II SA/Bd 1036/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) sędzia WSA Anna Klotz Protokolant starszy asystent sędziego Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2016 r. sprawy ze skargi R.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia (...) nr (...) w przedmiocie zwrotu prawa jazdy oddala skargę. W następstwie rozpatrzeniu wniosku skarżącego R. W. o zwrot zatrzymanego prawa jazdy kat. C, CE, Prezydent M. B. decyzją z dnia [...] r. nr [...], na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (t.j. Dz.U. z 2015, poz. 155 ze zm., dalej powoływanej jako ustawa o kierujących pojazdami) odmówił skarżącemu zwrotu zatrzymanego prawa jazdy kat. C, CE. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że skarżącemu w dniu [...]. zostało wydane prawo jazdy kat. C, CE. Postanowieniem z dnia [...]. Prokurator Prokuratury Rejonowej B.-P. zatrzymał ww. dokument oraz, a Sąd Rejonowy w B. wyrokiem z dnia [...] sygn. akt IX K 1322/14 orzekł wobec skarżącego zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres trzech lat z wyłączeniem kategorii C i E. Zdaniem organu w świetle przywołanych okoliczności faktycznych oraz treści przepisów art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami nie było podstaw prawnych do zwrotu skarżącemu zatrzymanego prawa jazdy kat. C, CE ze względu na orzeczony wyrokiem Sądu Rejonowego w B. zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych. Organ zaznaczył przy tym, że okoliczność, iż Sąd odebrał skarżącemu jedynie część uprawnień nie oznacza, że w trakcie obowiązywania orzeczonego zakazu skarżący może prowadzić pojazdy w ramach kategorii C, CE, gdyż jest to zakazane przez ustawodawcę zakazem wprowadzonym w art. 12 ustawy o kierujących pojazdami i tym samym wynika bezpośrednio z treści tej ustawy. Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie. Domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz umorzenia postępowanie lub ewentualnie przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji skarżący zarzucił organowi naruszenie art. 12 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o kierujących pojazdami poprzez jego błędna wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, mające istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem skarżącego ww. przepis należy rozumieć w ten sposób, że nie jest możliwy zwrot prawa jazdy na pozostałe kategorie C, CE w sytuacji, gdy osoba skazana prawomocnym wyrokiem Sądu jest pozbawiona prawa jazdy obejmującego wyłącznie kategorię B, natomiast możliwy jest zwrot prawa jazdy na pozostałe kategorie C, CE w sytuacji, gdy osoba skazana prawomocnym wyrokiem Sądu jest pozbawiona prawa jazdy obejmującego wszystkie pojazdy mechaniczne za wyjątkiem kategorii C, CE. W tym kontekście skarżący powołał się na wyrok Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] sygn. akt IX K 1322/14, wskazując że orzeczono wobec niego zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych za wyjątkiem kategorii C, CE, co w jego ocenie oznacza, że nie można dokonywać rozszerzenia ograniczeń związanych z zatrzymaniem prawa jazdy w zakresie kategorii C, CE, gdyż Sąd Rejonowy w B. wyraził zgodę na posiadanie przez niego tych kategorii. Po rozpatrzeniu ww. odwołania, Samorządowej Kolegium Odwoławcze w B (SKO) decyzją z dnia [...] r. nr [...] orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. W motywach rozstrzygnięcia organ II instancji wskazał, że zmiana treści art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami dokonana ustawą z dnia 26 czerwca 2014r. o zmianie ustawy o kierujących pojazdami (Dz.U. z 2014 r., poz. 970), która weszła w życie w dniu 25 października 2014 r., a więc przed wydaniem (30 marca 2015 r.) i uprawomocnieniem się (8 kwietnia 2015 r.) wyroku zakazującego skarżącemu prowadzenia pojazdów mechanicznych, ma zgodnie z art. 3 ustawy zmieniającej zastosowanie do skarżącego, co w konsekwencji oznacza, że nie może mu zostać zwrócone prawo jazdy kat. C, CE, gdyż nie pozwala na to zmieniony przepis art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami. Jednocześnie SKO zaznaczyło, że bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy jest to, czy Sąd orzekł o zakazie prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującym jedynie uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B, czy także w szerszym zakresie. Z sentencji wyroku Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] wynika bowiem jednoznacznie, że zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmuje wszystkie kategorie, z wyłączeniem kategorii C i E, zatem także zawiera kategorię B prawa jazdy. W skardze na powyższą decyzję skarżący, powtarzając w całości zarzut zawarty w odwołaniu od decyzji organu I instancji wraz z jego uzasadnieniem, wniósł o uchylenie rozstrzygnięć organów obu instancji. