II SA/Bd 1033/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA: Elżbieta Piechowiak Sędzia WSA: Grażyna Malinowska-Wasik (spr.) Sędzia WSA: Małgorzata Włodarska Protokolant: Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] 2004 r., [...] w przedmiocie świadczenia przedemerytalnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] 2003. Starosta Inowrocławski orzekł na podstawie art. 37 K i art. 6 pkt 6 lit b ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnianiu i przeciwdziałaniu bezrobociu (DZ.U. Nr 6 poz. 56 ze zmianami) o przyznaniu M. K. od dnia 7 stycznia 2003 r. prawa do świadczenia przedemerytalnego. W wyniku rozpatrzenia wniesionego od powyższej decyzji przez M. K. odwołania, w którym domagał się on przyznania prawa do świadczenia od dnia 2 października 2001 r., Wojewoda [...] uchylił w dniu 10 lutego 2004 r. te decyzję i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia wskazując na konieczność ustalenia, którego dnia bezrobotny udokumentował okres zatrudnienia uprawniający do nabycia prawa do świadczenia przedemerytalnego. W odwołaniu bowiem skarżący podniósł, że rejestrując się w Powiatowym Urzędzie Pracy w Inowrocławiu w dniu 2 października 2001 r. poinformował urzędnika, iż kompletuje dokumenty poświadczające jego pracę w gospodarstwie rolnym, lecz gdy przedłożył je następnie w lutym 2002 r., nie zostały przyjęte, a uwzględniono je przy wydawaniu zaskarżonej decyzji. Od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] 2004 r. M. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zarzucając, iż organ II instancji uchylając decyzję Starosty I. pozbawił go prawa do świadczenia, jakkolwiek w odwołaniu chodziło mu tylko o zmianę daty, od której przyznano mu do niego prawo. Wyrokiem z dnia 16 czerwca 2004 r. sygn. II SA/Bd 247/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzje Wojewody [...] jako wydana, z naruszeniem art. 138§2 i art. 107 kpa mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Po ponownym rozpatrzeniu odwołania M. K. z dnia 8 stycznia 2004 r., uzupełnionego w dniu 22 stycznia 2004 r. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] 2004 r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 37 K ust. 1 i 37 ust. l i 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnianiu i przeciwdziałaniu bezrobociu (DZ. U. 2001 r. Nr 6 poz. 56 ze zmianami) w związku z art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, ustawy o zatrudnianiu i przeciwdziałaniu bezrobociu (DZ.U.2001 r. Nr 154 poz. 1793) i art. 146 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (DZ.U. 99 poz. 1001) oraz na podstawie art. 138 §1 pkt 2 i 139 kpa orzekł o uchyleniu decyzji Starosty I. z dnia [...] 2003 r. i odmowie przyznania M. K. prawa do świadczenia przedemerytalnego od dnia 2 października 2001 r. W uzasadnieniu decyzji podkreślono, że organ odwoławczy zobligowany był do zbadania całości sprawy, w tym czy M. K. spełnia określone wart. 37 K ust. 1 pkt 1-4 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnianiu i przeciwdziałaniu bezrobociu przesłanki uprawniające do nabycia prawa do świadczenia przedemerytalnego, zaś kierując się treścią powołanego w podstawie prawnej decyzji art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 2001 r. (DZ.U. Nr 154 . poz. 1793) należało - z uwagi na zarejestrowanie się wyżej wymienionego w PUP dniu 1 października 2001 r. z intencją ubiegania się o to świaczcnie - sprawę rozpatrzyć według stanu prawnego obowiązującego do dnia 31 grudnia 2001 r. W ocenie organu odwoławczego uznanie przez organ I instancji, że M. K. spełnia wymaganą do wydania pozytywnego dla niego rozstrzygnięcia przesłankę posiadania co najmniej 40 letniego okresu pracy, o którym mowa w art. 37 K ustawy z 14 grudnia 1994 r. nastąpiło z rażącym naruszeniem wyżej wymienionego przepisu w związku z art. 10 ust 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszy Ubezpieczeń Społecznych (DZ.U Nr 162 poz. 1118 ze zmianami). W myśl art. 10 ust 1 cyt. ustawy przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnia się również jako składkowe okresy ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacano przewidziane w odrębnych przepisach składki, przypadające przed dniem 1 lipca 1977 r. okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego po ukończeniu 16 roku życia oraz przypadające przed 1 stycznia 1983 