II SA/Bd 103/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Renata Owczarzak Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) sędzia WSA Katarzyna Korycka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 marca 2022 r. sprawy ze skargi D. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie przyznania pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] października 2021r. nr [...]. II SA/Bd 103/22 Uzasadnienie Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2021 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania D. C., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] 2021r., nr [...], przyznającą D. C. pomoc w formie specjalistycznych usług opiekuńczych dla L. C. w okresie od [...] 2021 r. do [...] 2021 r. w wymiarze 60 godzin w wyżej wskazanym okresie tj. po 20 godzin w październiku, listopadzie i grudniu 2021, z odpłatnością 7 % pełnego kosztu świadczenia tj. [...] zł za 1 godz. usługi. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że w rozpatrywanej sprawie bezspornej jest, że syn skarżącej L. C. ur. [...] 2012 r., legitymujący się orzeczeniem o niepełnosprawności, jest dzieckiem z autyzmem atypowym, dla której lekarz psychiatra w zaświadczeniu z dnia [...] lutego 2021 r. zaproponował terapię behawioralną i logopedyczną. Organ I instancji przyznając specjalistyczne usługi opiekuńcze w wymiarze 20 godzin miesięcznie, a nie 15 godzin tygodniowo jak oczekiwała skarżąca wskazał, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że syn skarżącej uczęszcza do Niepublicznej Szkoły dla Dzieci z Zaburzeniami Rozwojowymi w [...], która prowadzi oddziaływania terapeutyczno-wspierające. W czasie pobytu w szkole syn skarżącej objęty jest opieką terapeuty, który prowadzi oddziaływania terapeutyczne zarówno podczas pracy w grupie małolicznej, jak i indywidualnie. Terapia indywidualna odbywa się z częstotliwością 1 raz w tygodniu po 1 godzinie lekcyjnej, terapia SI odbywa się 1 raz w tygodniu po 1 godzinie lekcyjnej, zajęcia z logopeda prowadzone są w wymiarze 1 raz w tygodniu po 1 godzinie lekcyjnej. Łącznie 16 godzin miesięcznie. Szkoła realizuje zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego oraz dostosowuje plan oddziaływań terapeutycznych do aktualnych potrzeb dziecka. W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo uznał, że przyznanie stronie skarżącej usług specjalistycznych we wskazanym w decyzji zakresie i wymiarze nie narusza prawa. Decyzja wydana w niniejszej sprawie ma charakter uznaniowy, a wyznacznikami ustalenia zasadności przyznania pomocy jest rozmiar potrzeb określonej osoby oraz możliwości finansowe organu. Prezydent Miasta [...] w kwestionowanej decyzji wskazując na ograniczone środki finansowe na specjalistyczne usługi opiekuńcze. Kolegium wskazało następnie, że z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z konkubentem A. S.. Razem wychowują sześcioro dzieci (pięcioro z poprzedniego związku). Dochód miesięczny rodziny wynosi [...] zł, na co składa się dochód ze świadczenia pielęgnacyjnego ([...] zł), praca dorywcza A. S. ([...] zł), zasiłki rodzinne ([...] zł), zasiłki pielęgnacyjne ([...] zł), świadczenia z funduszu alimentacyjnego na 5 dzieci (1800 zł) oraz dodatek mieszkaniowy ([...] zł). Ponadto skarżąca otrzymuje świadczenie 500+ na 5 dzieci, którego nie wlicza się do dochodu rodziny. Dochód na osobę w rodzinie wynosi [...] zł. Jak wskazało Kolegium, zgodnie z tabelą odpłatności w sprawach specjalistycznych usług opiekuńczych zawartą w rozporządzeniu Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz.U. Nr 189, poz. 1598 ze zm.), odpłatność za tego typu usługi dla osób osiągających w rodzinie dochód na osobę od 132,5 % do 165 % kryterium dochodowego wynosi 7% pełnego kosztu świadczenia – wynoszącego, w świetle zarządzenia Dyrektora MOPS nr [...] z dnia [...] 