II SA/Bd 1026/21

WyrokWSA w Bydgoszczy2022-02-23

Skład orzekający: Renata Owczarzak, Anna Klotz, Joanna Brzezińska

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy kara pieniężna nałożona na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów wprowadzającego ograniczenia w związku z pandemią COVID-19, wydanego na podstawie nieprecyzyjnych przepisów ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, jest zgodna z Konstytucją RP i może stanowić podstawę do ukarania przedsiębiorcy?
Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, uznając, że zostały one wydane z istotnym naruszeniem prawa. Rozporządzenie Rady Ministrów, na podstawie którego nałożono karę, zostało wydane bez dostatecznego upoważnienia ustawowego, które powinno zawierać wytyczne dotyczące treści aktu. Wprowadzone nim ograniczenia wolności działalności gospodarczej naruszały art. 22 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, ponieważ zostały ustanowione w akcie podustawowym, a nie w ustawie, co jest dopuszczalne jedynie w stanie klęski żywiołowej. Sąd odmówił zastosowania wadliwego rozporządzenia.
Stan faktyczny
A. D. prowadząca działalność gospodarczą została ukarana karą pieniężną w wysokości 10 000 zł za niezastosowanie się do zakazu prowadzenia działalności polegającej na udostępnianiu miejsca do tańczenia, organizowanego w pomieszczeniach lub w innych miejscach o zamkniętej przestrzeni, w ramach prowadzenia pozaszkolnych form edukacji artystycznej. Kara została nałożona na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów wprowadzającego ograniczenia w związku ze stanem epidemii. A. D. zaskarżyła decyzję, zarzucając m.in. naruszenie procedury administracyjnej, brak dowodów, nieuzasadnione przyjęcie naruszenia przepisów rozporządzenia oraz oparcie decyzji na przepisach, które nie mogły prowadzić do zakazu działalności gospodarczej.
Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, umorzono postępowanie administracyjne i zasądzono od organu na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Renata Owczarzak Sędziowie: sędzia WSA Anna Klotz sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 lutego 2022 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Państwowego [...] Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...] czerwca 2021 r., nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Państwowego [...] Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...] marca 2021 r. nr [...], 2. umarza postępowanie administracyjne w sprawie, 3. zasądza od Państwowego [...] Inspektora Sanitarnego w [...] na rzecz A. D. kwotę [...] ([...]) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] marca 2021 r. nr [...], Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w T. (PPIS) wymierzył A. D., prowadzącej działalność gospodarczą pod firmą [...], karę pieniężną w wysokości 10000 zł za niezastosowanie się do zakazu prowadzenia działalności polegającej na udostępnianiu miejsca do tańczenia organizowanego w pomieszczeniach lub w innych miejscach o zamkniętej przestrzeni w ramach prowadzenia pozaszkolnych form edukacji artystycznej. W uzasadnieniu, po przywołaniu treści § 10 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz.U. z 2020 r., poz. 2316 – dalej "rozporządzenie"), zmienionego rozporządzeniem z dnia 14 stycznia 2021 r. (Dz.U. z 2020 r., poz. 91) marca 2021 r. w sprawie ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz.U. z 2021 r., poz. 512) organ stwierdził, że w związku z interwencją z 19 stycznia 2021 r., dotyczącą prowadzenia działalności przez ww. podmiot pomimo wprowadzonego zakazu, w dniu 22 stycznia 2021 r. przeprowadzono w tym podmiocie kontrolę sanitarną. Kontrola wykazała prowadzenie w obiekcie działalności polegającej na udostępnieniu miejsca do tańczenia organizowanego w pomieszczeniach lub w innych miejscach o zamkniętej przestrzeni w ramach prowadzenia pozaszkolnych form edukacji artystycznej – na sali o pow. 100 m2 odbywały się zajęcia taneczne, w których uczestniczyło 10 osób i instruktor. Przywoławszy treść art. 48a ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1845, dalej "u.z.z.z.") stwierdził, że zachodzą przesłanki do nałożenia kary w najniższej wysokości, z uwagi na okoliczności, sposób i wagę naruszenia oraz osobiste właściwości strony. Po rozpoznaniu odwołania od powyższej decyzji Inspektor Sanitarny (PWIS), decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r., nr [...], utrzymał w mocy rozstrzygnięcie I instancji. Po przywołaniu stanu faktycznego PWIS stwierdził, że w sprawie nie zachodzi wątpliwość, iż doszło do naruszenia obowiązujących wówczas przepisów rozporządzenia. Wskazał, że § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia jednoznacznie wskazywał na zakaz prowadzenia działalności polegającej na udostępnianiu miejsca do tańczenia organizowanego w pomieszczeniach lub w innych miejscach o zamkniętej przestrzeni, co wobec jednoznacznych ustaleń kontroli udokumentowanych podpisanym przez skarżącą protokołem uzasadnia zastosowanie kwestionowanej kary. Organ wskazał, że wbrew zarzutom odwołania strona miała możliwość wypowiedzenia się w sprawie na każdym jej etapie oraz możliwość dostępu do akt sprawy. Skarżącej udostępniono protokół z kontroli, który podpisała ona wraz z pouczeniem o możliwości wniesienia zastrzeżeń we wskazanym terminie. Organ dostrzegł, że w protokole kontroli, który PPIS uczynił podstawą swojego rozstrzygnięcia, nie ma określenia wprost stwierdzonych nieprawidłowości. Wskazał, że nałożenie sankcji miało oparcie w obowiązujących przepisach prawa, a podniesione w odwołaniu uwagi natury konstytucyjnej mogłyby podlegać rozstrzygnięciu w odrębnym postępowaniu. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy A. D., reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła o jej uchylenie wraz z decyzją I instancji. Decyzji zarzuciła: - naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 i art. 81 k.p.a. poprzez pozbawienie strony możliwości wypowiedzenia się co do ustaleń będących podstawą decyzji z uwagi na brak doręczania dokumentów w sprawie, podczas gdy zdaniem strony ustalenia te nie zostały poparte dowodami i nie mogą stanowić podstawy decyzji, - naruszenie art. 7 § 1 k.p.a. w zw. z art. 71 § 1, art. 78 § 1 i 2 oraz art. 80 k.p.a. poprzez brak dopuszczenia strony do udziału w postępowaniu, brak wyczerpującego i rzetelnego rozpatrzenia materiału dowodowego, - naruszenie art. 27 ust. 2 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, w sytuacji gdy nie doszło do spowodowania bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia ludzi, - naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak właściwego uzasadnienia faktycznego decyzji, - bezzasadne przyjęcie naruszenia §10 ust. 1 rozporządzenia poprzez uznanie, że skarżąca prowadziła zakazaną działalność, - naruszenie art. 189d pkt 7 k.p.a. oraz art. 8 § 1 k.p.a. poprzez nierozważenie przesłanek przemawiających za zastosowaniem instrumentu z ww. przepisu, - oparcie decyzji na przepisach rozporządzenia, podczas gdy nie mogą one prowadzić do ustanowienia zakazów lub ograniczeń prowadzenia działalności gospodarczej i w momencie rozstrzygania sprawy ograniczenia, nakazu i zakazy wynikające z rozporządzenia już nie obowiązują. W uzasadnieniu skargi podniesiono argumentację na rzecz postawionych zarzutów. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona zgodnie z zasadami określonymi w ustawie z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) i ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej "p.p.s.a.") doprowadziła Sąd do przekonania, że koniecznym jest uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, bowiem zostały one wydane z istotnym naruszeniem prawa określonym w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. Z treści decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w T. nr [...] z [...] marca 2021 r. oraz utrzymującej ją w mocy decyzji Inspektor Sanitarny z [...] czerwca 2021 r. nr [...] wynika, że przyczyną wymierzenia skarżącej kary pieniężnej w wysokości 10000 zł, było stwierdzenie przez organy PPIS prowadzenia działalności gospodarczej pod firmą [...], polegającej na udostępnieniu miejsca