II SA/Bd 1021/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Grzegorz Saniewski Sędziowie: sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) sędzia WSA Anna Klotz Protokolant starszy sekretarz sądowy Jakub Jagodziński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi B.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego zasiłku stałego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] maja 2016 r., nr [...] Burmistrz Ż., działając na podstawie art. 6 pkt 16, art. 98, art. 104 ust. 1, ust. 2 i ust. 4 ustawy z dnia [...] marca 2004 r. o pomocy społecznej (jednolity tekst Dz. U. 2015 r., poz. 163 z późn. zm.) oraz art. 104 ustawy z [...] czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2016 r., poz. 23), orzekł w stosunku do B. S. o uznaniu świadczenia w formie zasiłku stałego za okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] kwietnia 2016 r. w kwocie [...]zł za nienależnie pobrane oraz o zobowiązaniu do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w formie zasiłku stałego wypłaconego w okresie od [...] kwietnia 2016 r. do [...] kwietnia 2016 r. w wysokości [...] zł. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie orzekający organ wskazał, że decyzją z dnia [...] października 2015 r., nr [...] przyznano zainteresowanej świadczenie w formie zasiłku stałego w kwocie [...]zł miesięcznie; W dniu [...] kwietnia 2016 r. w kasie MOPS strona odebrała zasiłek stały w kwocie [...]zł. Zgodnie ze złożonym przez małżonka zainteresowanej oświadczeniem (w dniu [...] kwietnia 2016 r.), od miesiąca marca 2016 r. osiąga on dochód z pracy dorywczej w kwocie [...]zł miesięcznie, a dochód osiągany przez męża ma wpływ na wysokość zasiłku stałego. Z uwagi na to, iż zmiana w sytuacji majątkowej w rodzinie zainteresowanej nastąpiła od miesiąca marca 2016 r., w ocenie organu wysokość zasiłku stałego winna ulec zmianie od miesiąca kwietnia 2016 r. B. S. nie powiadomiła o zmianie w sytuacji majątkowej jej rodziny i w związku z tym pobrała nienależne świadczenie z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego w okresie od [...] kwietnia 2016 r. do dnia [...] kwietnia 2016 r. w kwocie [...]zł. W odwołaniu od powyższej decyzji B. S. podniosła, że kwota zasiłku stałego została zmniejszona o [...] zł z powodu nieprawdziwych oświadczeń złożonych przez jej chorego psychicznie męża, dlatego prosi o odstąpienie od żądania zwrotu. Odwołująca zarzuciła pracownikom Ośrodka Pomocy Społecznej nieprawidłowe działania i zachowania wobec niej, wnosząc jednocześnie o ponowne rozparzenie sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia z [...] czerwca 2016 r., znak: [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy ustalając stan faktyczny sprawy zwrócił uwagę, że w dniu [...] kwietnia 2016 r. strona złożyła pisemny wniosek o pomoc finansową na zakup żywności, leków, opału, opłaty rachunków i zobowiązań kredytowych. Następnie w dniu [...] kwietnia 2016 r., po uprzednim kontakcie telefonicznym, został przeprowadzony wywiad środowiskowy. Mimo prośby pracownika socjalnego - podczas wywiadu nie był obecny mąż zainteresowanej - Z. S.. Podczas wywiadu ustalono, że zainteresowana mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Małżonkowie zamieszkują w domu jednorodzinnym, który stanowi własność trzech osób i wyposażony jest w podstawowe sprzęty gospodarstwa domowego i media. Oboje małżonkowie posiadają orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Odwołująca legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności na stałe na podstawie orzeczenia wydanego przez Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia [...].02.2008 r., nr [...] (niepełnosprawność ze wskazaniem zatrudnienia w warunkach chronionych, niepełnosprawność datuje się od 2001 r.). Natomiast Z. S. posiada lekki stopień niepełnosprawności wydany [...].01.2014 r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w M. - do [...].10.2016 r., ponadto pozostaje zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w Ż. jako bezrobotny, bez prawa do zasiłku i innych świadczeń. W związku z powyższym Kolegium stwierdziło, że odwołująca posiada uprawnienia do zasiłku stałego, który jak podaje, stanowi jedyne źródło utrzymania dwuosobowej rodziny. Ponadto wskazano, że w