II SA/Bd 1058/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grażyna Malinowska - Wasik Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Włodarska Asesor WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Protokolant Dominika Znaniecka po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 30 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi Adriana P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [..] 2006 r. nr [...] w przedmiocie pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki, na usamodzielnienie, na zagospodarowanie w formie rzeczowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty I. z dnia [...] 2006 r. Nr [...], 2. stwierdza że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] 2006 r. Prezydent I. odmówił Adrianowi P. przyznania pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki i na usamodzielnienie oraz pomocy w formie rzeczowej na zagospodarowanie. Organ pierwszej instancji ustalił, że wnioskodawca w dniu 8 sierpnia 2003 r. ukończył 18 lat i do 31 sierpnia 2006 r. pozostawał w rodzinie zastępczej. Jak wskazuje orzeczenie Poradni Psychologiczno – Pedagogicznej w I. strona nie posiada umiejętności czytania i pisania w związku ze stwierdzonym Zespołem Downa. Natomiast stosownie do orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w I. wnioskodawca posiada na stałe znaczy stopień niepełnosprawności i wymaga stałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Prezydent wskazał, iż stosownie do art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593; z późn. zm.) osobie pełnoletniej, opuszczającej rodzinę zastępczą i spełniającej kryteria wymagane przepisami przyznana zostaje pomoc pieniężna na usamodzielnienie. Warunkiem uzyskania tej pomocy jest zobowiązanie się osoby usamodzielnianej do realizacji indywidualnego programu usamodzielnienia opracowanego wspólnie z opiekunem usamodzielnienia, zatwierdzonego przez kierownika powiatowego centrum pomocy rodzinie (art. 88 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej). Także z § 8 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 23 grudnia 2004 r. (Dz. U. z 2005 r. Nr 6 poz. 45)w sprawie udzielania pomocy na usamodzielnienie, kontynuowanie nauki oraz zagospodarowanie wynika, że podstawą przyznania świadczeń na usamodzielnienie jest przygotowanie i zaakceptowanie indywidualnego planu usamodzielnienia. Tymczasem stwierdzony u wnioskodawcy znaczny stopień niepełnosprawności nie pozwala mu na samodzielną egzystencję, a dodatkowo brak umiejętności czytania i pisania nie pozwala na przygotowanie wymaganego przepisami indywidualnego planu usamodzielnienia. Wnioskodawca nie spełnia zatem ustawowych przesłanek przyznania pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki, gdyż nie jest zdolny do samodzielnej egzystencji, a co za tym idzie - do realizacji programu usamodzielnienia. Prezydent zwrócił także uwagę, iż szkoła, do której wnioskodawca będzie uczęszczał tj. Szkoła Specjalna Przysposabiająca do Pracy, nie należy do tego rodzaju szkół, które zostały wymienione w § 2 ust. 4 pkt 2 ww. rozporządzenia z dnia 23 grudnia 2004 r. Odwołując się skarżący zwrócił uwagę, iż ustawodawca wymaga zdolności do samodzielnej egzystencji tylko od osób wymienionych w art. 88 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej tj. opuszczających dom pomocy społecznej albo specjalny ośrodek szkolno – wychowawczy. Podkreślił, że nie jest ubezwłasnowolniony ani częściowo ani całkowicie. Zdaniem skarżącego nie można zgodzić się z argumentacją, jakoby brak umiejętności czytania i pisania nie pozwalał na przygotowanie wymaganego przepisami indywidualnego planu usamodzielnienia. Skarżący przyznał, iż jego choroba spowodowała, że nie czyta i ma problemy z pisaniem. Okoliczność ta nie jest jednak ustawową przesłanką odmowy przyznania pomocy. Przesłanki takie zostały wymienione w art. 89 ust. 7 ustawy, jednakże żadnej z nich skarżący nie spełnia. Wymagany plan został sporządzony i podpisany przez skarżącego. Przepisy rozporządzenia nie wymagają natomiast, by podpis był czytelny. Skarżący oświadczył także, że posiada własne konto w PKO i jego podpis jest respektowany. W wyniku rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z [...] 