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z treści przepisów art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2014 r., poz. 1647) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej powoływanej jako ppsa), Sąd stwierdził, iż wniesiona w sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika bezspornie, że skarżącemu, posiadającemu do dnia [...] r. prawo jazdy kategorii C, CE, Prokurator Prokuratury Rejonowej B.-P. postanowieniem z dnia [...] r. zatrzymał ww. dokument w związku z podejrzeniem popełnia czynu z art. 178a § 4 kk. Następnie wyrokiem z dnia [...], sygn. akt IX K 1322/14, na skutek ustalenia popełnienia ww. czynu, Sąd Rejonowy w B. orzekł wobec skarżącego środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 3 lat z wyłączeniem kategorii C i E. W dniu zaś [...] r. skarżący złożył wniosek o zwrot zatrzymanego prawa jazdy kategorii C, CE. W konsekwencji wystąpienia przez skarżącego z powyższym wnioskiem organy obu instancji, w drodze decyzji wydanych w oparciu o przepis art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 155 ze zm.), odmówiły wnioskodawcy zwrotu zatrzymanego prawa jazdy kategorii C, CE, co zostało zakwestionowane przez skarżącego, który zarzucił organom nieuprawnione rozszerzenie zakazu orzeczonego przez sąd powszechny na uprawnienia do kierowania pojazdami w zakresie nie objętym zakazem. Oceniając zatem legalność zaskarżonej decyzji SKO oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji o odmowie zwrotu zatrzymanego prawa jazdy kategorii C, CE należy w pierwszej kolejności wskazać, że podstawę materialnoprawną rozstrzygnięć organów stanowiły przepisy art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami w treści nadanej ustawą z dnia 26 czerwca 2014 r. o zmianie ustawy o kierujących pojazdami (Dz.U. z 2014 r., poz. 970). Zgodnie z powołanymi przepisami, prawo jazdy nie może być wydane osobie, w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu (art. 12 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy). Przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii: 1) B1 lub B - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A; 2) AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B; 3) B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D (art. 12 ust. 2 ustawy). Z dniem 25 października 2014 r. nastąpiła zatem nowelizacja art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami poprzez wskazanie, że przepis ten odnosi się nie tylko do osoby ubiegającej się o wydanie prawa jazdy określonej kategorii, lecz także do osoby ubiegającej się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy danej kategorii. Wcześniej, tj. przed ww. zmianą, regulacja art. 12 ust. 2 stanowiła jedynie, że przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się wobec osoby ubiegającej się o wydanie prawa jazdy, nie określając wprost, że należy go stosować także względem osoby ubiegającej się o jego zwrot. Podkreślić należy, że przepis art. 12 ust. 2 powołanej ustawy w znowelizowanym brzmieniu znajduje zastosowanie jedynie do osób, wobec których orzeczono prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych po dniu wejścia w życie ustawy (vide art. 3 ustawy z dnia 26 czerwca 2014 r. o zmianie ustawy o kierujących pojazdami). Ustawa weszła w życie w dniu 24 sierpnia 2014 r., zaś ww. przepis art. 12 ust. 2 ustawy wszedł w życie w dniu 25 października 2014 r. (art. 15 pkt 1 ustawy o zmianie ustawy o kierujących pojazdami). Wobec tego, iż przepisy znowelizowanej ustawy mają zastosowanie do osób, wobec których orzeczono prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych po dniu wejścia w życie ustawy (tj. po dniu 25 października 2014 r.), nie ulega wątpliwości, że w stosunku do skarżącego znowelizowane przepisy mają zastosowania, bowiem zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych przez skarżącego został orzeczony po tej dacie, jako że wyrok w tym przedmiocie zapadł w dniu [...], zaś uprawomocnił się w dniu [...] r. W konsekwencji w przedmiotowej sprawie zastosowanie winny mieć przepisy art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy o kierujących pojazdami w wersji nadanej ww. ustawą zmieniającą. Na podstawie zatem