II SA/Bd 1063/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Piechowiak po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym zażalenia A. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 28 stycznia 2016 r. sygn. akt II SA/Bd 1063/15 w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy postanawia 1. uchylić postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 28 stycznia 2016 r. sygn. akt II SA/Bd 1063/15 utrzymujące w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 21 września 2015 r., 2. przyznać skarżącemu A. K. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wojewódzki Sądu Administracyjny w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 28 stycznia 2016 r. sygn. akt II SA/Bd 1063/15 utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z dnia 21 września 2015 r. odmawiające przyznania A. K. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Odpis tego orzeczenia został doręczony skarżącemu w dniu [...] lutego 2016 r. Wraz z odpisem postanowienia przesłano stronie pouczenie, zgodnie z którym od doręczonego jej rozstrzygnięcia przysługuje jej zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, które powinno być wniesione w terminie siedmiu dni, za pośrednictwem Sądu. W dniu [...] marca 2016 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej operatora wyznaczonego) skarżący wniósł zażalenie na postanowienie Sądu z dnia 28 stycznia 2016 r., domagając się jego uchylenia. Postanowieniem z dnia 30 marca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił powyższe zażalenie uznając je za niedopuszczalne. Następnie Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 6 lipca 2016 r. uchylił zaskarżone postanowienie z dnia 30 marca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 195 § 2 z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r. poz. 718, dalej: "p.p.s.a."), jeżeli zażalenie zarzuca nieważność postępowania lub jest oczywiście uzasadnione, wojewódzki sąd administracyjny, który wydał zaskarżone postanowienie, może na posiedzeniu niejawnym, nie przesyłając akt Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, uchylić zaskarżone postanowienie i w miarę potrzeby sprawę rozpoznać na nowo. Uchylenie zaskarżonego postanowienia przez sąd pierwszej instancji jest możliwe tylko wtedy, gdy zażalenie jest oczywiście uzasadnione. W ocenie sądu, wniesione zażalenie ma taki charakter. Rozpoznając ponownie wniesiony sprzeciw podkreślić należy, że w razie wniesienia sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego znajduje zastosowanie przepis art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718), dalej w skrócie p.p.s.a. Do spraw wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658), tzn. przed 15 sierpnia 2015 r. stosuje się ten przepis w brzmieniu sprzed nowelizacji, natomiast do spraw wszczętych po 15 sierpnia 2015 r. stosuje się tę regulację w nowym brzmieniu. Sprawa niniejsza została wszczęta dnia [...] maja 2015 r. co oznacza, że zastosowanie znajduje w niej przepis art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu sprzed 15 sierpnia 2015 r. W myśl tego przepisu w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu środek ten został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do przepisów wskazanej powyżej ustawy zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, należy podkreślić, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993r., nr 61, poz. 284 ze zm.). W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Należy jednakże mieć na uwadze także tę okoliczność, że Sąd odnosząc się do przesłanek przesądzających uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy musi dokonywać wyważenia pomiędzy interesem państwa w pobraniu opłat sądowych z jednej strony a interesem skarżącego w dochodzeniu roszczeń przed sądem z drugiej strony, bowiem o przyznaniu prawa pomocy decyduje sytuacja materialna osoby fizycznej składającej wniosek, oceniana w kontekście możliwości poniesienia przez nią kosztów postępowania. Tak pojmowana instytucja prawa pomocy oznacza, że sąd administracyjny jest zobowiązany do takiego rozstrzygania o kosztach, które zapewni realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu tj. art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (por. postanowienie NSA z dnia 26 stycznia 2012 r. sygn. I FZ 570-581/11, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Stosownie do art. 245 § 1 ustawy ppsa prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowieni adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3 ). Stosownie natomiast do art. 246 § 1 pkt 2 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przedstawiona regulacja obliguje Sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie, w przypadku stwierdzenia spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek określonych w § 1 art. 246 ustawy ppsa. Ciężar dowodu okoliczności wskazujących na brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania spoczywa jednak na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Zauważyć też trzeba, że wyjątkowy charakter tej instytucji powoduje, że jest ona stosowana tylko w przypadkach osób, które istotnie nie posiadają możliwości finansowych pokrycia kosztów postępowania. Do osób tych można zaliczyć osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź też środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Chodzi zatem o sytuację, gdy posiadane środki są na tyle skromne, że uiszczenie kosztów spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb strony i jej rodziny. Nadto strona ma obowiązek we wniosku podać precyzyjnie informacje odpowiadające prawdzie, które umożliwią ustalenie rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni. Jeżeli zawarte we wniosku oświadczenia nie są w tym zakresie wystarczające lub budzą wątpliwości, to zgodnie z art. 255 ustawy ppsa strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi Komentarz, wyd. 2 LexisNexis, Warszawa 2006, str. 527). W konsekwencji do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącej strony, gdyż strona musi udzielić wyczerpujących informacji, które umożliwią ocenę jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz uprawdopodobnią jej trudną sytuację materialną. W rozpatrywanej sprawie należało z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a które na tym etapie postępowania wynoszą [...] zł – koszt wpisu sądowego od skargi oraz pomoc prawną, a z drugiej sytuację finansową skarżącego. Uwzględniając powyższe okoliczności Sąd doszedł do przekonania, że sytuacja majątkowa skarżącego uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienie od kosztów sądowych. W takim zakresie strona wnioskowała o pomoc. Oceniając bieżącą sytuację materialną strony, uwzględnić należało, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Dochód miesięczny stanowi świadczenie rentowe skarżącego, które wynosi [...] zł oraz wynagrodzenie za pracę żony – [...] zł, co daje łącznie [...] zł. Jest właścicielem domu o powierzchni 90 m2. Oświadczył, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Z przedstawionych w formularzu wyliczeń wynika, że wydatki ponoszone miesięcznie przez wnioskodawcę wynoszą około [...] zł z czego na spłatę raty kredytu [...] zł zaś na zakup lekarstw [...] zł. Za wiarygodne należało uznać oświadczenia skarżącego o jego sytuacji finansowej, dlatego też Sąd uznał, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i nie posiada środków majątkowych, które umożliwiałyby mu poniesienie pełnych kosztów postępowania, a uzyskiwane świadczenie niewątpliwie pozwalają na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb skarżącego Z tego względu, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji. W okolicznościach sprawy niniejszej, przyjąć należy, że A. K. uprawdopodobnił okoliczności wskazujące, że nie posiada środków majątkowych, które umożliwiałyby mu poniesienie pełnych kosztów postępowania, co stanowi podstawę do uwzględnienia zażalenia poprzez uchylenie ww. postanowienia tutejszego Sądu z dnia 28 stycznia 2016 r. i przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 i w zw. z art. 195 § 2 p.p.s.a.