do tańczenia organizowanego w pomieszczeniach lub w innych miejscach o zamkniętej przestrzeni w ramach prowadzenia pozaszkolnych form edukacji artystycznej. Jako podstawę prawną ww. decyzji PPIS wskazał m.in. art. 48a ust. 1 pkt 3 oraz art. 46b pkt 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1845) w zw. z § 10 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2020 r. w sprawie ustanowienia ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (publ. jak wcześniej wskazano). Zgodnie z art. 46 ww. ustawy, w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie, stan zagrożenia epidemicznego lub stan epidemii na obszarze województwa lub jego części ogłasza i odwołuje wojewoda, w drodze rozporządzenia, na wniosek państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego (ust. 1). Jeżeli zagrożenie epidemiczne lub epidemia występuje na obszarze więcej niż jednego województwa, stan zagrożenia epidemicznego lub stan epidemii ogłasza i odwołuje, w drodze rozporządzenia, minister właściwy do spraw zdrowia w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw administracji publicznej, na wniosek Głównego Inspektora Sanitarnego (ust. 2). Z kolei w myśl art. 46a u.z.z.z. w przypadku wystąpienia stanu epidemii lub stanu zagrożenia epidemicznego o charakterze i w rozmiarach przekraczających możliwości działania właściwych organów administracji rządowej i organów jednostek samorządu terytorialnego, Rada Ministrów może określić, w drodze rozporządzenia, na podstawie danych przekazanych przez ministra właściwego do spraw zdrowia, ministra właściwego do spraw wewnętrznych, ministra właściwego do spraw administracji publicznej, Głównego Inspektora Sanitarnego oraz wojewodów: 1) zagrożony obszar wraz ze wskazaniem rodzaju strefy, na którym wystąpił stan epidemii lub stan zagrożenia epidemicznego, 2) rodzaj stosowanych rozwiązań - w zakresie określonym w art. 46b - mając na względzie zakres stosowanych rozwiązań oraz uwzględniając bieżące możliwości budżetu państwa oraz budżetów jednostek samorządu terytorialnego. W art. 46b u.z.z.z. ustawodawca określił katalog ograniczeń, nakazów i zakazów, które można ustanowić w rozporządzeniu, o którym mowa w art. 46a, m.in. ograniczenia, obowiązki i nakazy, o których mowa w art. 46 ust. 4 (pkt 1), czasowe ograniczenie określonych zakresów działalności przedsiębiorców (pkt 2). Zgodnie z art. 48a ust. 1 pkt 3 ww. ustawy, kto w stanie zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii nie stosuje się do ustanowionych na podstawie art. 46 lub art. 46b nakazów, zakazów lub ograniczeń, o których mowa w art. 46 ust. 4 pkt 3-5 lub w art. 46b pkt 2 i 8, podlega karze pieniężnej w wysokości od 10 000 zł do 30 000 zł. Po myśli ust. 7 in principe art. 48a, decyzja w sprawie kary pieniężnej podlega natychmiastowemu wykonaniu z dniem jej doręczenia. Na podstawie art. 46a i art. 46b pkt 1-6 i 8-13 u.z.z.z. zostało wydane obowiązujące w czasie kontroli rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2020 r. oraz następujące po nim rozporządzenie z 26 lutego 2021 r., obowiązujące w czasie wydania decyzji. Zgodnie z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2020 r. do dnia 28 lutego 2021 r. ustanawia się zakaz prowadzenia przez przedsiębiorców w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2019 r. poz. 1292 i 1495 oraz z 2020 r. poz. 424 i 1086) oraz przez inne podmioty działalności polegającej na prowadzeniu dyskotek i klubów nocnych lub działalności, która polega na udostępnieniu miejsca do tańczenia organizowanego w pomieszczeniach lub w innych miejscach o zamkniętej przestrzeni, z wyłączeniem sportowych klubów tanecznych. § 9 ust. 1 rozporządzenia z dnia 26 lutego 2021 r. przedłużał ww. zakaz do dnia 28 marca 2021 r. Zgodnie z protokołem kontroli z dnia 22 stycznia 2021 r., przeprowadzonej na miejscu wykonywania przez skarżącą działalności gospodarczej, kontrolujący stwierdzili odbywające się zajęcia taneczne, w których uczestniczyły następujące po sobie grupy 9-cio i 10-cio osobowa wraz z instruktorem. W protokole, pod pozycją "Nieprawidłowości stwierdzone