r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, jeżeli okresy składkowe i nie składkowe są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu. Tymczasem, jak stwierdził organ odwoławczy, w świetle dostarczonych przez M. K. kserokopii złożonych w ZUS zeznań na okoliczność wykonywania przez niego w czasie od 1 lipca 1961 do 25 października 1966 r. i od 18 października 1968 r. do 20 listopada 1968 r. pracy w gospodarstwie rolnym I. A. w miejscowości P., u którego mieszkał uczęszczając do szkoły w oddalonym o 40 km P., gdzie był w związku z tym czasowo zameldowany od 8 listopada 1961 r. do 30 czerwca 1964 r., wątpliwym jest, by M. K. mógł wówczas jako domownik wykonywać pracę w gospodarstwie rolnym w sposób stały i w pełnym wymiarze czasu, nie podlegał we wskazanych okresach ubezpieczeniu jako pracownik, a ponadto jako urodzonemu 9 stycznia 1947 r. nie można uwzględnić okresu pracy od 1 lipca 1961 r. do 8 stycznia 1963, gdyż nie miał wówczas 16 lat. Sprzeczne, zdaniem organu odwoławczego że wskazanym przepisem prawa materialnego doliczenie przez Starostę I. do niekwestionowanych 34 lat, 9 miesięcy i 29 dni pracy w czasie od 1 listopada 1968 r. do 30 września 2001 r., ponad 5 lat i 4 miesięcy zatrudnienia w gospodarstwie rolnym I. A. skutkowało wadliwym przyjęciem, że M. K. przepracował wymagany przepisem art. 37 K ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. okres, a tym samym spełnia ustawowe warunki do przyznania uprawnienia do świadczenia przedemerytalnego. Wskazując na powyższe, rażące w ocenie organu, naruszenie przez Starostę I. przy podejmowaniu przezeń w dniu 30 grudnia 2003 r. decyzji, w uzasadnieniu podkreślono, iż organ odwoławczy władny był orzec na niekorzyść strony odwołującej się, stosownie do treści art. 139 kpa. Zaskarżając decyzje Wojewody [...] z dnia [...] 2004 do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. K. wniósł o jej uchylenie i ustalenie przez Sąd prawa do świadczenia przedemerytalnego, gdyż okres zatrudnienia w gospodarstwie rolnym winien być uwzględniony przy obliczaniu wymaganego do uzyskania świadczenia przedemerytalnego czasu pracy, bowiem jako domownik w rodzinie I. A. korzystał z pełnego wyżywienia i w zamian za to pomagał mu w prowadzeniu gospodarstwa. Nadto zarzucił, iż niedopuszczalne było podjęcie przez Wojewodę decyzji na niekorzyść strony odwołującej się. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o Jej oddalenie wywodząc jak w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd Administracyjny sprawuje w ramach swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów lub czynności. Uwzględniając skargę na decyzję administracyjną Sąd uchyla ją, stwierdza jej nieważność względnie stwierdza wydanie jej z naruszeniem prawa, nie posiada natomiast uprawnień do rozstrzygania co do meritum sprawy. Do podejmowania w tym zakresie rozstrzygnięć kompetentne są wyłącznie organy administracji publicznej. Sąd zatem nie może wyręczając te organy, orzec w przedmiocie uprawnienia do świadczenia. Rozpatrując odwołanie od decyzji w przedmiocie prawa do świadczenia przedemerytalnego organ II instancji zobligowany był nie tylko do ustosunkowania się do zarzutów odwołania, lecz również, jak trafnie zaznaczono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, do ponownego zbadania całości sprawy, w tym przede wszystkim ustalenia, czy skarżący spełnia określone przepisami przesłanki umożliwiające orzeczenie o przyznaniu powyższego uprawnienia. Przesłanki przyznania prawa do świadczenia przedemerytalnego sprecyzowane zostały, z zastrzeżeniem ust 9, w art. 37 K ust 1 i 37 L ust 1-2 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Przysługuje ono osobie, która spełnia ustawowe warunki do uzyskania statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku dla bezrobotnych lub zasiłku przedemerytalnego łącznie z przesłankami wymienionymi alternatywnie w pkt 1-5 art. 37 K ust 1 cyt. ustawy i to - w odniesieniu do pkt 1-5 - już w dniu rejestracji w Powiatowym Urzędzie Pracy. Bezsporne jest, iż M. K. uznany został za osobę bezrobotną i od 2 października 2001 r. otrzymywał zasiłek przedemerytalny. Jednak w celu wydania pozytywnego rozstrzygnięcia o prawie do świadczenia przedemerytalnego niezbędne było stosownie do art. 37 K ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. stwierdzenie, iż obok kryterium wieku i leżących po stronie zakładu pracy przyczyn rozwiązania stosunku pracy - posiada odpowiedni okres pracy uprawniający do emerytury. Jakkolwiek nie zostało to wyraźnie sprecyzowane w decyzji Starosty I. z dnia [...] 