 2. stwierdza, że zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu. II SA/Bd 100/10 Uzasadnienie Orzeczeniem nr [...] z dnia [...] wydanym na postawie przepisów ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 maja 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. Nr 133, poz. 1422 ze zm.) Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w B., po rozpatrzeniu odwołania P. B. od orzeczenia nr [...] z dnia [...] Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w B. o uznaniu go za niezdolnego do zawodowej służby wojskowej (kat. zdr. "N") utrzymała w mocy orzeczenie tejże komisji. Podstawą orzeczenia Komisji I instancji było rozpoznanie u P. B. obniżenie sprawności intelektualnej – II> 90 (§ 71 pkt 1 gr III załącznika nr 2 do rozporządzenia). W odwołaniu od tego orzeczenia wyżej wymieniony nie zgodził się z określoną przez komisję lekarską kategorią jego zdolności do zawodowej służby wojskowej nie podnosząc na tę okoliczność żadnych zarzutów. W uzasadnieniu orzeczenia z dnia [...] Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w B. powołała się na wyniki przeprowadzonych w ramach czynności Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej dwukrotnych badań psychologicznych i psychiatrycznych, skutkujących zastosowaniem § 71 pkt 1 załącznika nr 2 do rozporządzenia z dnia 10 maja 2004 r. (Dz. U. Nr 133, poz. 1422 ze zm.), wyłączającego możliwość uznania odwołującego się za zdolnego do zawodowej służby wojskowej. P. B. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w B. wnosząc o jej uchylenie. Skarżący zarzucił wyżej wymienionej komisji naruszenie art. 7 kpa poprzez odstąpienie od zbadania stanu faktycznego sprawy w zakresie potrzebnym do jej załatwienia, a w szczególności, wbrew wynikającemu z przepisów § 14, § 23, § 25 ust. 1 rozporządzenia MON z dnia 10 maja 2004 r. (Dz. U. Nr 133, poz. 1422 ze zm.) obowiązkowi, oparcie się przy wydawaniu orzeczenia wyłącznie na ocenie psychologicznej i psychiatrycznej dokonanej w postępowaniu pierwszoinstnacyjnym, z pominięciem orzeczenia psychologicznego nr [...] Poradni Psychologicznej we W., oświadczenia zawartego w jego odwołaniu oraz dokumentacji medycznej i dokumentów związanych z przebiegiem jego dotychczasowej służby, jak również nieskorzystanie z uprawnienia wymienionego w § 27 ust. 4 rozporządzenia i nie przeprowadzenie ponownych badań specjalistycznych, mimo istnienia sprzecznych orzeczeń psychologicznych. W uzasadnieniu skargi P. B. podniósł, że wydając orzeczenie z powołaniem się na oceny psychologiczną i psychiatryczną dokonane w prowadzonym postępowaniu, komisja II instancji pominęła okoliczność, że w orzeczeniu psychologicznym Poradni Psychologicznej we W. wydanym w wyniku skierowania na podstawie art. 5a ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, do którego to orzeczenia nawiązał w odwołaniu, stwierdzono u niego brak przeciwwskazań psychologicznych do pełnienia zawodowej służby wojskowej, a orzeczenie to pochodzi z okresu bezpośrednio poprzedzającego badanie komisyjne, bo z dnia [...]. Także fakt nieskierowania go na badania psychologiczne przed powołaniem do czynnej służby wojskowej uznać należy, według skarżącego, za równoznaczny z uznaniem go za zdolnego do służby wojskowej nie tylko ze względu na stan fizyczny lecz również psychiczny. Poza tym był poddany obowiązkowemu badaniu psychologicznemu przed uzyskaniem uprawnień kierowcy wojskowego pojazdu specjalnego i używanego dla celów specjalnych, a stwierdzenie obniżenia sprawności intelektualnej winno skutkować niedopuszczeniem go do kursu na kierowcę, gdy tymczasem uzyskał prawo jazdy uprawniające do kierowania wymienionymi pojazdami. Jako argument błędnej oceny jego sprawności intelektualnej skarżący wskazał nadto brak problemów z nauką i zdobycie zawodu lakiernika samochodowego. Do skargi załączył orzeczenie psychologiczne z dnia [...] oraz dokumenty dotyczące posiadanego wykształcenia. W odpowiedzi na skargę Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w B.wniosła o jej