II SA/Bd 1065/16
WyrokWSA w Bydgoszczy2016-11-15
Skład orzekający: Joanna Brzezińska, Elżbieta Piechowiak, Grzegorz Saniewski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy młodzieżowy ośrodek wychowawczy, który zapewnia całodobowy pobyt i wyżywienie, ale nie zapewnia pełnego, nieodpłatnego utrzymania (np. odzież, środki higieniczne), jest instytucją zapewniającą całodobowe utrzymanie w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, co skutkowałoby odmową przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko tam umieszczone?Ratio decidendi
Sąd uznał, że młodzieżowy ośrodek wychowawczy, który nie zapewnia pełnego, nieodpłatnego utrzymania, nie jest instytucją zapewniającą całodobowe utrzymanie w rozumieniu ustawy. W związku z tym, umieszczenie dziecka w takiej placówce nie stanowi negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia wychowawczego na to dziecko, a także nie wpływa na możliwość uwzględnienia go w składzie rodziny przy ustalaniu kryterium dochodowego na inne dzieci. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i zobowiązał organ do przyznania świadczenia.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia wychowawczego na dwoje dzieci (P. Ś. i K. Ś.) przez Burmistrza, a następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO). SKO uchyliło decyzję organu pierwszej instancji w części dotyczącej odmowy i przyznało świadczenie na ograniczony okres, uwzględniając urlopowanie jednego z synów (P. Ś.) z młodzieżowego ośrodka wychowawczego. Skarżący zarzucił organom błędną wykładnię przepisów dotyczących definicji "instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie" oraz "pierwszego dziecka", a także nierzetelną analizę dowodów.Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego i zobowiązuje Kolegium do wydania decyzji o przyznaniu M. Ś. świadczenia wychowawczego na dzieci P. Ś. i K. Ś.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Piechowiak sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant starszy asystent sędziego Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2016 r. sprawy ze skargi M. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2016 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zobowiązuje Samorządowe Kolegium Odwoławcze do wydania, w terminie 30 dni od dnia otrzymania odpisu wyroku ze stwierdzeniem prawomocności, decyzji o przyznaniu M. Ś. świadczenia wychowawczego na dzieci: P. Ś. i K. Ś., w wysokości określonej w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia [...] lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
Decyzją z dnia [...] 2016r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania M. Ś. od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] 2016r. [...], którą przyznano M. Ś. świadczenie wychowawcze w kwocie [...]zł na okres od [...].2016r. do [...].2017r. na syna P. Ś. i odmówiono przyznania tego świadczenia na okres od [...].2016r. do [...].2017r. wnioskowanego na syna P. Ś. i córkę K. Ś., na podstawie art. 1 i 2, art. 4-5, art. 13 ust. 1 i 2 i art. 48 ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. poz. 195) i art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016r. poz. 23) orzekło uchylić zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji – w części dotyczącej odmowy przyznania świadczenia wychowawczego wnioskowanego na syna P. Ś. i na córkę K. Ś. i jednocześnie
- przyznać M. Ś. świadczenie wychowawcze na syna P. Ś. w okresie od [...] 2016r. do [...] 2016r. w kwocie [...]zł, w okresie od [...] 2016r. do [...] 2016r. w kwocie [...]zł miesięcznie,
- przyznać M. Ś. świadczenie wychowawcze na córkę K. Ś. w okresie od [...] 2016r. do [...] 2016r. w kwocie [...]zł, w okresie od [...] 2016r. do [...] 2016r. w kwocie [...]zł miesięcznie,
w pozostałej części decyzja organu pierwszej instancji pozostaje bez zmian.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że zaskarżoną decyzją Dyrektor Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]. działający z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy [...]. przyznał M. Ś. świadczenie wychowawcze w kwocie [...]zł na okres od [...] 2016r. do [...] 2017r. na syna P. Ś., a odmówił świadczeń wychowawczych wnioskowanych na syna P. Ś. oraz córkę K. Ś. z uwagi na brak uprawnień do wnioskowanego świadczenia. Organ stwierdził przekroczenie kryterium dochodowego rodziny ustalonego w ustawie o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, uprawniającego do przyznania wnioskowanego świadczenia wychowawczego na córkę Karolinę uznaną jako dziecko pierwsze z uwagi na fakt przebywania syna Piotra w ośrodku wychowawczym i tym samym nie uwzględniono go w składzie rodziny.