podczas kontroli z podaniem przepisów prawnych, które naruszono) zamieszczono notatkę: "Podjęte czynności kontrolne dotyczy stwierdzenia stanu faktycznego w obiekcie, Ewentualne dalsze decyzje zostaną podjęte przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w T.". Powyższy protokół został podpisany przez skarżącą dwukrotnie: w części dotyczącej uwag i zastrzeżeń osób uczestniczących w kontroli (nie zgłoszono zastrzeżeń do treści) oraz w części potwierdzającej odbiór protokołu w dniu 22 stycznia 2021 r. Ww. dokument stanowił podstawę wydania zakwestionowanych decyzji organów inspekcji sanitarnej. W rozpoznawanej sprawie istotne jest po pierwsze rozważenie samej podstawy prawnej nałożenia administracyjnej kary pieniężnej na skarżącą. Problem ten, w odniesieniu do rozporządzeń wydawanych na podstawie ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, dostrzegły sądy administracyjne orzekające w szeregu spraw nakładanych przez organy inspekcji sanitarnej kar pieniężnych za niestosowanie się do regulacji rozporządzeń w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii. Zgodnie z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Oznacza to, że ustawa musi samodzielnie określać podstawowe elementy ograniczenia danego prawa i wolności (tak Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniach z 20 lutego 2001 r., sygn. akt P 2/00, z 10 kwietnia 2001 r., sygn. akt U 7/00, z 19 lutego 2002 r., sygn. akt U 3/01, z 8 lipca 2003 r., sygn. akt P 10/02, z 16 marca 2004 r., sygn. akt K 22/03, z 5 grudnia 2007 r., sygn. akt K 36/06, z 19 maja 2009 r., sygn. akt K 47/07, z 7 marca 2012 r., sygn. akt K 3/10). Co oczywiste, tylko unormowania, które nie stanowią podstawowych elementów składających się na ograniczenie konstytucyjnych praw i wolności mogą być zawarte w rozporządzeniu. Należy również podkreślić, że przy ograniczaniu konstytucyjnych praw i wolności na podstawie art. 31 ust. 3 Konstytucji RP kompletność i szczegółowość regulacji ustawowej musi być znacznie zwiększona. Stąd też zasadnym jest zaakcentowanie, że przepisy stanowione na poziomie rozporządzenia, oprócz tego, że nie mogą regulować podstawowych konstytucyjnych wolności i praw, muszą także spełniać warunki określone w art. 92 ust. 1 Konstytucji RP. Rozporządzenie musi w związku z tym zostać wydane przez organ wskazany w Konstytucji, na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. W tej materii, w kontekście odwołania się rozstrzygających organów do zakazów określonych w aktach podustawowych (rozporządzeniach), podzielić należy stanowisko wyrażone w wielokrotnie przywoływanym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 27 października 2020 r. (sygn. akt II SA/Op 219/20, nieprawomocny, dostępny na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl), w którym wskazano, że wprowadzając przepisy związane z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem epidemii wywołanej wirusem SARS CoV-2 zerwano z opisanymi wyżej konstytucyjnymi regułami. Wprowadzone ograniczenia wolności i praw wynikają bowiem z aktu rangi rozporządzenia, czyli aktu podustawowego. Taki zabieg legislacyjny, bez wprowadzenia stanu klęski żywiołowej, nie był możliwy do wprowadzenia w polskim systemie prawa. Przyjęta przez ustawodawcę technika legislacyjna nowelizacji ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi nie polegała na wprowadzeniu ograniczeń w zakresie korzystania z praw i wolności jednostki poprzez przyjęcie stosownych merytorycznych rozwiązań ustawowych, przewidujących takie ograniczenia wraz z możliwością regulowania bardzo szczegółowych zagadnień technicznych na poziomie rozporządzenia. Polegała ona wyłącznie na przypisaniu wprost Radzie Ministrów kompetencji do bezpośredniego wprowadzania takich ograniczeń, bez dostatecznego zawarcia kompetencji w samej ustawie o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Zgodnie z art. 233 ust. 3 Konstytucji RP, ustawa określająca zakres ograniczeń wolności i praw człowieka i obywatela w stanie klęski żywiołowej może ograniczać wolności i prawa określone w art. 22 (wolność