2003 r., jak i zaskarżonej decyzji kwestia przyznania M. K. prawa do świadczenia mogła być jedynie - z uwagi na jego wiek w chwili rejestracji w urzędzie pracy (ukończone 54 lata) i rozwiązania stosunku pracy z dniem 30 września 2001 r. z powodu redukcji zatrudnienia przez pracodawcę - i była rozpatrywana na gruncie pkt 3 art. 37 K ust 1 ustawy o zatrudnianiu i przeciwdziałaniu bezrobociu, w myśl którego w wersji obowiązującej na dzień 31 grudnia 2001 r., świadczenie przedemerytalne przysługuje mężczyźnie, który do dnia rozwiązania stosunku pracy, z przyczyn dotyczących zakładu pracy, osiągnął okres uprawniający do emerytury wynoszący 40 lat. Posiadając udokumentowane odpowiednimi świadectwami pracy me kwestionowane przez urząd pracy 34 lata, 9 miesięcy i 29 dni zatrudnienia w czasie od 21 listopada 1968 r. do 30 września 2001 r. M. K., w celu wykazania 40 - letniego okresu uprawniającego do emerytury, przedłożył własne oświadczenie oraz zeznania dwóch świadków, z których wynikało, że od 1 lipca 1961 r. do 25 października 1966 r. i od 18 października 1968 r. do 20 listopada 1968 r. pracował jako pomoc fizyczna w gospodarstwie rolnym I. A. w miejscowości P., powiat G. Wymienieni świadkowie zeznali, że M. K. uczęszczając do szkoły w P. oraz do czasu powołania do zasadniczej służby wojskowej, to jest w pierwszym ze wskazanych okresów, mieszkając u I. A. w P. i będąc na jego całkowitym utrzymaniu, wykonywał w zamian za to po zajęciach szkolnych w jego gospodarstwie prace polowe i inwentarskie średnio po 4 godziny dziennie. W gospodarstwie tym był również zatrudniony na tych samych warunkach po odbyciu służby wojskowej. W uzasadnieniu decyzji Starosty I. przyznającej M. K. prawo do świadczenia przedemerytalnego nie odniesiono się do wskazanych dokumentów stwierdzając jedynie lakonicznie, iż z przedstawionych przez niego dokumentów wynika, że spełnia warunki do pobierania świadczenia emerytalnego w wysokości 90% kwoty emerytury miesięcznie. Uczynił to natomiast organ odwoławczy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji tego organu zawarto trafne stwierdzenie, iż oceny możliwości zaliczenia pracy w gospodarstwie I. Andruszkiewicza do okresu uprawniającego do emerytury, o którym mowa w art. 37 K ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r., należało dokonać kierując się unormowaniami art. 10 ust 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (DZ. U. Nr 162 poz. 1118 z późniejszymi zmianami). W obecnie obowiązującej ustawie z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych (DZ. U. 129 poz. 1252) zamieszczono zresztą w art. 2 ust 2 wyraźne odesłanie w zakresie ustalenia okresu uprawniającego do emerytury dla celów świadczenia przedemerytalnego, między innymi do art. 10 ust 1 cytowanej ustawy. W świetle tegoż przepisu, aby okres zatrudnienia M. K. w gospodarstwie rolnym mógł być zaliczony do wymaganego w art. 37 K pkt 3 ustawy o zatrudnianiu i przeciwdziałaniu bezrobociu, 40 letniego okresu uprawniającego do emerytury, musiałby wyczerpywać jeden z wymienionych w nim trzech stanów faktycznych. Zawarte w aktach administracyjnych dokumenty nie dają podstaw do przyjęcia, iż tego rodzaju sytuacja miała miejsce. W pierwszym rzędzie M. K. nigdy nie był rolnikiem, a w okresie gdy pomagał w gospodarstwie I. A. ubezpieczenie społeczne rolników jeszcze nie funkcjonowało (dotyczy art. 10 ust. pkt 1). Definicji pojęcia "rolnik" należy szukać w aktach prawnych regulujących kwestie ubezpieczenia i zaopatrzenia emerytalnego tej grupy społecznej. W myśl art. 6 pkt 1 obecnie obowiązującej ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (DZ. U. 1998 Nr 7 poz. 25 ze zmianami), rolnikiem jest pełnoletnia osoba fizyczna prowadząca osobiście i na własny rachunek działalność rolniczą w posiadanym gospodarstwie rolnym. M. K. również nie prowadził gospodarstwa rolnego w P., bowiem należało to do I. Andruszkiewicza (dotyczy art. 10 ust pkt 2) jako jego właściciela. Wymieniane przez świadków i skarżącego wykonywane przez mego w gospodarstwie wyżej wymienionego czynności należało ocenić zatem na gruncie unormowania zawartego w pkt 3 art. 10 ust 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r.