odpowiedzi na prośbę o kontakt z Ośrodkiem, Z. S. w dniu [...] kwietnia 2016 r. odbył spotkanie w MOPS w Ż., podczas którego w obecności pracowników socjalnych złożył pisemne oświadczenie o osiąganych dochodach z pracy dorywczej w miesiącu marcu 2016 r. w wysokości [...] zł i potwierdził kontynuację pracy w miesiącu kwietniu 2016 r., jednocześnie odmówił wsparcia konsultanta ds. doradztwa zawodowego. W tym samym dniu do Ośrodka zgłosiła się B. S., która po zapoznaniu się z protokołem i oświadczeniem męża, również złożyła pisemne oświadczenie wskazując m.in., że nie miała wiedzy o pracy dorywczej męża i nie otrzymała od niego żadnych środków finansowych. W związku z powzięciem informacji o uzyskaniu przez Z. S. dochodu z prac dorywczych, organ I instancji wszczął postępowanie administracyjne w sprawie uznania zasiłku stałego B. S. za okres od [...].04.2016 r. do [...].04.2016 r. w kwocie [...]zł za nienależnie pobrany, podlegający zwrotowi oraz w sprawie zmiany wysokości zasiłku stałego. Odwołująca odmówiła przyjęcia zawiadomień w ww. sprawach bez podania przyczyny, dlatego organ wysłał zawiadomienia pocztą, jednak zainteresowana odmówiła ich odbioru. Następnie w dniu [...] kwietnia 2016 r. odwołująca złożyła w organie I instancji wniosek o pomoc finansową na miesiąc kwiecień 2016 r. i dnia [...] maja 2016 r. o przyznanie pomocy na maj 2016 r., do którego dołączyła kolejne oświadczenie męża, że kwota [...]zł, będąca istotą sporu w niniejszej sprawie, została przez niego pożyczona na naprawę samochodu. Pan S. wyjaśnił w ww. oświadczeniu, że w 2015 r. miał wypadek pożyczonym samochodem, dlatego kwotę [...]zł pożyczył, by dokonać naprawy pojazdu. Pożyczkę musi odrobić, dlatego za wykonywaną obecnie pracę dorywczą nie otrzymuje pieniędzy, a stan zdrowia nie pozwala na podejmowanie innej pracy zarobkowej. Oświadczył ponadto, że podpisał wcześniejsze oświadczenie o sytuacji dochodowej rodziny sporządzone przez pracownika socjalnego bez zapoznania się z jego treścią, gdyż nie miał okularów. Z analizy akt sprawy, zdaniem Kolegium wynika jednak, że przedmiotowe oświadczenie zostało własnoręcznie sporządzone przez Z. S. i własnoręcznie przez niego podpisane w dniu [...] kwietnia 2016 r., co potwierdza sporządzony na tę okoliczność protokół. W związku z brakiem możliwości jednoznacznego ustalenia sytuacji dochodowej w rodzinie i wszczętym postępowaniem administracyjnym, w dniu [...].04.2016 r. organ I instancji poprosił B. S. i jej męża na spotkanie w dniu [...].05.2016 r. w siedzibie Ośrodka. Strony stawiły się w wyznaczonym terminie. Z. S. pisemnie oświadczył, że podtrzymuje swoje oświadczenie z [...] kwietnia 2016 r. dotyczące uzyskiwania dochodów z pracy dorywczej oraz podał, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i utrzymuje się nadal z pracy dorywczej w kwocie [...]zł miesięcznie, również za miesiąc kwiecień 2016 r. B. S. wyraziła niezadowolenie z treści złożonego przez męża oświadczenia, dlatego sama odmówiła składania oświadczeń, odmówiła podpisania protokołu i opuściła spotkanie. Reasumując Kolegium podkreśliło, że dochód uzyskany przez męża zainteresowanej ma wpływ na wysokość przyznanego zasiłku stałego. Biorąc pod uwagę fakt, iż zmiana sytuacji finansowej w rodzinie odwołującej nastąpiła od miesiąca marca 2016 r., wysokość zasiłku stałego winna ulec zmianie od miesiąca kwietnia 2016 r. Mając na względzie, iż odwołująca nie powiadomiła organu decyzyjnego o zmianie sytuacji dochodowej i pobrała zasiłek stały za miesiąc kwiecień 2016 r. w kwocie [...]zł uznano, że pobrała nienależne świadczenie z pomocy społecznej za okres od 1 kwietnia do [...] kwietnia 2016 r. w kwocie [...]zł i w oparciu o przepis art. 98 ustawy o pomocy społecznej orzeczono o zwrocie ww. kwoty. W skardze do sądu B. S. wyraziła niezadowolenie z zapadłych w jej sprawie rozstrzygnięć, zarzucając m.in. brak fachowej porady prawnej. W uzasadnieniu skargi skarżąca podała, że sporna kwota [...]zł została przekazana jej mężowi przez znajomego w formie darowizny, ponadto ów znajomy często pomaga rodzinie Państwa S. bezinteresownie, nigdy nie prosząc o "odrobienie darowizny". Ponadto od sierpnia 2016 r. wymieniony znajomy przyjął męża skarżącej do pracy na cztery miesiące (staż). Skarżąca stwierdziła ponadto, że