działalności gospodarczej), art. 41 ust. 1, 3 i 5 (wolność osobista), art. 50 (nienaruszalność mieszkania), art. 52 ust. 1 (wolność poruszania się i pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej), art. 59 ust. 3 (prawo do strajku), art. 64 (prawo własności), art. 65 ust. 1 (wolność pracy), art. 66 ust. 1 (prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy) oraz art. 66 ust. 2 (prawo do wypoczynku). W myśl art. 2 ustawy z dnia 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1897) stan klęski żywiołowej może być wprowadzony dla zapobieżenia skutkom katastrof naturalnych oraz w celu ich usunięcia. Przez katastrofę naturalną rozumie się zdarzenie związane z działaniami sił natury m.in. masowe występowanie chorób zakaźnych ludzi (art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy o stanie klęski żywiołowej). Zakres dopuszczalnych ograniczeń wolności i praw człowieka i obywatela w stanie klęski żywiołowej został natomiast szczegółowo wymieniony w art. 21 ust. 1 tej ustawy. Wprowadzone przepisem art. 46b u.z.z.z. ograniczenia, nakazy i zakazy stanowią powtórzenie ograniczeń wolności i praw człowieka określonych w art. 21 ust. 1 ustawy o stanie klęski żywiołowej. Podjęte działania legislacyjne stworzyły więc taki stan prawny w zakresie ograniczenia wolności i praw człowieka, który w istocie odpowiada regulacjom obowiązującym w stanie klęski żywiołowej, choć stan ten nie został wprowadzony. Jak wskazano wyżej, konstytucyjnie dopuszczalne jest wprowadzanie takich ograniczeń tylko w ustawie, z zachowaniem zasady proporcjonalności określonej w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, bez naruszenia istoty danego konstytucyjnego prawa lub wolności i z zachowaniem wszelkich relacji zachodzących pomiędzy ustawą a rozporządzeniem opisanych w art. 92 ust. 1 Konstytucji RP. Zgodnie z art. 92 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji RP upoważnienie (ustawowe – przyp. Sądu) powinno określać organ właściwy do wydania rozporządzenia i zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu. Przez "wytyczne" należy rozumieć merytoryczne wskazówki dotyczące treści norm prawnych, które mają znaleźć się w wydawanym rozporządzeniu. Zawierający upoważnienie ustawowe dla Rady Ministrów do wydania rozporządzenia z 19 marca 2021 r. przepis art. 46b pkt 1 u.z.z.z. nie zawiera zaś jakichkolwiek wytycznych co do wymaganych poszczególnych treści mających być przedmiotem regulacji w rozporządzeniu. Upoważnienie ustawowe określa jedynie organ właściwy do wydania rozporządzenia (art. 46a) oraz zakres spraw przekazanych do uregulowania w rozporządzeniu (art. 46b pkt 1-13). Zawarte w art. 46a ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi stwierdzenie, że wydając rozporządzenie Rada Ministrów powinna mieć "na względzie zakres stosowanych rozwiązań" oraz "bieżące możliwości budżetu państwa oraz budżetów jednostek samorządu terytorialnego" nie realizuje zawartego w ustawie zasadniczej wymogu wskazania wytycznych, a w konsekwencji nie spełnia ono warunków wymaganych przez art. 92 ust. 1 Konstytucji RP. Wytycznych, o których mowa w art. 92 ust. 1 Konstytucji RP nie można przede wszystkim odnaleźć w zakresie przedmiotowym ujętym w art. 46b pkt 1 ustawy, gdzie odsyła się jedynie do ograniczeń, obowiązków i nakazów określonych w art. 46 ust. 4 ustawy, a więc jedynie do określonego zakresu tego przepisu i nie obejmuje warunków wprowadzenia tych ograniczeń, obowiązków i nakazów. Stanowisko powyższe zgodnie prezentowane jest w aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. wyrok NSA z 8 września 2021 r., sygn. II GSK 427/21, sygn. II GSK 602/21, sygn. II GSK 781/21, sygn. II GSK 1010/21, z 19 października 2021 r., sygn. II GSK 663/21, sygn. II GSK 1137/21, sygn. II GSK 1224/21). Opisana konstrukcja przepisów 46a i art. 46b pkt 1-6 i 8-12 ustawy przesądza w ocenie Sądu o tym, że rozporządzenie Rady Ministrów wydane na podstawie tych przepisów nie spełnia konstytucyjnego warunku jego wydania na podstawie upoważnienia ustawowego zawierającego wytyczne dotyczące treści aktu