II SA/Bd 1018/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Grażyna Malinowska-Wasik asesor WSA Grzegorz Saniewski Protokolant Agnieszka Jagiełłowicz po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi Michała K. na orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w B. z dnia [...] 2006 r. nr [...] w przedmiocie zdolności do czynnej służby wojskowej 1. uchyla zaskarżone orzeczenie oraz poprzedzające je orzeczenie Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w B. nr [...] z dnia [...] 2006, 2. stwierdza, że zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu. Orzeczeniem z dnia [..] 2006 r. Nr [...] Terenowa Wojskowa Komisja Lekarska w B. uznała skarżącego Michała K. za niezdolnego do czynnej służby wojskowej w czasie pokoju, kwalifikując go do kategorii zdrowia "D". Organ rozpoznał u strony nadużywanie kanabinoli, określone w § 72 pkt 2 załącznika nr 2 do rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2006 r. w sprawie orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej oraz trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach ( Dz.U. z 2004 r. Nr 151 poz.1595 ). W ocenie organu schorzenie to powoduje zaburzenia ustroju uniemożliwiające odbywanie służby wojskowej. Od powyższego orzeczenia skarżący złożył odwołanie. Argumentował, że jest zdrowy i chce służyć w wojsku. Orzeczeniem z dnia [...] 2006 r. Nr [...] Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w B. utrzymała zaskarżone orzeczenie w mocy. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia wyjaśniła, że przed wydaniem kwestionowanego rozstrzygnięcia przeprowadzono badanie psychiatryczne, w wyniku którego badający psychiatra rozpoznał nadużywanie kanabinoli, określone w § 72 pkt 2 w/w załącznika nr 2 do rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2006 r. w sprawie orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej oraz trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach. Organ odwoławczy zwrócił uwagę na fakt, że z protokołu badania psychiatrycznego wynika okoliczność, że skarżący stosował środki psychoaktywne jeden raz w miesiącu przez ostatni rok. W świetle powyższego, jak też mając na względzie, że dane zawarte w opinii służbowej, wskazujące na wątpliwą przydatność strony do służby wojskowej, zachodziły przesłanki w ocenie organu do utrzymania w mocy zaskarżonego orzeczenia. W skardze wniesionej do Sądu, Michał K. podniósł, że nie zgadza się z treścią orzeczenia, albowiem nie jest uzależniony od kanabinoli, z którymi miał tylko sporadycznie kontakt, co nie upośledza jego zdolności psychofizycznych; fakt ten znajduje potwierdzenie w pozytywnym wyniku przeprowadzonego psychotestu w lutym 2006 r., oraz w powierzaniu mu w całym okresie służby - pięciu miesięcy - wszystkich obowiązków żołnierza, m. in. instruktora młodszego poboru. Skarżący skierował zarzut, że w rozmowach z lekarzami nigdy nie stwierdził, że nadużywa lub nadużywał narkotyków, lecz wyjaśniał im, że miał kiedyś jedynie sporadyczny kontakt z marihuaną, lecz nie było mu wiadome jakiej treści adnotacje zostały wpisane do jego książeczki zdrowia. Strona skierowała też zarzuty co do sposobu traktowania jej przez członków kadry. W odpowiedzi na skargę, Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w B. wniosła o jej oddalenie, podnosząc że przed wydaniem orzeczenia przez organ I instancji skarżący był badany przez dwóch psychiatrów, a zaproponowana przez nich kwalifikacja orzecznicza rozpoznanego schorzenia skutkuje jednoznacznie uznaniem strony za niezdolnego do czynnej służby wojskowej i zakwalifikowaniem jej do kategorii zdrowia" D". Na rozprawie sądowej, skarżący wyjaśnił, że nie zostały mu udostępnione przez organ akta sprawy, przez co nie mógł zapoznać się z protokołem badania psychiatrycznego z 10 sierpnia 2006 r., którego treść kwestionuje, albowiem zaprzecza by poinformował lekarza, że używał jeden raz w miesiącu marihuany. Skarżący podniósł też, że w trakcie odbywania służby wojskowej powierzono mu stanowisko operatora pojazdu blg - czołgu do rozkładania mostów, a praca na tym pojeździe była uwarunkowana przeprowadzeniem psychotestów w lutym 2006 r., które przeszedł pozytywnie, a wyniki których nie zostały wzięte pod uwagę przez organy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę należało uznać za zasadną. Jak wynika z przepisu art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ.U. Nr 153, poz. 1270), w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zaskarżona decyzja podlega uchyleniu. Rozpatrując przedmiotową sprawę należało stwierdzić naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, 10 § 1, oraz 77 § 1 kpa. Przede wszystkim trzeba stwierdzić, że organy obu instancji przed wydaniem decyzji nie umożliwiły skarżącemu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, przez co nie wywiązały