obecnie utrzymuje się z pieniędzy uzyskanych z kredytu, tj. z bankowej karty kredytowej, co pozwala jej na przeżycie. Podniosła również, że oboje z mężem są osobami legitymującymi się orzeczeniami o niepełnosprawności, zatem nie mogą podjąć zatrudnienia. Wskazała, że mąż pracował przez 21 lat u rolnika (bezskładkowo), natomiast sama zainteresowana przepracowała 25 lat składkowych i 10 lat nieskładkowych. W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie wskazując, że po ponownej analizie akt sprawy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji, ponieważ została ona podjęta zgodnie ze stanem faktycznym oraz w oparciu o obowiązujące przepisy prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "ppsa". Orzekanie - w myśl art. 135 ppsa - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej. Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji, stwierdzenia jej nieważności bądź wydania decyzji z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 ppsa. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ppsa Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 ppsa. Dokonując kontroli zaskarżonego aktu prawnego, zgodnie z powołanymi wyżej przepisami stwierdzić należy, że skarga nie jest zasadna. Na wstępie podkreślenia wymaga, iż przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie jest skarga na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które decyzją z dnia z [...] czerwca 2016 r., znak: [...], utrzymało w mocy uprzednio zaskarżoną decyzję Burmistrza Ż. z dnia [...] maja 2016 r., nr [...] o uznaniu świadczenia w formie zasiłku stałego za okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] kwietnia 2016 r. w kwocie [...]zł za nienależnie pobrane oraz o zobowiązaniu do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w formie zasiłku stałego wypłaconego w okresie od [...] kwietnia 2016 r. do [...] kwietnia 2016 r. w wysokości [...] zł. Zgodnie z art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej świadczenie nienależnie pobrane to świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej, przy czym świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny; art. 104 ust. 4 stosuje się odpowiednio (art. 98 ustawy o pomocy społecznej). Obowiązkiem organu jest zatem wszczęcie z urzędu postępowania administracyjnego i przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego zmierzającego do ustalenia po pierwsze, czy zaistniały okoliczności wskazujące na spełnienie co najmniej jednej z ustawowych przesłanek świadczenia nienależnie pobranego w rozumieniu wyżej cytowanej definicji i po drugie, czy istnieją podstawy do żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, a w konsekwencji po trzecie, do ustalenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia. W tym miejscu zwrócić należy uwagę, że podmioty uprawnione do świadczeń z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania z jednostkami pomocy społecznej, a jedną z form tego współdziałania wskazuje art. 109 ww. ustawy, zgodnie z którym osoby i rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej (np. w formie zasiłku stałego) są obowiązane niezwłocznie poinformować organ, który przyznał świadczenie, o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń. Zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie , niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (art.37 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej). Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że decyzją z dnia [...] października 2015 r. nr [...] przyznano skarżącej świadczenie w formie zasiłku stałego w kwocie [...]zł miesięcznie; w tym również w kwietniu 2016 r. w kasie MOPS strona odebrała zasiłek stały w kwocie [...]zł. Do bezspornych również należy okoliczność, iż strona została prawidłowo pouczona o konieczności poinformowania Ośrodka o każdej zmianie w sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej. W związku z prowadzonym postępowaniem w sprawie wniosku o pomoc finansową na zakup żywności, leków, opału, opłaty rachunków i zobowiązań kredytowych, złożonego w dniu [...] kwietnia 2016 r., ujawniona została okoliczność mająca istotne znaczenie z punktu widzenia posiadanych uprawnień do zasiłku stałego, bowiem jak wynika z akt sprawy - w odpowiedzi na prośbę