2006 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta I. Kolegium dokonało takich samych jak organ pierwszej instancji ustaleń faktycznych, podzieliło również jego argumentację prawną. W opinii Kolegium indywidualny plan usamodzielnienia jest podstawą udzielania świadczeń, w związku z tym powinien być sporządzony, przeczytany, zrozumiany i podpisany przez skarżącego. Tymczasem diagnoza lekarska w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego stwierdza, iż kontakt werbalny ze skarżącym jest utrudniony, jego mowa bardzo zaburzona, chwilami niekomunikatywna, zaburzone są także procesy myślenia. Także w ślad za organem pierwszej instancji Kolegium wskazało, iż szkoła, do której wnioskodawca będzie uczęszczał tj. Szkoła Specjalna Przysposabiająca do Pracy, nie należy do tego rodzaju szkół, które zostały wymienione w § 2 ust. 4 pkt 2 ww. rozporządzenia z dnia 23 grudnia 2004 r. Kwestionując w skardze do sądu administracyjnego zasadność rozstrzygnięcia Kolegium skarżący podkreślił, iż mimo upośledzenia rozumie wszystkie polecenia, jeździ samodzielnie do szkoły, robi zakupy, samodzielnie obsługuje urządzenia domowe i kontynuuje naukę w Szkole Specjalnej Przysposabiającej do Pracy w I. na podbudowie gimnazjum. Pomoc, o która się ubiega jest potrzebna także w związku z przyznaniem mu mieszkania socjalnego. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Stosownie do art. 88 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej (zwanej dalej "u.p.s.") osoba, która osiągnęła pełnoletniość w rodzinie zastępczej, oraz osoba pełnoletnia opuszczająca placówkę opiekuńczo-wychowawczą typu rodzinnego i socjalizacyjnego, dom pomocy społecznej dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie, dom dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży oraz schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy, specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy i młodzieżowy ośrodek wychowawczy, zwana "osobą usamodzielnianą", zostaje objęta pomocą mającą na celu jej życiowe usamodzielnienie i integrację ze środowiskiem przez pracę socjalną, a także pomocą: 1) pieniężną na usamodzielnienie; 2) pieniężną na kontynuowanie nauki; 3) w uzyskaniu odpowiednich warunków mieszkaniowych, w tym w mieszkaniu chronionym; 4) w uzyskaniu zatrudnienia; 5) na zagospodarowanie - w formie rzeczowej. W dalszych ustępach art. 88 oraz w art. 89 u.p.s. ustawodawca formułuje pozytywne i negatywne przesłanki warunkujące otrzymanie pomocy na usamodzielnienie. Przy ich analizie należy zwrócić uwagę, że w art. 88 ust. 1 u.p.s. oprócz rodziny zastępczej ustawodawca wskazał siedem różnego rodzaju instytucji, w związku z opuszczeniem których osoba pełnoletnia może otrzymać pomoc na usamodzielnienie. Z treści wskazywanych przepisów art. 88 i art. 89 wynika, że nie wszystkie przesłanki dotyczą ogółu osób usamodzielnianych. Niektóre przesłanki dotyczą bowiem tylko części osób usamodzielnianych, przy czym wyodrębnienie to nastąpiło ze względu na rodzaj podmiotu, z którego wsparcia osoba usamodzielniania przestaje korzystać. Tego typu przesłanką jest wskazany w art. 88 ust. 4 u.p.s. tj. wymóg aby osoba usamodzielniana była zdolna do samodzielnej egzystencji. Warunek ten odnosi się tylko do osoby opuszczającej dom pomocy społecznej albo specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy. W przepisie tym nie wymieniono pozostałych podmiotów, o których mowa w art. 88 ust. 1 u.p.s., w tym rodziny zastępczej. Żądanie przez organy administracji, aby skarżący spełniał tę przesłankę jest zatem niezgodne z prawem. Z faktu ograniczenia wymogu zdolności do samodzielnej egzystencji tylko do osób opuszczających dom pomocy społecznej albo specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy wynika, iż w pozostałych przypadkach ustawodawca akceptuje sytuację, że może dojść do usamodzielnienia osób, które w momencie opuszczenia którejś z pozostałych instytucji udzielającej pomocy, wymienionych w art. 88 ust. 1 u.p.s., nie są zdolne do samodzielnej egzystencji. Przemawia za tym treść wymienionego przepisu, który stwierdza, że udzielana pomoc ma "na celu" życiowe usamodzielnienie. Zdaniem Sądu w świetle przepisów prawa nie można także zaakceptować poglądu, iż