się z obowiązku nałożonego nań przepisem art. 10 § 1 k.p.a. Przepis ten stanowi, że organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań Zawarte w treści tego przepisu sformułowanie "przed wydaniem decyzji" jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o ten moment postępowania, w którym organ administracji publicznej, po zakończeniu postępowania dowodowego, przechodzi do fazy podjęcia rozstrzygnięcia. Możliwość wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji, jest więc dla strony niejako ostatnią szansą na przedstawienie i uzasadnienie swojego stanowiska. To, czy strona skorzysta z przysługującego jej prawa pozostawiono wyłącznie jej uznaniu. Rzeczą organu jest jej to umożliwić, czego organy w niniejszej sprawie nie uczyniły. Zważyć należało również i to, że niewywiązanie się z obowiązków nałożonych na organy art. 10 § 1 k.p.a. miało wpływ na ocenę możliwości uznania podnoszonych przez nie okoliczności faktycznych za udowodnione i oparcia na nich rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z art. 81 k.p.a. okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2 k.p.a. - gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną, co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca. W kontekście powyższego, należało uznać, że skarżący nie miał możliwości zakwestionowania na etapie postępowania administracyjnego treści zapisu figurującego w protokole badania psychiatrycznego z 10 sierpnia 2006 r., o treści: "marihuana 1 x w miesiącu przez ostatni rok" (vide: k. 10 akt administracyjnych). Okoliczność ta powoduje, że naruszenie normy przepisu art. 10 § 1 kpa, mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem sytuacja występowania dwóch sprzecznych okoliczności tj. z jednej strony cytowanego zapisu w protokole badań, z drugiej zaś strony twierdzeń strony o okazjonalnym, sporadycznym spożywaniu marihuany w przeszłości, powodowałaby potrzebę dokonania przez organy dodatkowych ustaleń faktycznych w tym zakresie, których wyniku nie sposób przesądzić, tym bardziej, że poprzez naruszenie wskazanej normy art. 10 § 1 kpa, strona była też pozbawiona możliwości powołania się na okoliczności, które przedstawiła dopiero na etapie postępowania sądowoadministracyjnego, co dotyczyło powierzania jej w całym okresie służby - pięciu miesięcy - wszystkich obowiązków żołnierza, m. in. instruktora młodszego poboru, oraz powierzenia stanowiska operatora pojazdu blg - czołgu do rozkładania mostów, a praca na tym pojeździe była uwarunkowana przeprowadzeniem psychotestów w lutym 2006 r., które przeszła pozytywnie, a wyniki których nie zostały wzięte pod uwagę przez organy. Trzeba tu podkreślić, że obowiązkiem organów było przeprowadzenie wszystkich tych dowodów, które mogły mieć znaczenie w ocenie zdolności do czynnej służby wojskowej. Jeżeli więc powołane przez stronę powyższe okoliczności w rzeczywistości zaistniały, to winny były zostać w sposób wyczerpujący ocenione pod wskazanym kątem, łącznie z oceną danych, znajdujących się w książeczce zdrowia żołnierza niezawodowego, czego organy obu instancji zaniechały. O obowiązkach organów w tym zakresie traktują nie tylko przepisy postępowania administracyjnego, ale też w szczególności przepisy w/w rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2006 r. w sprawie orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej oraz trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach. Zgodnie z treścią § 14 tego rozporządzenia orzeczenia o zdolności do czynnej służby wojskowej, wojskowe komisje lekarskie wydają na podstawie badania lekarskiego i wyników badań specjalistycznych, a w razie potrzeby - także obserwacji szpitalnej, dokumentacji medycznej oraz informacji i dokumentów, mogących mieć znaczenie dla ustalenia tego związku, wykorzystując w szczególności: 1) opinię służbowo-lekarską uwzględniającą historię choroby, przebieg leczenia i jego wyniki oraz czynniki ryzyka na stanowisku służbowym zajmowanym przez żołnierza niezawodowego lub pełnionej przez niego funkcji wojskowej; 2) historie leczenia ambulatoryjnego i szpitalnego; 3) wyniki pomiarów czynników szkodliwych występujących w środowisku służby; 4) książeczkę zdrowia żołnierza niezawodowego; 5) informacje zawarte w pisemnym oświadczeniu żołnierza niezawodowego. Ustalenie kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej jest poprzedzone rozpoznaniem lekarskim w konfrontacji z wykazem chorób i ułomności przy ocenie zdolności fizycznej i psychicznej do czynnej służby wojskowej, stanowiącym załącznik nr 1 do cytowanego wyżej rozporządzenia. Wojskowa Komisja Lekarska orzeka na podstawie dokumentacji lekarskiej, przy czym szczegółowe rozpoznanie kliniczne pozwala na zaliczenie danej choroby do odpowiedniej pozycji wspomnianego załącznika. Zgodnie natomiast z art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Realizacji