stanu prawnego obowiązującego po dokonaniu zmiany treści przepisów art. 12 ust. 1 pkt 2 w zw. z ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy o kierujących pojazdami należało ocenić istotę sporu w niniejszej sprawie, tj. czy regulacje te dawały podstawę do pozytywnego załatwienia wniosku skarżącego o zwrot zatrzymanego prawa jazdy. Ustawa o kierujących pojazdami rozróżnia osoby ubiegające się o wydanie prawa jazdy (nie posiadające uprawnień do kierowania pojazdami), od osób, które takie uprawnienia do kierowania pojazdami posiadają i które wnoszą jedynie o zwrot dokumentu prawa jazdy. Do tej ostatniej kategorii należy skarżący, posiadający od [...] r. uprawnienie do kierowania pojazdami kategorii C, CE, dlatego też wystąpił on z wnioskiem o zwrot zatrzymanego prawa jazdy w zakresie wskazanych kategorii. W art. 12 ust. 1 ustawy o kierujących pojazdami wymienione zostały okoliczności, których wystąpienie uniemożliwia wydanie prawa jazdy. Jedną z takich okoliczności stanowi wymieniony w pkt 2 tego przepisu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu, w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Z mocy regulacji art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami, okoliczność wyłączająca możliwość wydania prawa jazdy określona w pkt 2 art. 12 ust. 1, odnosi się także do innych kategorii uprawnień w zakresie prawa jazdy, niż objętych orzeczonym zakazem. Jak podkreślono powyżej, przed nowelizacją art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami, przepis art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami stanowił tylko o osobach ubiegającej się o wydanie prawa jazdy określonej kategorii. Wówczas na tle takiego brzmienia przepisu art. 12 ust. 2, sporna w orzecznictwie sądów administracyjnych stała się kwestia, czy art. 12 ust. 1 pkt 2 ma zastosowanie wyłącznie do tych osób, które po raz pierwszy ubiegają się o wydanie prawa jazdy, czy też należy go stosować również do osób posiadających uprawnienia do kierowania pojazdami, które nabyły jeszcze przed orzeczeniem sądu karnego, a które zostały następnie cofnięte czy zatrzymane. Dominujący w orzecznictwie sądów administracyjnych był w owym czasie pierwszy z wymienionych poglądów. W dniu 25 października 2014 r. nastąpiła jednak znacząca zmiana stanu prawnego w tym zakresie, gdyż ustawowa wprost wskazał w art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami, że przepis art. 12 ust. 1 pkt 2 ust. 1 stosuje się nie tylko do osoby ubiegającej się o wydanie prawa jazdy określonej kategorii, lecz także do osoby ubiegającej się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy, jak też o przywrócenie uprawienia danej kategorii. Tym samym więc w znowelizowanym stanie prawny, z wyraźnej woli ustawodawcy, skutki zdarzenia prawnego, jakim jest prawomocny wyrok zakazujący prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie danej kategorii, zostały rozciągnięte na inne uprawnienia do prowadzania pojazdów, zarówno względem osób ubiegających się o prawo jazdy tej innej kategorii, jaki i dysponującym już takim prawem jazdy. Do powyższego wniosku prowadzą nie tylko dyrektywy wykładni językowej, ale także i celowościowej. Zarówno bowiem literalna treść przepisu art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami, jak i ratio legis tej regulacji oraz wyraźna wola prawodawcy zmiany jej treści (w określony sposób interpretowanej w orzecznictwie sądów administracyjnych), nakazują, zdaniem Sądu, rozumieć ten przepis w ten sposób, iż odnosi się on także względem osób, którym zatrzymano prawo jazdy lub cofnięto uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii nie objętej orzeczonym zakazem prowadzenia pojazdów mechanicznych. Rozróżnienie w akcie prawnym instytucji wydania prawa jazdy, zwrotu prawa jazdy i przywrócenia uprawnień w zakresie prawa jazdy, fakt wyraźnego dodania do treści analizowanego przepisu tych dwóch ostatnich instytucji prawnych, nie pozwalają na wyłączenie którejś z nich z konsekwencji objętych przepisem art. 12 ustawy o kierujących pojazdami. Nie ulega wątpliwości, że celem ustawodawcy w ramach przyjętych rozwiązań prawnych było niedopuszczanie do ruchu drogowego osób, które w sposób znaczący zagroziły bezpieczeństwu w komunikacji. Taką osobą jest osoba prowadząca pojazd w stanie nietrzeźwości. Nie sposób przyjąć, aby osoba ta, mając orzeczony sądownie zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych, w tym więc i w zakresie kategorii B czy A, mogła w okresie obowiązania zakazu wciąż korzystać