2021 r., [...] zł za godzinę. Organ odwoławczy wskazał, że zwolnienie z ponoszonych opłat za usługi ma charakter uznaniowy. Nadmienił przy tym, że skarżąca była już wielokrotnie zwalniana okresowo z ponoszenia odpłatności za świadczone usługi. W ocenie organu odwoławczego dochody rodziny skarżącej umożliwiają ponoszenie odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze i to przy uwzględnieniu, że dotyczą one trójki dzieci skarżącej. Kolegium dodało, że istnieje możliwość poprawy sytuacji bytowej rodziny skarżącej poprzez podjęcie stałej pracy zarobkowej przez partnera skarżącej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na powyższą decyzję D. C. zwróciła uwagę, że na mocy decyzji Prezydenta Miasta [...], ograniczono liczbę godzin specjalistycznych usług opiekuńczych dla jej syna z 40 godzin miesięcznie do 20 godzin miesięcznie, mimo że skarżąca dysponowała zaświadczeniem lekarskim wskazującym na potrzebę zwiększenia ilości godzin powyższych usług do 60 godzin miesięcznie. Skarżąca wyjaśniła, ze jej syn uczęszcza do klasy 1 Niepublicznej Szkoły Podstawowej dla dzieci z zaburzeniami rozwojowymi w [...], w której oprócz normalnych zajęć ma dodatkowo terapie wynikające z kształcenia specjalnego z poradni (SI 1 raz w tygodniu po 45 min, logopeda 1 raz w tygodniu po 45 minut, terapia indywidualna 1 raz tygodniu 45 minut, tus raz w tygodniu 45 minut). Skarżąca zwróciła przy tym uwagę, że zajęcia terapeutyczne w szkole nie zawsze się odbywają z powodu nauki zdalnej i nie powinny być brane pod uwagę przez MOPS. Zakwestionowała także przejrzystość przyznawania przez organ specjalistycznych usług opiekuńczych wnioskodawcom. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.; dalej: u.p.s.) oraz rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz. U. z 2005 r. Nr 189, poz. 1598 ze zm.) i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowania kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1358). Wniosek skarżącej o przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych dla jej córki był rozpatrywany w oparciu o art. 50 ust. 2 wskazanej ustawy, zgodnie z którym usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Przyznanie pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych na podstawie wskazanego przepisu pozostawione jest uznaniu organu administracji. Oznacza to, że nawet spełnienie przesłanek przyznania tego rodzaju świadczenia nie przesądza o tym, że organ pomocy społecznej ma obowiązek orzec o ich przyznaniu, a tym bardziej, że zobowiązany jest przyznać takie świadczenie w wymiarze oraz w zakresie, w jakim domaga się tego wnioskodawca. Swoistym potwierdzeniem luzu decyzyjnego, jakim dysponuje organ w tym zakresie, jest dyspozycja art. 50 ust. 5 u.p.s., w myśl którego ustalenie (również) zakresu, okresu i miejsca świadczenia specjalistycznych usług opiekuńczych, pozostaje w gestii ośrodka pomocy społecznej. Dokonując rozstrzygnięć w tym przedmiocie organy administracji oczywiście zobowiązane są wziąć pod uwagę potrzeby beneficjalna specjalistycznych usług opiekuńczych wynikające z jego schorzenia. Organy zobowiązane są jednocześnie kierować się zasadą pomocniczości (subsydiarności), wyrażoną w art. 2 ust. 1 u.p.s., zgodnie z którym pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie spornych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Dodatkowo ośrodek pomocy społecznej, ustalając wymiar specjalistycznych usług opiekuńczych, zmuszony jest uwzględniać wysokość przeznaczonych na wykonywanie tego rodzaju świadczeń środków finansowych. W świetle orzecznictwa sądów administracyjnych, wyznacznikami ustalenia zakresu usług opiekuńczych są rozmiar potrzeb i sytuacja wnioskodawcy oraz możliwości finansowe organów pomocy społecznej (por. m in. wyrok WSA w Warszawie z 29.10.2019 r., I SAB/Wa 244/19, CBOSA). Mając na względzie powyższe uwagi należy stwierdzić, że w ramach kontroli legalności decyzji uznaniowych Sąd może badać, czy prawidłowo organ podjął decyzję o ich przyznaniu oraz czy przed podjęciem decyzji o określeniu ilości godzin przyznanej pomocy organ dysponował odpowiednim materiałem dowodowym i dokonał wyważenia potrzeb osoby, której