wykonawczego. Ustawodawca w treści wskazanych wyżej upoważnień ustawowych nie zawarł wskazówek dotyczących materii przekazanej do uregulowania w kwestionowanym rozporządzeniu. Powyższy pogląd jest dominujący w orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych. Taka działalność prawotwórcza doprowadziła zaś do objęcia regulacjami rozporządzenia materii ustawowej i naruszenia szeregu podstawowych wolności i praw jednostki, w tym wolności działalności gospodarczej określonej w art. 22 Konstytucji RP, zgodnie z którym ograniczenie wolności działalności gospodarczej jest dopuszczalne tylko w drodze ustawy i tylko ze względu na ważny interes publiczny. Słusznie zauważył nadto WSA w Gdańsku w wyroku z dnia 18 marca 2021 r. (sygn. III SA/Gd 1043/20, dostępny jw.), że wprowadzone czasowe ograniczenie prowadzenia przez przedsiębiorców działalności gospodarczej sprowadza się w istocie do zakazu tej działalności. Taką regulację zawiera zaś zarówno rozporządzenie z dnia 21 grudnia 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii, jak i rozporządzenia w tym przedmiocie je poprzedzające oraz następujące po nim, którymi wprowadzano tożsame "ograniczenia". Upoważnienie ustawowe zawarte w art. 46 ust. 4 pkt 3 ustawy zezwalało Radzie Ministrów (art. 46b pkt 1 tej ustawy) na ustanowienie w rozporządzeniu "czasowego ograniczenia funkcjonowania określonych instytucji lub zakładów pracy". Rada Ministrów mogła również na podstawie art. 46a i art. 46b pkt 2 ustawy wprowadzić "czasowe ograniczenie określonych zakresów działalności przedsiębiorców". Oba te upoważnienia ustawowe pozwalają "ograniczyć" prowadzenie działalności gospodarczej, i to czasowo. Nie pozwalają natomiast na przyjęcie konstrukcji prawnej polegającej w istocie na ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej poprzez jej zakazanie. Ograniczenie prowadzenia działalności gospodarczej (rozumiane jako stan kiedy działalność może być prowadzona po spełnieniu określonych warunków) nie jest równoznaczne z zakazem jej prowadzenia (czyli stanem kiedy działalność gospodarcza danego rodzaju w ogóle nie może być prowadzona). W kontekście zatem przywołanego wcześniej art. 22 Konstytucji RP stwierdzić należy, że o ile niewątpliwie konieczność zwalczania epidemii mieści się w kategorii ważnego interesu publicznego uzasadniającego w drodze ustawy ograniczenie wolności działalności gospodarczej, to dopuszczalne jest ono przy zastosowaniu omówionych już odpowiednich upoważnień ustawowych zawartych w art. 46 ust. 4 pkt 3 i art. 46b pkt 2 ustawy. Wskazać w tym miejscu należy, za powołanym wyżej wyrokiem, że istotą wolności działalności gospodarczej jest podejmowanie, wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej wolne dla każdego na równych prawach (art. 2 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców). Stąd też wprowadzany kolejnymi rozporządzeniami zakaz wykonywania określonych w nich rodzajów działalności gospodarczej z całą pewnością wkracza w naturę wolności działalności gospodarczej określonej art. 22 Konstytucji RP. Prawodawca może ingerować w opisaną wyżej istotę konstytucyjnej wolności działalności gospodarczej, jednak, aby to było możliwe musi działać przy użyciu środków przewidzianych przez Konstytucję RP. Zakaz naruszania istoty wolności i praw konstytucyjnych nie ma, co do zasady, zastosowania w stanach nadzwyczajnych, poza wyjątkami, o których mowa w art. 233 ust. 1 Konstytucji RP. Wśród tych wyjątków nie ma wolności działalności gospodarczej. Z art. 233 ust. 3 Konstytucji RP wynika natomiast wprost, że ustawa określająca zakres ograniczeń wolności i praw człowieka i obywatela w stanie klęski żywiołowej może ograniczać wolność działalności gospodarczej (art. 22 Konstytucji RP). W związku z tym warunkiem konstytucyjnym umożliwiającym ingerencję w istotę wolności działalności gospodarczej jest uczynienie tego w jednym ze stanów nadzwyczajnych opisanym w Konstytucji RP. W sytuacji, gdy nie doszło do wprowadzenia któregokolwiek z wymienionych w Konstytucji RP stanów nadzwyczajnych, żaden organ państwowy nie powinien wkraczać w materię