II SA/Bd 103/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędziowie: Sędzia WSA Wojciech Jarzembski Sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Protokolant Asystent sędziego Bartosz Kornalewicz po rozpoznaniu w na rozprawie w Wydziale II w dniu 11 maja 2010 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. na rzecz radcy prawnego M. D.-K. kwotę [...]zł ([...]) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...], skierowaną do skarżącego J. K., Burmistrz Miasta i Gminy S.: 1. ustalił kwotę zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym – M. i M. K. za okres od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. – w wysokości 2595,47 zł; 2. ustalił ustawowe odsetki, naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty, określając wysokość odsetek na dzień 30 września 2009 r. na kwotę 52,53 zł, a na dzień wystawienia decyzji na kwotę 114,40 zł; 3. zobowiązał skarżącego do zwrotu kwot wskazanych w pkt 1 i 2 z dalszymi odsetkami naliczonymi do kwoty z pkt 1 do dnia jej faktycznej zapłaty; 4. wskazał, że zobowiązania w łącznej wysokości 2709,87 zł należy dokonać w ciągu 14 dni od dnia doręczenia i uprawomocnienia się decyzji na wskazany rachunek bankowy. W uzasadnieniu Burmistrz wskazał, że prawomocną decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. przyznano T. K. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na osoby uprawnione – M. i M. K., na okres od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. w wysokości 400 zł miesięcznie (po 200 zł miesięcznie na każde dziecko). Następnie decyzją z dnia [...] września 2009 r. decyzja z dnia [...] listopada 2008 r. została uchylona w stosunku do M. K. od dnia 1 września 2009 r. Burmistrz podniósł, że zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7, z późn. zm.; zwanej w skrócie "p.o.u.a.") dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Organ właściwy wierzyciela wydaje po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Odwołując się od decyzji Burmistrza skarżący podniósł, ze T. K. ukryła przed Sądem Okręgowym we W. dochody, co spowodowało wydanie przez ten Sąd postanowienia niezgodnego z obowiązującym prawem. W wyniku rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., powołując się na treść art. 27 p.o.u.a., decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z dnia [...] grudnia 2009 r. Dodatkowo organ odwoławczy wskazał na wynikającą z art. 30 p.o.u.a. możliwość umorzenia należności. W skardze do sądu administracyjnego J. K., wskazując na art. 2 Konstytucji RP oraz Powszechną Deklarację Praw Człowieka i Obywatela powtórnie zakwestionował rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego we W. w przedmiocie alimentów. Zarzucił, że w tej kwestii bezprawnie działała również T. K., która ponadto jego zdaniem przyczyniła się do pogorszenia jego stanu zdrowia oraz stanu zdrowia jego matki oraz doprowadziła do uszkodzenia instalacji centralnego ogrzewania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. W piśmie procesowym z dnia 28 kwietnia 2010 r. skarżący, działający przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy, zarzucił naruszenie art. 7, 8, 9, 11, 77 § 1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071; z późn. zm.; zwanej "k.p.a.") polegające na braku wskazania w zaskarżonej decyzji motywów faktycznych i prawnych, jakimi kierował się organ oraz dokładnego wyjaśnienia sprawy, które powinny znaleźć odzwierciedlenie w treści uzasadnienia decyzji oraz naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 140 k.p.a. poprzez brak wskazania w uzasadnieniu podstawy faktycznej rozstrzygnięcia i wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji. Strona skarżąca podniosła, że Kolegium w swojej decyzji poprzestało jedynie na prostym przytoczeniu przepisów ustawy o pomocy uprawnionym do alimentów, bez jakiegokolwiek wyjaśnienia, w jaki sposób przepisy te znajdują zastosowanie w stanie faktycznym skarżącego. Nie wiadomo ponadto, jaki stan faktyczny organ przyjął dla rozstrzygnięcia. Wobec braku zasadniczych elementów uzasadniania skarżący nie miał możliwości ustosunkowania się do treści niekorzystnej dla niego decyzji. Na rozprawie, uzupełniając stanowisko skarżącego, pełnomocnik podniósł, że z decyzji organów nie wynika, w jaki sposób została obliczona kwota należności podlegającej zwrotowi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Na wstępie należy zwrócić uwagę, że stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270; z późn. zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd z urzędu, tj. nawet w przypadku braku wskazania przez stronę skarżącą, bierze pod uwagę zaistniałe na etapie postępowania administracyjnego naruszenia prawa. Jednocześnie należy podkreślić, że nie każde naruszenie przepisów postępowania – a na tego rodzaju naruszenie wskazuje skarżący – skutkuje koniecznością usunięcia decyzji z obrotu prawnego (poprzez jej uchylenie lub stwierdzenie jej nieważności). Zgodnie bowiem z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd uchyla decyzję w przypadku jeżeli stwierdzi, że doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. a) lub doszło do innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Stwierdzenie nieważności decyzji jest zaś możliwe, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Dokonując w ten sposób kontroli zaskarżonej decyzji należy zauważyć, że jej