przyznano usługi opiekuńcze oraz możliwości organu. Organ ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia, przy czym powinno ono zapaść po wnikliwym wyjaśnieniu i rozważeniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz zostać szczegółowo uzasadnione, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest zasadność przyznania skarżącej świadczeń w formie specjalistycznych usług opiekuńczych dla jej dziecka w znacznie mniejszym zakresie czasowym niż wnioskowała skarżąca i niż wynikało to z zaświadczenia lekarskiego, wskazującego na potrzebę zwiększenia dziecku ilości godzin powyższych usług do 60 godzin miesięcznie. Uzasadniając ograniczenie wnioskowanych usług organ wskazał w szczególności na swoje ograniczone możliwości finansowe, jednakże treść decyzji organu I, ani II instancji w istocie nie zawiera wypowiedzi na temat rzeczywistych możliwości finansowych organu, a jedynie ogólnikowe stwierdzenia. W ocenie Sądu, skoro z treści decyzji wynika, że podstawę odmowy przyznania skarżącemu godzin w liczbie większej niż jedna dziennie, stanowią ograniczone możliwości finansowe organu pomocowego, to organ powinien przynajmniej wskazać jakimi środkami dysponuje i jak kształtują się potrzeby mieszkańców w gminy w przedmiocie usług opiekuńczych. Organy nie wykazały również w sposób należyty, aby przyznane skarżącej świadczenia w ograniczonym zakresie były dostosowane do aktualnych szczególnych potrzeb dziecka wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności. W kontrolowanych decyzjach brak jest rozważań odnoście przyczyn przyznania ograniczonej liczby godzin świadczenia, znacznie odbiegającej od tej wynikającej z zaświadczenia lekarza. Organ co prawda powołuje się na okoliczność, że dziecko skarżącej uczestniczy w szkole w zajęciach terapeutycznych w wymiarze 16 godzin miesięcznie. Jednak nie budzi wątpliwości, że nawet przy uwzględnieniu tych zajęć szkolnych i doliczeniu do tych przyznanych przez organ w ramach specjalistycznych usług opiekuńczych, łączna liczba godzin zajęć w których uczestniczy dziecko skarżącej znacznie odbiega od tej wynikającej z zaświadczenia lekarza. Podkreślić w tym miejscu należy, że w postępowaniu w przedmiocie przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych istotne znaczenie ma zlecenie specjalistycznych usług opiekuńczych wystawione przez lekarza specjalistę. To bowiem lekarz danej specjalizacji określa potrzeby osób wymagających pomocy w formie specjalistycznych usług. Organy powinny rozważyć wszystkie okoliczności sprawy, a przede wszystkim potrzeby dziecka, stwierdzone w przedłożonym zaświadczeniu lekarskim i wskazać w uzasadnieniu w sposób konkretny okoliczności przemawiające za przyznaniem świadczenia w określonym zakresie, tak aby nie można było im zarzucić dowolności. Tymczasem w niniejszej sprawie w ogóle nie odniosły się do treści zaświadczenia lekarskiego w kontekście przyznanego świadczenia. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że organy nie dokonały wszechstronnego zbadania i wyjaśnienia okoliczności faktycznych niniejszej sprawy. Nie wykazały by rzeczywiście sytuacja finansowa organu nie pozwalała przyznać dziecku skarżącej, przy uwzględnieniu jego sytuacji zdrowotnej i potrzeb, większej liczby godzin usług opiekuńczych. Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji orzeczenia. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organy dokonają ustaleń dotyczących sytuacji zdrowotnej dziecka skarżącej, jego potrzeb oraz możliwości finansowych organu, zgodnie z wskazaniami zawartymi w wyroku, na podstawie wszechstronnej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, a po jego rozważaniu wydadzą rozstrzygnięcie, które uzasadnią zgodnie ze wymogami art. 107 § 3 k.p.a. Z uwagi na realnie istniejące zagrożenie dla zdrowia osób uczestniczących w rozprawie w związku z trwającym stanem epidemii, stosownie do treści art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095) sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.