Odwołując się zainteresowany podał, iż syn przebywający w ośrodku wychowawczym pozostaje na jego utrzymaniu w okresie od [...] do [...] 2016r., jako że przebywa w domu.
Rozpatrując sprawę organ odwoławczy uznał, że odwołanie zasługuje na odwołanie. Po przywołaniu treści wskazanych przepisów ustawy z dnia [...] 2016r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, organ odwoławczy wskazał, ze [...] 2016r. M. Ś. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na troje dzieci tj. syna P. ur. [...].2000r., córkę K. ur. [...].2002r. i syna P. ur. [...].2003r. wykazując dochód uzyskany w roku bazowym przez M. Ś. w kwocie brutto [...] zł (po potrąceniu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz należnego podatku dochód netto [...] zł). Dochód uzyskany przez G. Ś. za [...] 2016r. jest dochodem uzyskanym w kwocie netto [...] zł. Na etapie postępowania organu pierwszej instancji ustalono dochód rodziny [...] zł. Z akt sprawy wynika nadto, że małoletni syn wnioskodawcy P. Ś. została postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z [...] 2015r. umieszczony w młodzieżowym ośrodku wychowawczym. Zgodnie z oświadczeniem M. Ś. złożonym pod odpowiedzialnością karną w dniu [...].2016r. syn P. przebywa od [...] 2016r. w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym w [...] i za jego pobyt nie ponosi odpłatności.
Kolegium wskazało, że w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, działając zgodnie z art. 7 ust. 4 ustawy, ustalając dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie uwzględnił syna P. Ś. jako że przebywa w placówce zapewniającej całodobowe utrzymanie. W związku z powyższym miesięczny dochód rodziny w kwocie [...]zł podzielono na 4 członków rodziny. Dochód na osobę w rodzinie wyniósł [...] zł i przekracza kryterium [...] zł uprawniające do przyznania wnioskowanego świadczenia na córkę K. , która podczas nieobecności syna P. była uznana jako pierwsze dziecko.
Skład orzekający Kolegium uwzględniając znajdującą się w aktach sprawy wyrażoną w dniu [...] 2016r. zgodę SR w [...]. na urlopowanie nieletniego P. Ś. do domu ojca M. Ś. od dnia [...] 2016r. do [...] 2016r. oraz zaświadczenie Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego nr [...] w [...] z dni [...].2016r. z którego wynika, że wychowanek będzie urlopowany do domu w okresie od [...].2016r. do [...].2016r., ustalono iż dochód rodziny z uwagi na zmianę składu osobowego rodziny uległ w tym okresie zmianie i wynosi: [...] zł: 5 osób = dochód miesięczny na osobę w kwocie [...]zł. Tym samym kwota uzyskanego dochodu w przeliczeniu na osobę nie przekracza kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania wnioskowanego świadczenia na syna P. Ś. w okresie od [...] 2016r. do [...] 2016r. i córkę K. Ś. w okresie od [...] 2016r. do [...] 2016r. Zgodnie z treścią art. 5 ust. 3 ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...]zł miesięcznie. Kolegium powołało się na prezentowany w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym urlopowanie od pobytu w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie i faktyczne przebywanie na jego czas u rodziców lub jednego z rodziców, nie wyklucza przyznania mu świadczenia wychowawczego na okres pobytu dziecka u niego, a wprost przeciwnie. Koszty utrzymania za czas faktycznego przebywania ponosi rodzic , zatem świadczenie wychowawcze, zgodnie z art. 7 ust. 3 ustawy, ma pokryć częściowo te koszty.
M. Ś. zaskarżył powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji Burmistrza [...] z dnia [...] 2016r. Skarżący wskazał, iż odwołał się od decyzji organu pierwszej instancji odmawiającej świadczenia wychowawczego na dwoje dzieci, bowiem ponosi koszty utrzymania syna Piotra mimo jego przebywania w młodzieżowym ośrodku wychowawczym, jest on pierwszym dzieckiem i świadczenie wychowawcze przysługuje na dwoje dzieci. Zaznaczył, że syn będzie przebywał w domu od dnia [...].2016r. do [...].2016r.