stanowiącą istotę wolności działalności gospodarczej. W rozpoznawanej sprawie organy państwowej inspekcji sanitarnej oparły decyzje o nałożeniu na skarżącą sankcji administracyjnej na uznaniu, że naruszyła ona dyspozycję § 10 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii. Wskazać należy, że w dacie kontroli (tj. 22 stycznia 2021 r.), przepis ten składał się z 3 punktów, w których pkt 1 stanowił, że do dnia 31 stycznia 2021 r. ustanawia się zakaz prowadzenia przez przedsiębiorców w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców oraz przez inne podmioty działalności polegającej na prowadzeniu dyskotek i klubów nocnych lub działalności, która polega na udostępnieniu miejsca do tańczenia organizowanego w pomieszczeniach lub w innych miejscach o zamkniętej przestrzeni, z wyłączeniem sportowych klubów tanecznych. Podmiotem kontrolowanym był [...], prowadzony przez przedsiębiorcę A. D.. Bez wątpienia zatem powyższy przepis rozporządzenia, bez właściwej delegacji ustawowej, zakazywał skarżącej całkowicie działalności gospodarczej związanej z istotą prowadzenia studia tańca. Sąd dostrzega, że oceniane zakazy, nakazy i ograniczenia są merytorycznie uzasadnione. Ich oczywistym i słusznym celem było bowiem ograniczenie ryzyka rozprzestrzeniania się wirusa, a więc ochrona zdrowia publicznego w wyjątkowych, dynamicznych warunkach epidemii. Jednak tryb ich wprowadzenia doprowadził do naruszenia podstawowych standardów konstytucyjnych. Dlatego stosując konstytucyjną zasadę określoną w art. 178 Konstytucji RP (zasada podlegania sędziów w sprawowaniu urzędu tylko Konstytucji oraz ustawom), Sąd odmówił zastosowania w niniejszej sprawie przywołanej regulacji rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2020 r., czego przy rozstrzyganiu – co należy podkreślić - nie mogły uczynić organy administracji publicznej procedujące w sprawie. W powyższym zakresie, tj. w zakresie zarzutu naruszenia art. 31 ust. 3 Konstytucji RP w zw. z art. 57 Konstytucji RP, skarga okazała się trafna. Udzielone Radzie Ministrów, na podstawie przepisów art. 46a i art. 46b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, upoważnienie do stanowienia rozporządzeń wykonawczych, gdy chodzi o zakres powodowało, że stanowione na jego podstawie, a przywołane powyżej rozporządzenie wykonawcze umożliwiało nakładanie powszechnych zakazów i ograniczeń w korzystaniu z konstytucyjnej wolności prowadzenia działalności gospodarczej. Podkreślając w związku z powyższym, że udzieleniu delegacji ustawowej do zakazania, w formie rozporządzenia, korzystania z konstytucyjnej wolności prowadzenia działalności gospodarczej sprzeciwiał się art. 22 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w rozpatrywanej sprawie nie można pomijać również – jeżeli nie przede wszystkim – tego jej aspektu, który odnosi się do jej przedmiotu, a mianowicie nałożenia kary pieniężnej. Uwzględniając normatywny kontekst obowiązywania przepisu § 10 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2021 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii i ustanowionego na ich gruncie zakazu prowadzenia przedmiotowej działalności gospodarczej, za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że są one przepisami sankcjonowanymi w relacji do sankcjonującego przestrzeganie zakazu, o którym w nich mowa, przepisu art. 48a ust. 1 pkt 1– 5 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, który co nie mniej istotne, również został dodany do pierwotnego tekstu tej ustawy. Stanowiąc w ust. 1, że "Kto w stanie zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii nie stosuje się do ustanowionych na podstawie art. 46 lub art. 46b nakazów, zakazów lub ograniczeń, o których mowa w: [...] ", przepis ten odsyłała – jak wynika to z jego treści i co trzeba podkreślić – do przepisów upoważniających do wydania rozporządzenia, a więc innymi słowy do przepisów kompetencyjnych, zaś w pkt od 1 do 5 do poszczególnych punktów zawartych w ust. 4 art. 46 oraz w art. 46b, a co za tym idzie do zawartych w nich wytycznych co do treści aktu wykonawczego (tak też wyroki