podstawa prawna została przez organ podana bardzo ogólnie, tj. powołany został art. 27 p.o.u.a. (bez sprecyzowania, które ustępy wziął pod uwagę). Natomiast w uzasadnieniu decyzji organ stwierdził jedynie, że skarżący, jako dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, łącznie z ustawowymi odsetkami. W zakresie wskazania podstawy prawnej organ odwoławczy uzasadnił swoje stanowisko bardzo lakonicznie. Oceniając taką wypowiedź organu trzeba jednak mieć na względzie brzmienie przepisów, które miały zastosowanie w sprawie. Mianowicie, stosownie do art. 27 ust. 1 p.o.u.a. dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty (art. 27 ust. 1a p.o.u.a.). Zgodnie z art. 27 ust. 2 p.o.u.a. organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z treści cytowanych przepisów, zdaniem Sądu jasno wynika obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Z akt sprawy wynika ponadto, że – jak stwierdził organ – takim dłużnikiem alimentacyjnym jest skarżący. Stosownie bowiem do art. 2 pkt 3 p.o.u.a. "dłużnik alimentacyjny" oznacza osobę zobowiązaną do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja stała się ostateczna. W aktach sprawy znajduje się zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w L. o bezskuteczności egzekucji alimentów, przysługujących od skarżącego M. i M. K. na mocy orzeczenia Sąd Okręgowego we W. zaopatrzonego w klauzulę wykonalności. W powyższym zakresie zatem, pomimo że wypowiedź organu ani nie wskazuje dokładnie (tj. z wyszczególnieniem konkretnej jednostki redakcyjnej art. 27 p.o.u.a.) podstawy prawnej, ani nie wskazuje (poprzez odwołanie się do konkretnego dokumentu w aktach sprawy), skąd wzięło się ustalenie faktyczne, iż skarżący jest dłużnikiem alimentacyjnym – zdaniem Sądu nie można stwierdzić, że doszło do takiego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tym niemniej zasadny jest argument skarżącego, iż doszło do naruszenia przepisów postępowania mogących mieć wpływ na wynik sprawy – w zakresie, w jakim skarżący kwestionuje brak wyjaśnienia sposobu obliczenia kwoty należności podlegającej zwrotowi. Organ odwoławczy zaakceptował rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, że zwrotowi podlega kwota 2595,47 zł. Jednakże z akt sprawy nie wynika, w jaki sposób doszło do ustalenia takiej kwoty. Stosownie do decyzji z [...] listopada 2008 r. M. K. przysługiwało świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie 200 zł miesięcznie przez okres 12 miesięcy (od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r.), co daje łącznie kwotę 2400 zł. Z kolei z treści decyzji z [...] listopada 2008 r. oraz z dnia [...] września 2009 r. wynika, że M. K. przysługiwało świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie 200 zł przez okres 11 miesięcy (od 1 października 2008 r. do 31 sierpnia 2009 r.) tj. łącznie kwota 2200 zł. Sumując zatem z funduszu alimentacyjnego powinny zostać wypłacone na dzieci skarżącego należności w kwocie 4600 zł. Tymczasem skarżący został zobowiązany do zwrotu jedynie kwoty 2595,47 zł. Świadczyć to może np. o tym, iż w toku wypłaty świadczeń zaszła sytuacja, o której mowa w art. 27 ust. 9 p.o.u.a. tj. w okresie, w którym osoby uprawnione (dzieci skarżącego) otrzymywały świadczenia z funduszu alimentacyjnego komornik sądowy przekazywał wyegzekwowane od dłużnika kwoty zaliczone na poczet alimentów organowi właściwemu wierzyciela. Organ odwoławczy nie dokonał w tym względzie żadnych ustaleń. Ustaleń takich nie poczynił także organ pierwszej instancji. Brak też w aktach sprawy dokumentów, wyjaśniających powyższą różnicę pomiędzy świadczeniami należnymi osobom uprawnionym a kwotą, której zwrotu domaga się obecnie organ. Brak takich ustaleń skutkuje możliwością, iż skarżący jest w rzeczywistości zobowiązany do zwrotu kwoty niższej, niż to przyjęło Kolegium, utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Nie będąc związany zarzutami wskazanymi przez stronę skarżącą Sąd dostrzegł także, iż akta sprawy nie dają odpowiedzi na pytanie, w jakim dniu nastąpiła wypłata świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a tym samym nie jest możliwe skontrolowanie, czy doszło do prawidłowego ustalenia wysokości odsetek należnych od dłużnika alimentacyjnego. W konsekwencji należy stwierdzić, że nie dokonując powyższych ustaleń Kolegium dopuściło się naruszenia ciążącego na nim z mocy art. 7 i 77 § 1 k.p.a. obowiązku wyczerpującego zgromadzenia i rozpatrzenia materiału dowodowego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ponownym postępowaniu organ powinien wydać decyzję po uzupełnieniu postępowania dowodowego w powyższym zakresie. Niezasadnie natomiast skarżący podnosi zarzuty odnośnie rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego we W. co do wysokości alimentów. Prawomocne rozstrzygnięcie sądu jest wiążące dla organów administracji (art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego), Kolegium nie mogło zatem wypowiadać się merytorycznie odnośnie zarzutów odwołania, które w istocie kwestionowały zasadność rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego. Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. należało orzec jak w pkt 1 sentencji wyroku. Wobec uwzględnienia skargi, stosownie do art. 152 p.p.s.a. Sąd rozstrzygnął jak w pkt 2 wyroku. O kosztach (pkt 3 wyroku) orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349; z późn. zm.).