oddalenie wskazując, że orzeczenie o zdolności do czynnej służby wojskowej wydawane na podstawie odrębnych przepisów nie obligowało komisji lekarskiej do przeprowadzenia tak szczegółowych badań jak w przypadku kandydatów do zawodowej służby wojskowej, w związku z czym nie może ono stanowić dowodu na inny stan zdrowia niż określony orzeczeniem przez TWKL. Odnosząc się zaś do orzeczenia psychologicznego Wojskowej Pracowni Psychologicznej we W. RWKL stwierdziła, że kompetencje tej placówki oraz wojskowej komisji lekarskiej są w przepisach rozdzielone, a badania psychologiczne mają inny zakres i charakter, wobec czego nie można ich utożsamiać i porównywać. Dysponując więc dwukrotnie dokonaną oceną dwóch różnych psychologów i dwóch różnych psychiatrów komisja I instancji prawidłowo oceniła stan zdrowia badanego, w związku z czym RWKL nie stwierdziła potrzeby przeprowadzenia kolejnego badania mając na uwadze dodatkowo brak możliwości przeprowadzenia badania psychologicznego w tym samym trybie ze względu na ewentualność zapamiętania testu. Ustosunkowując się do odpowiedzi na skargę P. B. w piśmie procesowym z dnia [...] uznał za błędne stanowisko RWKL, iż badania psychologiczne przeprowadzone przez wojskową komisję lekarską mają odmienny charakter i zakres w stosunku do badań przeprowadzonych przez wojskową poradnię psychologiczną, a w konsekwencji, że orzeczenie Wojskowej Pracowni Psychologicznej we W. nr [..] ma mniejszą wartość od oceny dokonanej przez psychologów i psychiatrów w dniach [...] i [...]. Zatem sprzeczność stanowisk co do jego stanu zdrowia winna skutkować przeprowadzeniem ponownych badań specjalistycznych. Nadto skarżący podniósł, że o ile orzeczenie włocławskiej poradni psychologicznej oraz skierowanie na kurs z zasad eksploatacji i kierowania pojazdem specjalnym i używanym dla celów specjalnych poprzedzone były rozwiązaniem przez niego testów psychologicznych na inteligencję, to badania w dniach [....] i [...] odbyły się bez przeprowadzenia podobnych testów i ograniczyły się do rozmowy, wywiadu. Wojewódzki Sąd Administracyjny Bydgoszczy zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, to jest bada, czy zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu wpływającym na wynik sprawy, według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania tegoż rozstrzygnięcia. W razie zaś stwierdzenia naruszenia prawa, Sąd wydaje orzeczenie o charakterze kasacyjnym. Skarga zasługuje na uwzględnienie z przyczyn, które należało wziąć pod uwagę z urzędu. Jako podstawę materialnoprawną powołano w zaskarżonym orzeczeniu, obok art. 5 ust. 6 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2008 r., Nr 141, poz. 892 ze zm.), rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 maja 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. Nr 133, poz. 1422 ze zm.). O uznaniu skarżącego za niezdolnego do zawodowej służby wojskowej (kat. zdr. "N") zadecydowało, jak wynika z uzasadnienia orzeczenia, zakwalifikowanie jego sprawności intelektualnej do § 71 pkt 1 załącznika nr 2 do wymienionego rozporządzenia. Tymczasem wskazane rozporządzenie w dacie orzekania przez Rejonową Wojskową Komisję Lekarską w B. w tej sprawie nie miało mocy obowiązującej. Zgodnie bowiem z art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2009 r. o zmianie ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz niektórych ustaw (Dz. U. z 2009 r., Nr 79, poz. 669 z dnia 28 maja 2009 r.), dotychczasowe przypisy wykonawcze wydane m.in. na podstawie art. 5 ust. 8 ustawy z dnia 11 września 2003 r. zachowywały moc w brzmieniu obowiązującym przed dniem jej wejścia w życie do dnia wejścia w życie nowych przepisów wykonawczych wydanych na podstawie art. 5 ust. 8 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 24 kwietnia 2009 r., nie dłużej jednak niż 6 miesięcy od dnia wejścia w życie tejże ustawy zmieniającej. Natomiast, stosownie do art. 10 ustawy z dnia 24 kwietnia 2009 r., art. 5 ustawy z 11 września 2003 r. w określonej w przepisie art. 1 pkt 4 powyższej