Skarżący zarzucił organowi odwoławczemu, że nie zauważył w aktach sprawy zaświadczenia z dnia [...].2015r. Ośrodka Młodzieżowego w [...] , z którego wynika, że syn P. jest wychowankiem tego ośrodka od [...].2015r., ośrodek jest placówka całodobową ale niezapewniającą wychowankom pełnego, nieodpłatnego utrzymania, co jest warunkiem uznania takiej palcówki za instytucje zapewniającą całodobowe utrzymanie zgodnie z art. 2 pkt 8 ustawy. Zdaniem skarżącego w sprawie nie może mieć zastosowania art. 7 ust. 4 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, ponieważ syn P. ma wprawdzie w młodzieżowym ośrodku wychowawczym zapewnione całodobowe utrzymaniem jednak ośrodek ten nie zapewnia pełnego nieodpłatnego utrzymania. Wobec tego od marca 2016r. ustalając dochód na osobę w rodzinie organ winien uwzględnić syna P. w składzie rodziny.
Zdaniem skarżącego jedynie w sytuacjach określonych w art. 5 ust. 2 ustawy przewidziano sytuacje, w których może dojść do dzielenia świadczenia wychowawczego, żadna z takich sytuacji nie zaistniała jednak w niniejszej sprawie, więc świadczenia wychowawcze na jego dzieci winny być przyznane w wysokości 500 zł za każdy miesiąc, począwszy od [...] 2016r. W tym również w okresie urlopowania syna P. od [...] do [...] 2016r. W podstawi prawnej decyzji Kolegium nie wskazało przepisu, z którego wynikałaby koncepcja podziału świadczenia wychowawczego. Skarżący wskazał również na błędne pouczenie w zaskarżonej decyzji o wystąpieniu do Kolegium z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, w terminie 14 dni.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie powielając stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga podlega uwzględnieniu, bowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz postępowania administracyjnego, w stopniu skutkującym jej wyeliminowaniem z obrotu prawnego, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016r. poz. 718 z późn.zm., dalej "P.p.s.a.").
Przedmiot skargi stanowi reformatoryjna decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2016r., w przedmiocie świadczeń wychowawczych wnioskowanych przez M. Ś. na troje jego dzieci.
Warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia regulują przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r. poz. 195), dalej jako "ustawa" oraz rozporządzenia wykonawczego Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 lutego 2016r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenie wychowawcze (Dz.U. poz. 214).
Podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 4 ustawy, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (ust.1). Świadczenie to przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu albo opiekunowi prawnemu dziecka, do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia (ust. 2 i 3).
W myśl art. 5 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie (ust. 1). Przysługuje ono jednak na pierwsze dziecko ww. osobom, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł, a gdy członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 1200,00 zł (ust. 3 i 4).
W przypadku urodzenia dziecka, ukończenia przez dziecko 18. roku życia lub w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, kwotę świadczenia wychowawczego przysługującą za niepełny miesiąc ustala się, dzieląc kwotę tego świadczenia przez liczbę wszystkich dni kalendarzowych w tym miesiącu, a otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę dni kalendarzowych, za które to świadczenie przysługuje. Kwotę świadczenia wychowawczego przysługującą za niepełny miesiąc zaokrągla się do 10 groszy w górę (art. 5 ust. 2).
W art. 2 ustawodawca zawarł katalog istotnych pojęć ustawowych, definiując między innymi, że ilekroć w ustawie tej mowa jest o:
- "dochodzie" - oznacza to dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych (pkt 1),
- "dochodzie członka rodziny" – oznacza to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3 (pkt 2);
- "dochodzie rodziny" - oznacza to sumę dochodów członków rodziny (pkt 4);
- "dziecku" - oznacza to dziecko własne, dziecko małżonka, dziecko przysposobione oraz dziecko, w sprawie którego toczy się postępowanie o przysposobienie, lub dziecko znajdujące się pod opieką prawną (pkt 5);
- "instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie" – oznacza to dom pomocy społecznej, młodzieżowy ośrodek wychowawczy (...), jeżeli instytucje te zapewniają nieodpłatnie pełne utrzymanie (pkt 8);
- "osobach pozostających na utrzymaniu - oznacza to członków rodziny utrzymujących się z połączonych dochodów tych osób (pkt 12);
- "pierwszym dziecku" - oznacza to jedyne lub najstarsze dziecko w rodzinie w wieku do ukończenia 18. roku życia (...) (pkt 14);
- "rodzinie" - oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2016 r. poz. 162); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców (pkt 16).
