II SA/Bd 1006/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) Sędziowie sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz sędzia WSA Jarosław Wichrowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. II SA/Bd 1006/22 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] 2022 r. znak: [...] Wójt Gminy Z. odmówił skarżącej A. R. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę – K. S., legitymującą się orzeczeniem Lekarza Orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w T. z dnia [...] 2021 r. nr akt [...], zgodnie z którym została zaliczona do osób trwale niezdolnych do samodzielnej egzystencji od dnia [...] 2020 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że małżonek wymagającej opieki – J. S.-nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w wyniku czego nie została spełniona przesłanka przyznania wnioskowanego świadczenia wskazana w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm. – dalej powoływanej jako u.ś.r.), zgodnie z którą świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto organ odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na powstanie niepełnosprawności osoby wymagającej opieki w okresie, o którym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r., co stanowi kolejną przesłankę negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Od powyższej decyzji organu I instancji skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła odwołanie domagając się przyznania jej prawa do wnioskowanego świadczenia i wskazując, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, został uznany za przepis niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Ponadto skarżąca zarzuciła błędne zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., gdyż przepis ten nie może mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz zstępnego. W odniesieniu do tego zarzutu skarżąca wskazała, iż należy mieć na względzie cel regulacji zawartej w ww. przepisie, odnoszącej się do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad niepełnosprawnymi bliskimi osobami, w związku z czym wymagają wsparcia z uwagi na rezygnację lub niepodjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. W wyniku rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2022 r. znak: [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy w pierwszej kolejności wskazał, że decyzje w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego nie są wydawane w ramach uznania administracyjnego, w związku z czym należało uznać, iż organ I instancji zasadnie odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na pozostawanie przez K. S. w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ odwoławczy nie zgodził się jednak z organem I instancji co do odmowy wnioskowanego świadczenia z uwagi na przesłankę uregulowaną w art. 17 ust. 1b u.ś.r., ponieważ zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 przepis ten został uznany za niekonstytucyjny, a moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie może rzutować negatywnie na prawo jej opiekuna do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednak z uwagi na wystąpienie przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Na powyższe rozstrzygnięcie skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, zaskarżając je w całości i wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Skarżąc niniejszą decyzję skarżąca zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, a jej współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Skarżąca co do tej kwestii podtrzymała swoje stanowisko wyrażone w odwołaniu i wskazała dodatkowo, że mąż wymagającej opieki nie może faktycznie sprawować opieki z uwagi na swoją własną niepełnosprawność. Ponadto skarżącą zarzuciła naruszenie art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm. – dalej powoływanej jako k.p.a.) poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego i niepodjęcie działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w tym niewyjaśnienie, czy mąż niepełnosprawnej ze względu na stan zdrowia jest w stanie zapewnić całodobową opiekę nad niepełnosprawną żoną. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył co następuje: Kontrola zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 z późn. zm.) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm, dalej powoływanej jako p.p.s.a.) wykazała, że wniesiona w sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Istota sporu w sprawie, w następstwie decyzji organu odwoławczego, sprowadza się do oceny, czy dopuszczalne jest przyznanie skarżącej, jako córce osoby wymagającej opieki, czyli osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy współmałżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.), ale z przyczyn obiektywnych nie może sprawować realnie i efektywnie opieki nad osobą wymagającą wsparcia. Natomiast odnośnie wskazanej przez organ I instancji przesłanki odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia, opartej o treść art. 17 ust. 1b u.