(DZ. U. 162 poz. 1118 ze zmianami). W myśl tego przepisu będącego powtórzeniem art. 5 pkt 3 (DZ. U. 104 poz. 450) ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (DZ.U. 104 poz. 450) jako okresy uprawniające do emerytury uwzględnia się przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia. Możliwość wprowadzenia tego rodzaju regulacji była wynikiem objęcia ubezpieczeniem społecznym także domowników przez ustawę z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (tekst jednolity DZ.U. 1989 Nr 24 poz. 133) w której art. 2 pkt 2 określono, iż pod pojęciem tym należy rozumieć nie tylko członków rodziny rolnika, lecz również inne osoby pracujące w gospodarstwie rolnym, jeżeli pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym, ukończyły 16 lat i spełniają pozostałe wymienione w cyt. przepisie kryteria. Z treści art. 10 ust 1 pkt 3 w sposób nie budzący wątpliwości wynika, iż dotyczy on wyłącznie osób, które wykonując prace w gospodarstwie miały ukończone 16 lat. Proste zestawienie daty urodzenia M. K. ( 9 stycznia 1947 r.) z podawanym przez niego okresem pracy u I. A. (od 1 lipca 1961 r. do 25 października 1966 r. i od 18 października 1968 r. do 20 listopada 1968 r.) jasno wskazuje, że w świetle powyższego wymogu nie jest możliwe zaliczenie do stażu pracy uprawniającego do emerytury czasu wykonywanych przez niego w gospodarstwie czynności poprzedzających dzień 9 stycznia 1963 r. W tej sytuacji nie ma znaczenia wykazywanie przez skarżącego i analizowanie przez organy, czy czynności świadczone przez niego na rzecz rolnika w istocie stanowiły pracę w gospodarstwie wymaganą przepisem art. 10 ust 1 pkt 3 (w szczególności czy dojeżdżając do szkoły w innej miejscowości mógł wykonywać w nim czynności przez 4 godziny dziennie), bowiem nawet uwzględnienie jego pracy w gospodarstwie po ukończeniu 16 roku życia ( 3 lata 10 miesięcy i 20 dni) nie dawałoby łącznie z niekwestionowanym stażem pracy wynoszącym 34 lata 9 miesięcy i 29 dni, okresu 40 lat pracy uprawniającego do emerytury, stanowiącego warunek sine qua non wydania rozstrzygnięcia przyznającego na podstawie art. 37 K ust 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. (DZ.U. 2001 r. Nr 6 poz. 56) prawo do świadczenia przedemerytalnego, lecz tylko 38 lat, 8 miesięcy i 19 dni. W tym stanie rzeczy organ odwoławczy trafnie stwierdził, że pozytywna dla skarżącego decyzja Starosty I. z dnia [...] 2003 r. zapadła z naruszeniem wskazanego wyżej przepisu 37 K ust 1 pkt 3 ustawy o zatrudnianiu i przeciwdziałaniu bezrobociu w związku z art. 10 ust 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Skoro zgodnie z art 139 kpa organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się chyba, że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub interes społeczny, rozważenia wymaga, czy powyższe naruszenie prawa przez organ I instancji w istocie miało charakter rażący, umożliwiający tym samym odstępstwo od zasady zakazu reformationis in peius i orzeczenie przez Wojewodę [...] o odmowie przyznania skarżącemu uprawnienia do świadczenia. Jakkolwiek pojęcie rażącego naruszenia prawa, jako podstawę wyjątku od wymienionej zasady, należy traktować szeroko, obejmując jego zakresem wszystkie Kwalifikowane przypadki naruszenia prawa wyszczególnione w art. 145 § 1, art. 145 a § 1 i art. 156 § 1 kpa, to w będącej przedmiotem rozpoznania sprawie - zdaniem składu orzekającego - doszło do rażącego naruszenia prawa materialnego o którym mowa w art. 156§ l pkt 2 kpa. Treść decyzji organu I instancji stanowi bowiem zaprzeczenie stanu prawnego sprawy, pozostaje w oczywistej (jasnej, niedwuznacznej) sprzeczności z treścią mających w niej zastosowanie przepisów, wydana została w wyniku pominięcia nie budzącego żadnych wątpliwości interpretacyjnych kryterium wieku przy zaliczeniu pracy skarżącego w gospodarstwie do okresu uprawniającego do emerytury, decydującego o przyznaniu uprawnienia do świadczenia. Nie jest możliwe nadto do zaakceptowania, z punktu widzenia praworządności oraz z punktu widzenia społecznego, korzystanie z określonych uprawnień przez osobę, która w sposób ewidentny nie spełnia ustawowych wymogów niezbędnych do uzyskania tych uprawnień. W konsekwencji uznając, że zaskarżona decyzja Wojewody [...] odpowiada prawu, z związku z czym skarga nie zasługuje na uwzględnienie, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ.U. 153 poz. 1270) orzekł o jej oddaleniu.