zobowiązanie się osoby usamodzielnianej do realizacji indywidualnego programu usamodzielnienia, opracowanego wspólnie z opiekunem usamodzielnienia (art. 88 ust. 6 u.p.s.) może polegać wyłącznie na osobistym, odręcznym złożeniu podpisu pod takim programem. "Zobowiązanie się" oznacza nic innego jak złożenie oświadczenia woli, iż osoba usamodzielniania akceptuje i podejmuje się realizacji ustalonego programu. Ustawa o pomocy społecznej nie czyni zastrzeżenia co do formy, w jakim to oświadczenie woli ma być złożone. Ponieważ przyznanie pomocy następuje w postępowaniu administracyjnym (art. 133 u.p.s.) należy uznać, że zgodnie z ogólną zasadą pisemności tegoż postępowania (art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071; z późn. zm.; zwanej dalej "k.p.a.") oświadczenie powinno przybrać formę pisemną. Wyłącznie jako żądanie pisemnej formy oświadczenia należy zdaniem Sądu rozumieć także zawarty w § 8 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 23 grudnia 2004 r. w sprawie udzielania pomocy na usamodzielnienie, kontynuowanie nauki oraz zagospodarowanie, wymóg "podpisania" indywidualnego programu usamodzielnienia przez osobę usamodzielnianą. Oświadczenie woli w formie pisemnej może złożyć także osoba nie mogąca czytać. Zgodnie z art. 80 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny; Dz. U. Nr 16, poz. 93; z póź. zm.) w takim przypadku równoznaczne ze złożeniem oświadczenia woli na piśmie jest oświadczenie woli złożone w formie aktu notarialnego. Jeżeli zatem w przedmiotowej sprawie organy stwierdziły, iż oświadczenia woli są podpisywane przez skarżącego, który nie umie czytać – powinny żądać uzupełnienia tego braku formalnego poprzez sporządzenie stosownego aktu notarialnego, zawierającego wymagane oświadczenie woli. Możliwe jest także, aby w imieniu skarżącego pisma podpisywał jego pełnomocnik np. jego babcia – o ile wcześniej skarżący ustanowi pełnomocnika poprzez stosowne oświadczenie przed notariuszem, w formie aktu notarialnego. Błędne jest także stanowisko organów, iż nie można przyznać skarżącemu pomocy na kontynuowanie nauki, ponieważ wskazywana przez niego Szkoła Specjalna Przysposabiająca do Pracy nie jest jedną ze szkół wymienianych w § 2 ust. 4 pkt 2 ww. rozporządzenia z dnia 23 grudnia 2004 r. Rzeczywiście przyznanie pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki jest uzależnione od spełnienia wymogu kontynuowania przez osobę usamodzielnianą nauki w gimnazjum, szkole ponadpodstawowej, szkole ponadgimnazjalnej lub w szkole wyższej. Warunek ten został jednak sformułowany nie w powołanym przepisie rozporządzenia, ale w art. 89 ust. 2 u.p.s. Przepis rozporządzenia stawia jedynie formalny wymóg przedłożenia stosownego zaświadczenia stwierdzającego kontynuowanie nauki w wymienionych szkołach. Ustawa o pomocy społecznej nie wskazuje, jakie szkoły można uznać za szkoły, o których mowa w art. 89 ust. 2 u.p.s. Należy zatem w tym względzie odwołać się do przepisów ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jednolity Dz. U. z 2004 r., Nr 256, poz. 2572; z późn. zm.). Ustawa ta w art. 9 ust. 1 pkt 3 lit. h) wskazuje, że jednym z rodzajów szkół ponadgimnazjalnych są "trzyletnie szkoły specjalne przysposabiające do pracy dla uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym oraz dla uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi, których ukończenie umożliwia uzyskanie świadectwa potwierdzającego przysposobienie do pracy". Jak wynika z dołączonej do skargi uchwały nr [...] Rady Powiatu w I. z dnia [...] 2005 r. – szkoła wybrana przez skarżącego jest właśnie tego rodzaju szkołą ponadgimnazjalną. Prowadząc dalsze postępowanie administracyjne organy administracji powinny przede wszystkich uzupełnić wskazane braki formalne, a następnie ponownie rozważyć możliwość przyznania skarżącemu pomocy z uwzględnieniem dokonanej przez Sąd wykładni przepisów ustawy o pomocy społecznej. Ze względu na wyżej wskazane uchybienia, stwierdzając, iż miały one oczywisty wpływ na wynik postępowania, Sąd na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270; z późn. zm.) orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 wyroku podjęto zgodnie z treścią art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.