ś.r., organ II instancji wskazał na brak podstaw do jej zastosowania w sprawie, przedstawiając w tym zakresie szczegółową i opartą o utrwalone orzecznictwo argumentację. Sąd w całości podziela ocenę organu odwoławczego co do bezpodstawności zastosowania w sprawie przez organ I instancji przesłanek określonych w art. 17 ust. 1b, uznając ją za prawidłową i przyjmując wraz z argumentacją jako swoją. Bezspornym w niniejszej sprawie jest, że skarżąca A. R. jest córką osoby wymagającej opieki – K. S., pozostającej w związku małżeńskim z J. S., który jest osobą w podeszłym wieku ze złym stanem zdrowia, jednak nie posiadającą orzeczenia o niepełnosprawności. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nadto stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z literalnego brzmienia powyższych przepisów wynika, że skarżąca nie jest uprawniona do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, z tego względu, że jej matka, czyli osoba wymagająca opieki, ma męża, który nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Z powyższego nasuwa się wniosek, że to mąż E. L. w pierwszej kolejności może ubiegać się o przedmiotowe świadczenie, jednak jak wskazuje skarżąca, nie jest on w stanie sprawować faktycznej opieki z uwagi na swoją własną niepełnosprawność. Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest zatem to, czy z obiektywnych względów, pomimo braku orzeczenia o niepełnosprawności męża osoby wymagającej opieki, można wyłączyć zastosowanie negatywnej przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia uregulowanej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a. W tym miejscu wskazać należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowały się dwa odmienne stanowiska co do tego, pod jakim warunkiem osoby wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. mogą nabyć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Pierwsze z nich, wyrażone również przez organy w niniejszej sprawie, wskazuje, że warunkiem koniecznym do nabycia przedmiotowego świadczenia jest legitymowanie się przez małżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. (por. wyroki NSA z 19 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 229/21; z 10 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 699/21; z 6 grudnia 2021 r., sygn. akt I OSK 815/21 – dostępne na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Zgodnie z drugim stanowiskiem, z którym zgadza się skarżąca, legitymowanie się takim orzeczeniem przez małżonka osoby wymagającej opieki nie jest konieczne, jeżeli małżonek z przyczyn obiektywnych nie może realnie podjąć się opieki i w takiej sytuacji świadczenie może być przyznane osobie zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności, a sprawującej faktyczną opiekę nad osobą takiej opieki wymagającej (por. wyroki NSA z 15 czerwca 2021 r., sygn. akt I OSK 364/21; z 18 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 744/21; z 24 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 1139/21 – dostęp j.w.). Z uwagi na powyższą rozbieżność w orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia 6 kwietnia 2022 r. podjął w dniu 14 listopada 2022 r. uchwałę w składzie siedmiu sędziów, o sygn. akt I OPS 2/22, która wyznacza aktualną linię orzeczniczą w kwestii przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego osobom wymienionym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., w sytuacji gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, co stanowi negatywną przesłankę przyznania ww. świadczenia zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że rozbieżność w orzecznictwie i wątpliwości interpretacyjne nie wynikają z niejednoznaczności przepisu art. 17 ust. 4 pkt 2 lit. a u.ś.r., zaś z tego, że przepis ten miałby zostać uznany za niedopuszczalny, rażąco naruszający Konstytucję RP, czy też prowadzący do sprzeczności z chronionymi przez nią wartościami. Zgodnie z powyższą uchwałą stwierdzić należy, że limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane, jakim jest brak orzeczenia o niepełnosprawności współmałżonka osoby wymagającej opieki, nie stanowi rażącego naruszenia zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, a udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu. Ustawodawca był uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą. Taka regulacja nie jest więc sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa, jak też z wyrażoną w art. 2 zasadą sprawiedliwości społecznej. W konsekwencji uznać należy, że nie jest wystarczającym wykazanie, że mąż osoby wymagającej opieki jest obiektywnie niezdolny do sprawowania tej opieki, gdyż warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., w przypadku sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Reasumując, Sąd nie mógł przyznać skarżącej A. R. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę pozostającą w związku małżeńskim, z tego względu, że mąż osoby wymagającej opieki nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Powyższe stanowi negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., zaś niepełnosprawność męża wymagającej opieki, jednak niestwierdzona właściwym orzeczeniem, nie ma znaczenia dla zastosowania tej normy, o czym wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w powyżej wskazanej uchwale. Z tych względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako nieuzasadnioną. Skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku, nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym w niniejszej sprawie został zgłoszony przez skarżącą w skardze, czemu organ się nie sprzeciwił.