NSA z 28 października 2021 r., II GSK 1382, z 9 grudnia 2021 r. sygn. II GSK 2385/21). Jeżeli, co jest istotne w rozpatrywanej sprawie, w pkt 2 art. 46b mowa jest o "czasowym ograniczeniu określonych zakresów działalności przedsiębiorców" – a za oczywiste trzeba przy tym uznać, że czasowe ograniczenie prowadzenia działalności gospodarczej nie jest równoznaczne z zakazem jej prowadzenia – to za w pełni uprawnione należałoby również uznać twierdzenie, że rekonstrukcja znamion deliktu (deliktów), o którym (których) jest mowa w art. 48a ust. 1 przywołanej ustawy, aby mogła być uznana za prawidłową, nie może pomijać potrzeby odwołania się do § 10 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 21 grudnia 2021 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii, a co za tym idzie potrzeby podjęcia stosownych zabiegów zmierzających do zrekonstruowania ustanowionych na ich gruncie norm nakazu (zakazu) oraz zakresu ich zastosowania w relacji do stwierdzanych faktów. Wobec przywołanej treści pkt 2 art. 46b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r., która nie jest wystarczająca, aby cel ten osiągnąć, w relacji do stopnia szczegółowości regulacji zawartej w przywołanych przepisach rozporządzeń trzeba to uznać za wręcz niezbędne i konieczne. Tylko bowiem w taki sposób możliwe byłoby ustalenie, czy dane zachowanie, a mianowicie zachowanie przypisywane danemu podmiotowi, może być rzeczywiście kwalifikowane, jako wyczerpujące znamiona deliktu (deliktów), o którym (których) mowa w art. 48a ust. 1 przywołanej ustawy, czy też nie. Powyższe prowadzi do wniosku, że zastosowany na gruncie sankcjonującego przepisu art. 48a ust. 1 przywołanej ustawy zabieg odesłania do wskazanych w nim przepisów upoważniających (kompetencyjnych) – co wobec takiego właśnie ich charakteru oraz treściowych deficytów nakazuje podważyć jego skuteczność w omawianym zakresie także z pozycji argumentu odwołującego się do zasady określoności regulacji, którą powinien charakteryzować się zwłaszcza taki przepis ustawy, jak przywołany, a mianowicie przepis mający stanowić podstawę nałożenia sankcji administracyjnej – a w istocie zabieg wielostopniowego odesłania, bo siłą rzeczy zawierający w sobie odesłanie do wymienionego przepisu rozporządzenia wykonawczego wyznaczającego zupełny zakres określonych nimi ograniczeń, doprowadził do tego, że wbrew zasadzie bezwzględnej wyłączności ustawy w dziedzinie przepisów (regulacji) o charakterze represyjnym (sankcjonująco – dyscyplinującym), właściwie wszystkie istotne podmiotowe i przedmiotowe znamiona deliktów, o których mowa powyżej, zostały określone nie w ustawie, lecz w rozporządzeniu wykonawczym. Tak więc, to nie przepisy ustawy, lecz przepisy rozporządzeń wykonawczych wyznaczały kompletny zarys wprowadzanych nimi nakazów (zakazów), których naruszenie podlegało penalizacji (podobnie wyroki NSA: z 23 września 2021 r., II GSK 884/21; z 12 października 2021 r., II GSK 1245/21, a także z 14 lipca 2021 r., II GSK 1315/18, z 9 grudnia 2021 r. sygn. II GSK 2385/21). Dostrzeżona przez Sąd zasadnicza wada wydanych w kontrolowanym postępowaniu rozstrzygnięć czyni zbędnym odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi. Wobec powyższego zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji o nałożeniu kary pieniężnej podlegają uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a w zw. z art. 135 p.p.s.a. (pkt 1 sentencji). Charakter stwierdzonego naruszenia uzasadnia nadto umorzenie postępowania administracyjnego jako bezprzedmiotowego, na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. (pkt 2 sentencji). O kosztach postępowania sądowego – obejmujących wpis od skargi (400 zł), wynagrodzenie reprezentującego skarżącą radcy prawnego (1800 zł) oraz opłatę od pełnomocnictwa (17 zł) - Sąd orzekł w punkcie 3 sentencji na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 15 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265). Na podstawie art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842) sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 19.07.2026. · Źródło