ustawy wersji, zawierającej upoważnienie do wydania rozporządzenia wykonawczego, wszedł w życie w dniu 12 czerwca 2009 r., zaś do 12 grudnia 2009 r., czyli przez owe pół roku nowe rozporządzenie wykonawcze się nie ukazało. Tym samym z dniem 13 grudnia 2009 r. rozporządzenie MON z dnia 10 maja 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej utraciło moc. Nowe rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 8 stycznia 2010 r. o identycznym tytule zostało opublikowane w Dzienniku Ustaw z dnia 2 lutego 2010 r. (Nr 15, poz. 80) i dopiero w dacie tej zaczęło obowiązywać. Ze względu na to, że na dzień rozstrzygania przez Rejonową Wojskową Komisję Lekarską w B. w niniejszej sprawie, to jest [...], nie istniało rozporządzenie wykonawcze regulujące kwestie orzekania przez komisje lekarskie, a zwłaszcza wykaz chorób i ułomności, którym należało się kierować przy rozstrzyganiu w przedmiocie zdolności do zawodowej służby wojskowej, orzeczenie nr [...] kwalifikujące dokonane u skarżącego rozpoznanie do § 71 wspomnianego wykazu wydane zostało przez Komisję II instancji bez prawnych podstaw, co musi skutkować stwierdzeniem na mocy art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) w związku z art. 156 § 1 pkt 2 kpa jego nieważności. Nadmienić należy, że z uwagi na datę wszczęcia postępowania w rozpoznawanej sprawie, nie miał w niej zastosowania przepis przejściowy – art. 8 ustawy zmieniającej. Wobec nieobowiązywania wymienionego rozporządzenia nie mogą być zasadne a tym samym skuteczne podnoszone w skardze zarzuty dotyczące naruszenia jego przepisów. Nie mniej mając na uwadze istniejącą w dacie orzekania przez RWKL lukę prawną oraz stan faktyczny sprawy nie można jednak w ocenie Sądu nie zauważyć, iż rozstrzygnięcie drugoinstancyjne w niniejszej sprawie wydane zostało z naruszeniem sformułowanej w art. 7 kpa zasady prawdy obiektywnej, zobowiązującej organ administracji publicznej do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zasada ta dotyczy na równi z organem I instancji organu odwoławczego, który obligowany jest do ponownego rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie i konwalidowania we własnym zakresie popełnianych przez organ I instancji uchybień w ramach nieprzekraczających treści art. 136 kpa. Jak wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia podstawę uznania skarżącego za niezdolnego do zawodowej służby wojskowej stanowiły przeprowadzone dwukrotnie w toku postępowania pierwszoinstancyjnego badania psychologiczne i psychiatryczne. Z opisu badań psychologicznych mających miejsce w miesiącu listopadzie 2009 r. wynika, iż psycholog w trakcie wywiadu - rozmowy ze skarżącym stwierdziła funkcjonowanie intelektualne poniżej przeciętnego, bardzo ubogi zasób wiadomości ogólnych, znacznie obniżony poziom pamięci bezpośredniej, możliwe trudności z koncentracją uwagi, tendencję do konkretyzacji w procesie myślenia, trudności w uogólnianiu i tworzeniu pojęć nadrzędnych. W opisie brak informacji o przeprowadzeniu testu Wechslera na poziom inteligencji. Natomiast na karcie badań z sierpnia 2009 r. psycholog ograniczyła się do odnotowania rozpoznania. Także i w tym wypadku brak informacji o przeprowadzeniu testu. Akta nie zwierają również innego dokumentu wskazującego na poddanie skarżącego wspominanemu testowi. Jak trafnie podniesiono w skardze wynik odpowiedniego testu ma istotne znaczenie przy ocenie poziomu inteligencji. W odpowiedzi na skargę organ podniósł w oparciu o przedstawioną wyżej treść rozporządzenia psychologicznego, że skarżący rozwiązywał test, nie odnosząc się natomiast do tej kwestii w uzasadnieniu orzeczenia. Z kolei skarżący w skardze jednoznacznie stwierdził, że podstawą opinii psychologicznej była wyłącznie rozmowa. Potwierdzenie się zarzutu skarżącego oznaczałoby, że organ II instancji rutynowo przyjął, że test został przeprowadzony, natomiast okoliczność ta winna wynikać bezsprzecznie co najmniej z opisu badań psychologicznych. Skoro z akt organu I instancji nie wynikało w sposób