o kontakt z Ośrodkiem, Z. S. (małżonek skarżącej) w dniu [...] kwietnia 2016 r. podczas spotkania w MOPS w Ż., w obecności pracowników socjalnych złożył pisemne oświadczenie o osiąganych dochodach z pracy dorywczej w miesiącu marcu 2016 r. w wysokości [...] zł i potwierdził kontynuację pracy w miesiącu kwietniu tego roku; odmawiając jednocześnie wsparcia konsultanta ds. doradztwa zawodowego. Oświadczenie złożone przez Z. S. zostało własnoręcznie sporządzone i podpisane przez niego w dniu [...] kwietnia 2016 r., co wyklucza zarzut jego sporządzenia przez pracownika socjalnego i "podsunięcia do podpisu" Z. S.. Brak możliwości jednoznacznego ustalenia sytuacji dochodowej w rodzinie w związku z prowadzonym postępowaniem administracyjnym, spowodował, iż w dniu [...].04.2016 r. organ I instancji zaprosił B. S. i jej męża na spotkanie w siedzibie Ośrodka w dniu [...].05.2016 r., podczas którego Z. S. podtrzymał swoje oświadczenie z [...] kwietnia 2016 r. dotyczące uzyskiwania dochodów z pracy dorywczej oraz podał, że utrzymuje się nadal z pracy dorywczej w kwocie [...]zł miesięcznie, natomiast skarżąca wyraziła wówczas swoje niezadowolenie z treści złożonego przez męża oświadczenia i opuściła spotkanie. Biorąc pod uwagę fakt, iż zmiana sytuacji finansowej w rodzinie skarżącej nastąpiła od miesiąca marca 2016 r., prawidłowo organy orzekające w sprawie uznały, że wysokość zasiłku stałego winna ulec zmianie od miesiąca kwietnia 2016 r. Wbrew ciążącemu na skarżącej obowiązkowi, nie powiadomiła ona właściwego organu o zmianie sytuacji dochodowej i pobrała zasiłek stały za miesiąc kwiecień 2016 r. w kwocie [...]zł, dlatego słusznie uznano, że zainteresowana pobrała nienależne świadczenie z pomocy społecznej za okres od 1 kwietnia do [...] kwietnia 2016 r. w kwocie [...]zł i w oparciu o przepis art. 98 ustawy o pomocy społecznej orzeczono o zwrocie tej kwoty. Niezasadnie zatem zarzucono organom nieprawidłowe rozpatrzenie sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze przeanalizowało materiał dowodowy zgromadzony przez organ I instancji, zrelacjonowało zarzuty podniesione w odwołaniu, a następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wydało merytoryczne rozstrzygnięcie, wyjaśniając prawidłowo jego podstawę prawną oraz odnosząc się wyczerpująco do zarzutów odwołania. W stanie faktycznym przedmiotowej sprawy, prawidłowo organy uznały, że pobrany przez skarżącą zasiłek stały w okresie i wysokości wskazanej w decyzji, był świadczeniem jej nienależnym, dlatego wskazując i wyjaśniając podstawę prawną wezwano do jego zwrotu. Zwrócić należy uwagę, że skarżąca została pouczona o obowiązku poinformowania MOPS o każdej zmianie w sytuacji materialno bytowej i nie ulega wątpliwości, że dochód uzyskany przez męża skarżącej, stanowi dochód rodziny, ma zatem wpływ na wysokość przyznanego zasiłku stałego. W ocenie sądu, organy w sposób prawidłowy i wystarczający zgromadziły materiał dowodowy, który pozwolił na ustalenie, że doszło do niepoinformowania organu przez skarżącą o zmianie sytuacji materialnej i osobistej, która miała istotny wpływ na wysokość pobieranego świadczenia, co tym samym spowodowało, że powstało świadczenie nienależnie pobrane. Dodać należy, że zarzuty podnoszone w skardze, kwestionujące prawdziwość faktów ustalonych w oparciu o oświadczenie męża skarżącej oraz dotyczące stanu jego zdrowia psychicznego, nie zasługują na uwzględnienie, gdyż nie znajdują jakiegokolwiek oparcia w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Czynności prawne dokonywane przez osobę fizyczną w stosunku do której nie zapadło orzeczenie o jej ubezwłasnowolnieniu w całości lub w części, są w pełni skuteczne i na podstawie nie popartych dowodami spostrzeżeń, nie można ich kwestionować pod względem prawnej skuteczności. Z przedłożonego protokołu badania przez biegłego lekarza psychiatrę z 18. 09.2009r. opisującego stan psychiczny Z. S. wynika, że mąż skarżącej ma świadomość jasną, zorientowany auto i allopsychicznie, o intelekcie w granicach normy. W tych okolicznościach nie było podstaw do kwestionowania złożonych przez niego oświadczeń woli. Bez wpływu na wynik sprawy pozostają okoliczności zaistniałe po wydaniu zaskarżonej decyzji. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.