wyrażonej w tym przepisie zasady prawdy obiektywnej służy przepis art. 77 § 1 k.p.a. stanowiący, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Z uwagi na powyższe, Sąd nie mógł stwierdzić, że zgromadzony przez organy materiał dowodowy był wystarczający do orzeczenia w przedmiocie zdolności do służby wojskowej. Poza bowiem zaniechaniem przeprowadzenia przez organy dowodów z całej dokumentacji lekarskiej, która dotyczy strony, a w tym z książeczki zdrowia żołnierza niezawodowego, psychotestów z lutego 2006 r., na które powołuje się skarżący i skonfrontowania dokumentacji medycznej z faktami powierzania mu wskazanych odpowiedzialnych czynności służbowych, to Sąd wziął pod uwagę również okoliczność, że zaskarżone orzeczenie i poprzedzające je orzeczenie organu I instancji zostały oparte głównie o badanie psychiatryczne strony z 10 sierpnia 2006 r., którego wynik budzi poważne wątpliwości. Po pierwsze należy stwierdzić, że zapisy zawarte w wywiadzie: - "marihuana 1x miesiąc przez ostatni rok", oraz "ost. raz - przed wojskiem", są wzajemnie sprzeczne. Skoro bowiem wywiad ten został przeprowadzony 10 sierpnia 2006 r., a skarżący służy przynajmniej w J.W. [...] od 9 maja 2006 r., to nie jest możliwym ostatnie użycie marihuany przed wojskiem, tj. do 9 maja 2006 r. i jednoczesne używanie jej, co miesiąc w okresie od tej daty, tj. od 9 maja 2006 r., do daty badania, tj. do 10 sierpnia 2006 r. Nad sprzecznością tą lekarze psychiatrzy nie tylko przeszli do porządku, nie próbując jej zweryfikować poprzez dalszy wywiad, ale też, te właśnie sprzeczne ze sobą zapisy stały się dla nich podstawą do stwierdzonego rozpoznania. Po wtóre, dokonane przez lekarzy rozpoznanie (zapis w protokole: "klasyfikacja orzeczenia wg. Rozporządzenia MON"), wskazuje § 72 pkt 4. Tymczasem w dacie orzekania przez organy, wskazany załącznik nr 2 do rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2006 r., nie zawierał punktu 4 § 72. Został on wprowadzony, począwszy dopiero od 23 listopada 2006 r., rozporządzeniem Ministra Obrony Narodowej z dnia 20 października 2006 r., zmieniającym rozporządzenie w sprawie orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej oraz trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz.U.06.211.1557). W tych warunkach, wskazany dokument medyczny, jakim jest protokół badania psychiatrycznego, nie jest w pełni wiarygodnym dokumentem, ani dowodem, na podstawie którego można byłoby oprzeć rozstrzygnięcie co do zdolności do służby wojskowej. Po trzecie, jak wynika z objaśnień szczegółowych zawartych we wskazanym załączniku do § 72 pkt 2 (rozpoznania jakie przyjęły organy), przez zespół uzależnienia od alkoholu (oraz innych substancji psychoaktywnych) należy rozumieć stan charakteryzujący się: - nieodpartym wewnętrznym przymusem ciągłego lub okresowego spożywania alkoholu (lub innych środków psychoaktywnych), - występowaniem objawów zespołu odstawienia po przerwaniu picia (przyjmowania środka), - zmienionym sposobem reagowania na alkohol (utratą kontroli nad piciem, ciągami, zmianami tolerancji, lukami pamięciowymi i innymi), stałym zwiększaniem dawki środka psychoaktywnego. - postępującym przebiegiem, prowadzącym do tak zwanej psychodegradacji. Dla rozpoznania i oceny orzeczniczej niezbędna jest charakterystyka służbowo-lekarska i dokumentacja z poradni przeciwalkoholowej lub PZP. W świetle powyższego, warunkiem koniecznym stwierdzenia przez lekarza występowania uzależnienia od kanabinoli jest występowanie u osoby badanej przynajmniej jednego ze wskazanych wyżej objawów. Tymczasem w w/w protokole badania psychiatrycznego nie tylko nie wymieniono choć jednego z przedstawionych wyżej stanów, ale też nie wyjaśniono w jakikolwiek sposób, czy stwierdzone przez lekarzy nadużywanie kanabinoli (skutkiem przyjmowania marihuany raz w miesiącu), stanowi w ogóle zespół uzależnienia od substancji psychoaktywnych wraz z uzasadnieniem takiego stanowiska. Po czwarte wreszcie, skoro z w/w objaśnień wynika, że dla rozpoznania i oceny orzeczniczej niezbędna jest charakterystyka służbowo-lekarska i dokumentacja z poradni przeciwalkoholowej lub PZP, to w opinii lekarskiej, która kwalifikuje stan zdrowia żołnierza z § 72 pkt 2 w/w załącznika, winna znajdować się owa charakterystyka i dokumentacja lub jej opis, lub wyjaśnienie z jakich przyczyn nie została ona ujęta w protokole badania. W przypadku protokołu badania skarżącego ani nie zaznaczono powyższej dokumentacji, ani też nie poczyniono wyjaśnienia co do jej braku. Reasumując powyższe rozważania Sąd doszedł do przekonania, iż zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję należy uchylić. Stąd też Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ administracji winien w pełni uwzględnić zasygnalizowane wyżej uwagi odnoszące się do prawidłowości postępowania.