niewątpliwy sprawdzenie w powyższy sposób poziomu inteligencji skarżącego, organ II instancji winien z urzędu spowodować uzupełnienie w tym kierunku opinii psychologa i dopiero tak uzupełniony materiał dowodowy mógł stanowić podstawę wydanego przezeń rozstrzygnięcia. Poza tym, mając na uwadze treść art. 107 § 3 kpa oraz wyrażoną w art. 11 kpa zasadę przekonywania, powyższy istotny element badania psychologicznego powinien być wyraźnie wymieniony w uzasadnieniu orzeczenia. Nawiązując do powyższego nie można pominąć okoliczności, iż dodany do ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych z dniem 6 grudnia 2008 r. artykuł 5a wprowadził obowiązek uzyskania przez osoby ubiegające się o przyjęcie do zawodowej służby wojskowej orzeczenia psychologicznego w wojskowej pracowni psychologicznej oraz, iż z § 5 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 31 sierpnia 2009 r. w sprawie badań psychologicznych osób zgłaszających chęć pełnienia zawodowej służby wojskowej (Dz. U. Nr 150, poz. 1214) wynika, iż badanie w wojskowej pracowni psychologicznej obejmuje m.in. ocenę sprawności intelektualnej, zaś skarżący załączył do skargi orzeczenie psychologiczne nr [....] z dnia [...] uzyskane w Wojskowej Pracowni Psychologicznej we W. stwierdzające brak u niego przeciwwskazań psychologicznych do pełnienia zawodowej służby wojskowej i powołał się na poddanie go w tej placówce testowi. Powyższe orzeczenie zostało stosownie do art. 5a ust. 5 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych doręczone przez pracownię Wojskowemu Komendantowi Uzupełnień. Skoro Komisja I instancji nie otrzymała orzeczenia nr [...] z kierującej skarżącego na badania Wojskowej Komendy Uzupełnień w T., winna z urzędu zażądać tego dokumentu i wykorzystać go przy rozstrzyganiu w sprawie. Obowiązek uzupełnienia dokumentacji zawartej w aktach administracyjnych o wskazane orzeczenie, wobec zaniechania komisji I instancji, ciążył na komisji odwoławczej. Nadto orzeczenie to winno być przedmiotem szczegółowego odniesienia się Komisji II instancji w uzasadnieniu wydanego przez nią rozstrzygnięcia w połączeniu z wykazaniem, dlaczego nie może być, względnie nie zostało uwzględnione przy orzekaniu zdolności skarżącego do zawodowej służby wojskowej. Ustosunkowanie się do orzeczenia pracowni psychologicznej w odpowiedzi na skargę, będącej pismem procesowym, nie może sanować braków w tym zakresie orzeczenia, pomijając nawet kwestię ogólnikowości argumentacji komisji w powyższym względzie. Przedstawiona wyżej ocena prawna dotycząca naruszeń przepisów Kpa w postępowaniu drugoinstancyjnym winna być uwzględniona przy ponownym rozpatrywaniu sprawy zdolności skarżącego do zawodowej służby wojskowej, przy czym w ponownym postępowaniu muszą być w całości zastosowane unormowania aktualnie obowiązującego rozporządzenia MON z dnia 8 stycznia 2010 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służb wojskowej ... (Dz. U. z 2010 r., Nr 15, poz. 80), w tym w zakresie wprowadzającym modyfikacje w stosunku do aktu prawnego wcześniej obowiązującego. Należy przy tym uwzględnić wymóg wykorzystania przy orzekaniu całości mogącej być przydatną w tym przedmiocie dokumentacji znajdującej się w aktach personalnych skarżącego (w tym dot. przebytych badań psychologicznych). Końcowo stwierdzić trzeba, że skład orzekający Sądu podziela zajęte w odpowiedzi na skargę stanowisko RWKL, że niepoddanie skarżącego przed powołaniem go do czynnej służby wojskowej badaniu psychologicznemu nie może być interpretowane jako równoznaczne z brakiem przeciwwskazań psychologicznych do pełnienia zawodowej służby wojskowej, gdyż inne wymogi dot. badań oraz zdrowotne wiążą się z powoływaniem do obydwu rodzajów służb. Także nie może mieć znaczenia przy ocenie przydatności ze względu na poziom inteligencji do zawodowej służby wojskowej fakt braku problemów w nauce szkolnej oraz zdobycie przez skarżącego zawodu lakiernika samochodowego. Z przedstawionych wyżej względów orzeczono, jak w sentencji niniejszego wyroku.