II SA/Bd 1054/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Grażyna Malinowska-Wasik Sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant Katarzyna Korycka po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 marca 2012 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej 1. oddala skargę, 2. nakazuje wypłacić ze Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy) na rzecz radcy prawnej J. C. 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Kierownik Urzędu Do Spraw[...], decyzją z dnia[...], działając na podstawie art. 2 pkt 2 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395; z późn. zm.; zwanej w skrócie "ustawą o świadczeniu pieniężnym") odmówił skarżącemu E. W. przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w w/w ustawie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał na zawartą w art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniu pieniężnym definicję represji oraz przywołał zasadnicze tezy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. sygn. akt K 49/07 (Dz. U. z dnia 23 grudnia 2009 r., Nr 220, poz. 1734). W konsekwencji stwierdził, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że strona w okresie okupacji wykonywała pracę przymusową w pobliżu stałego miejsca zamieszkania, dlatego praca ta nie przybrała szczególnie dotkliwej formy, o której mówi przywołany wyrok Trybunału, tzn. nie była połączona z wysiedleniem i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska. Pismem z dnia 22 czerwca 2011 r. E. W. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc, iż decyzja ta jest dla niego bardzo krzywdząca. Odwołujący wskazał, iż w dniu 20 kwietnia 1941r. został przymusowo skierowany do miejscowości[...], gdzie przez ponad 13 miesięcy wykonywał ciężką pracę fizyczną przekraczającą możliwości 14 letniego dziecka, przy obrządku bydła. Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw [...] utrzymał w mocy decyzję własną z dnia[...]. Organ podtrzymał swoje stanowisko, podnosząc iż represją w rozumieniu art. 2 powyższej ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres, co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że strona w okresie okupacji wykonywała pracę przymusową w pobliżu miejsca zamieszkania, nie nastąpił więc fakt deportacji. Dalej Kierownik Urzędu wywodził, że według słownika PWN "deportować" oznacza "wywozić, zsyłać na przymusowy pobyt stały lub czasowy do odległych, odizolowanych miejscowości". Organ, powołując się na zebrany w sprawie materiał dowodowy stwierdził, że strona podczas okupacji pracowała w pobliżu miejsca zamieszkania w miejscowości [...] oddalonej ok. 3 km. od rodzinnej [...], a więc nie można uznać, iż nastąpiło odizolowanie od środowiska. Rodzice zainteresowanego w czasie okupacji przebywali w rodzinnym domu w [...], gdzie ojciec pracował w stolarni. Sam wnioskodawca wskazał, że w czasie wykonywania pracy przymusowej raz w miesiącu spotykał się z rodziną. Według opinii Kierownika Urzędu strona nie przebywała w nieznanym, obcym, wrogim środowisku, co stwarzałoby realne i dotkliwe utrudnienia charakterystyczne dla deportacji, jak w szczególności odmienne warunki klimatyczne, kulturowe, językowe, połączone niejednokrotnie z wrogością miejscowej ludności, które nie tylko mogłyby przekładać się na pogorszone warunki codziennego bytu, lecz odbierałyby wolę przetrwania i nadziei na przerwanie niekorzystnego położenia, czy wskutek zmian na froncie walki, czy też wskutek ewentualnej ucieczki od okupacyjnego pracodawcy. Właśnie z powyższych względów, deportacja była samoistnym, niezależnym od faktu pracy przymusowej, źródłem cierpienia. Z tych względów organ rozstrzygnął o odmowie przyznania uprawnień do wnioskowanego świadczenia pieniężnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący powtórzył argumenty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżący zakwestionował ustalenia poczynione w postępowaniu administracyjnym przez Kierownika Urzędu Do Spraw [...] co do odległości dzielącej miejsce wykonywania przez niego pracy przymusowej od domu rodzinnego twierdząc, że wynosi ona kilkanaście kilometrów. Nadto wskazał, iż odizolowanie od rodziny było źródłem cierpienia, poczucia samotności i lęku. W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Pismem z dnia E. W. 19 grudnia 2011r. nie wyraził zgody na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W dalszej części pisma skarżący wywodził, że organ dokonał ustaleń niezgodnych z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie oraz przekroczył granice swobodnej oceny dowodów, całkowicie pomijając dowody wskazujące na to, iż miały miejsce "szczególna dolegliwość represji" oraz "wyrwanie z dotychczasowego środowiska". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Podstawę materialnoprawną sporu będącego przedmiotem niniejszej sprawy stanowił art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395; z późn. zm,) zgodnie z którym represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 roku lub z tego terytorium, na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 – 1945, bądź Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 roku do dnia 5 lutego 1946 roku oraz po tym okresie do końca 1948 roku z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach. Z powyższej regulacji wynika, że sam fakt pracy przymusowej nie stanowi wystarczającej przesłanki uzyskania dochodzonego przez skarżącego świadczenia, albowiem jak wynika z w/w przepisu, praca ta musi być połączona z faktem deportacji(wywiezienia). Bezspornym było, że skarżący spełnia warunek wykonywania pracy przymusowej w okresie co najmniej 6 miesięcy. Spór dotyczył natomiast okoliczności, czy skarżący był deportowana do tej pracy. By rozstrzygnąć powyższe zagadnienie, należało wziąć pod uwagę okoliczność, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 16 grudnia 2009 r. sygn. akt K 49/07 stwierdził, że art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich w zakresie, w jakim pomija przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Oznacza to, że powyższy wyrok zmienił znaczenie pojęcia "deportacji" w rozumieniu przepisów w/w ustawy w ten sposób, że pominął wymóg wywiezienia poza granice przedwojennego Państwa Polskiego. Nie oznacza to jednak, że za deportację można uznać każdą zmianę miejsca pobytu związaną z wykonywaniem pracy przymusowej. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego, dochodzone przez stronę świadczenie, mogą otrzymywać tylko te osoby, wobec których obowiązek pracy przymusowej podczas II wojny światowej i tuż po jej zakończeniu, przybierał szczególnie dotkliwą formę, tzn. był połączony z wysiedleniem (przymusową zmianą miejsca pobytu) i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska, co z pewnością nie jest tożsame z przemieszczeniem do sąsiedniej miejscowości, jak miało to miejsce w sytuacji skarżącego, który nie spełnia wymogu poddania deportacji. Trybunał Konstytucyjny w cytowanym orzeczeniu wyraźnie podkreślił, że obok niedogodności związanych z samym obowiązkiem zatrudnienia (często na granicy fizycznych możliwości), osoby deportowane były "poddane dodatkowemu stresowi związanemu z rozłąką z najbliższymi i koniecznością samodzielnej organizacji od podstaw życia codziennego w nowym, najczęściej nieprzyjaznym środowisku". W niniejszej sprawie z dokumentów zgromadzonych w aktach administracyjnych jednoznacznie wynika, że skarżący pracował w miejscowości oddalonej w ocenie strony kilkanaście km, w ocenie organu 3 km od rodzinnego domu utrzymywał kontakt z rodziną. Trzeba też wziąć pod uwagę okoliczność, iż skarżący nie przebywał w nieznanym, obcym, wrogim, czy niebezpiecznym środowisku, co stwarzałoby realne i dotkliwe utrudnienia charakterystyczne dla deportacji jak, w szczególności odmienne warunki klimatyczne, kulturowe, językowe, połączone niejednokrotnie z wrogością miejscowej ludności, które nie tylko mogłyby przekładać się na pogorszone warunki codziennego bytu, lecz odbierałyby wolę przetrwania i nadziei na przerwanie niekorzystnego położenia. Trudno przyjąć, że skarżący, skierowany do pracy w niewielkiej odległości od swojego miejsca zamieszkania, stracił więzi z rodzinnymi stronami i musiał sprostać szczególnej represji, skutkującej koniecznością dostosowania się do zupełnie nieznanego środowiska. W świetle powyższego całkowicie czytelnym i zrozumiałym staje się stanowisko zawarte w uzasadnieniu w/w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, że deportacja nie zachodzi w przypadku wykonywania przymusowej pracy w niewielkim oddaleniu od miejsca zamieszkania, a w tym w sąsiednich miejscowościach. Trybunał konstytucyjny stwierdził bowiem: "(...) ustawodawca trafnie uznał, iż wśród wszystkich osób świadczących pracę przymusową na rzecz ZSRR i III Rzeszy, szczególnie dotkliwie poszkodowane były osoby, które pracę tę świadczyły w warunkach przesiedlenia poza dotychczasowe miejsce zamieszkania. Świadectwa osób poddanych tej formie represji skłaniają do akceptacji poglądu, że znajdowały się one w znacznie trudniejszej sytuacji niż osoby wykonujące nawet tego samego typu pracę, ale w dotychczasowym miejscu zamieszkania lub w niewielkim od niego oddaleniu (np. sąsiednie miejscowości),(...)". Nie budzi wątpliwości fakt, że skarżący doznał wielu krzywd i represji, lecz zdarzenia te nie spełniają przesłanek represji w rozumieniu art. 2 ust. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Ze względu na powyższe, uznając iż zakwestionowana decyzja nie narusza prawa Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), oddalił skargę.