z uprawnień do prowadzenia pojazdów i nadal stwarzać zagrożenie w ruchu przez prowadzenie pojazdów objętych kategoriami C, CE, które zostały wyłączone z orzeczonego zakazu. Dlatego też nie tylko wykładnia językowa przepisu art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami, a więc wyraźne rozciągnięcie względem osoby ubiegającej się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy skutków orzeczonego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych na inne kategorie niż objęte zakazem, ale także racje celowościowe omawianych rozwiązań legislacyjnych, wyrażające się w potrzebie zapewnienia bezpieczeństwa w komunikacji nakazują przyjąć, iż w przepisach art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy o kierujących pojazdami wyrażony został jednoznaczny nakaz nie wydawania przez organ administracyjny osobom ubiegającym się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy kategorii C i CE prawa jazdy tych kategorii, w czasie trwania orzeczonego sądownie zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, obejmującego- jak podkreślono wyżej -m.in. kategorię B, wprost wyszczególnioną w przepisach art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy o kierujących pojazdami . Wobec tego okoliczność, że wyrokiem sądu karnego zostało skarżącemu zakazane prowadzenie wszelkich pojazdów mechanicznych z wyłączeniem kategorii C, CE, w zakresie których skarżący domagał się zwrotu zatrzymanego prawa jazdy nie oznacza, że w trakcie obowiązywania tego zakazu skarżący może prowadzić pojazdy mechaniczne nie objęte orzeczonym zakazem i że może żądać zwrotu dokumentu potwierdzającego uprawnienie do kierowania pojazdami w zakresie tych wyłączonych kategorii. Tego bowiem wyraźnie zakazał ustawodawca przepisem art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, obligując organ administracyjny do nie zwracania w takim wypadku zatrzymanego dokumentu. Adresatem tego przepisu jest organ administracyjny, który z woli ustawodawcy wyrażonej w art. 12 ust. 2 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami zobligowany został do nie zwracania zatrzymanego prawa jazdy w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych. Rozstrzygnięcie w przedmiocie zwrotu zatrzymanego prawa jazdy w sytuacji objętej hipotezą art. 12 ust. 2 w zw. z ust. 1 ustawy o kierujących pojazdami należy do zakresu kompetencji organu administracyjnego, nie objętych uznaniem administracyjnym, lecz obligujących organ do określonego postępowania w sytuacji określonej w tym przepisie. Wbrew twierdzeniom skarżącego, w przypadku regulacji wyrażonej w art. 12 ust. 2 w zw. z ust. 1 ustawy o kierujących pojazdami, istotne znacznie ma sama okoliczność zatrzymania prawa jazdy w związku z danym zdarzeniem, co oznacza, że nie istniej wymóg orzeczenia przez sąd karny zakazu prowadzania pojazdów w zakresie wszystkich kategorii objętych zatrzymanym prawem jazdy, aby uniemożliwione zostało wykonywanie na czas trwania orzeczonego zakazu sądowego uprawnień w zakresie kategorii prawa jazdy nie objętych zakazem, a posiadanych przez kierowcę. Celem bowiem unormowań art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami jest wykluczenie z ruch drogowego kierowców, którzy wykazali, że zagrażają bezpieczeństwu w komunikacji, zwłaszcza jeżeli uczynili to znajdując się w stanie nietrzeźwości, a cel ten realizuje przyjęte w tym przepisie rozwiązanie o rozszerzeniu skutków orzeczonego wyrokiem sądu karnego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, na kategorie prawa jazdy nie objęte zakazem, w okresie obowiązywania zakazu. Sąd w pełni podziela stanowisko organu II instancji, iż wbrew stanowisku skarżącego, bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy jest okoliczność, czy Sąd orzekł o zakazie prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującym jedynie uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B, czy także w szerszym zakresie, skoro wyrokiem z dnia [...] r. orzeczono zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmujący wszystkie kategorie, z wyłączeniem kategorii C i E, co tym samym zawiera w sobie także kategorię B prawa jazdy. W tym stanie rzeczy, należy stwierdzić, że orzekające w sprawie organy prawidłowo, bo zgodnie z dyspozycją art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z ust. 1 ustawy o kierujących pojazdami, nie uwzględniły wniosku skarżącego o zwrot zatrzymanego prawa jazdy. W związku z tym, na podstawie art. 151 ppsa, należało orzec jak w sentencji wyroku i oddalić skargę.