Ustalenie dochodu rodziny, w tym sposób uwzględnienie ewentualnej utraty lub uzyskania dochody (art. 2 pkt 19 i 20) następuje na zasadach określonych w art. 7 ustawy, przy czym w przypadku gdy członek rodziny jest umieszczony w pieczy zastępczej lub w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, ustalając dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie uwzględnia się osoby umieszczonej w pieczy zastępczej lub w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie (ust. 4).
Wśród negatywnych przesłanek uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w art. 8 pkt 2 ustawodawca wymienił przypadek, gdy dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w pieczy zastępczej.
Postępowanie w sprawach o świadczenie wychowawcze regulują przepisy rozdziału 4 ustawy (art. 13-28). Ustalenie prawa do świadczenia oraz jego wypłata następują odpowiednio na wniosek matki, ojca, opiekuna faktycznego lub opiekuna prawnego dziecka. Wniosek składa się (na urzędowym formularzu) w urzędzie gminy lub miasta właściwym ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie wychowawcze. Wniosek zawierać winien dane określone w art. 13 ust. 3 ustawy oraz należy do niego dołączyć dokumenty wskazane w ust. 4. W kolejnych przepisach określono także obowiązki organów prowadzących postępowanie w zakresie kompletowania i częściowo samodzielnej weryfikacji dokumentacji (art. 17), przesłanki do przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 15), jak również tryb postępowania w przypadku złożenia wniosku nieprawidłowo wypełnionego lub bez wymaganych dokumentów (art. 19).
Ustawa z 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci weszła w życie z dniem 1 kwietnia 2016r. Prawo do świadczenia wychowawczego ustalane jest, co do zasady, na okres od dnia 1 października do dnia 30 września roku następnego. Prawo do świadczenia ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu, o którym mowa w ust. 1, nie wcześniej niż od dnia odpowiednio urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką lub przysposobienia dziecka (art. 18 ust. 1 i 2). Zgodnie z przepisem przejściowym, art. 48 ustawy, pierwszy okres, na który ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, rozpoczyna się z dniem wejścia w życie ustawy i kończy się dnia 30 września 2017 r. W przypadku ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na powyższy okres, rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2014. Prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu.
Niesporne w sprawie pozostaje, że M. Ś. w dniu [...] 2016r. złożył w Miejsko Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na troje dzieci tj. pierwsze dziecko P. Ś. (ur. [...].2000 r.), K. Ś. (ur. [...].2002r.) i P. Ś. (ur. [...].2003r.) oświadczając, że w skład rodziny zgodnie z definicją wchodzą poza wnioskodawca i jego żoną ww. ich dzieci. Wnioskodawca dołączył do wniosku dokumenty wskazujące wysokość dochodów swoich oraz żony w 2014r. oraz dochodu uzyskanego przez żonę w [...] 2016r. (z tytułu zatrudnienia od miesiąca [...] 2016r.). Z analizy akt administracyjnych sprawy wynika również, iż w toku postępowania wnioskodawca złożył postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] 2015r. sygn. akt III Nkd 1/15 o zastosowaniu środków wychowawczych wobec nieletniego P. Ś. w postaci umieszczenia w młodzieżowym ośrodku wychowawczym oraz oświadczenie, z pouczeniem o odpowiedzialności karnej za zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy, z dnia [...] 2016r., zgodnie z którym P. Ś. przebywa od [...] w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym w [...] i wnioskodawca nie opłaca pobytu syna w tym ośrodku. Złożył również dokumenty potwierdzające urlopowanie syna z ww. ośrodka w okresie od [...].2015r., wraz z warunkami zabezpieczenia środków finansowych i w okrasie od [...] – [...] 2016r.
W okolicznościach rozpoznawanej sprawy niesporny pozostaje, opisany przez organ pierwszej instancji i zaaprobowany przez organ odwoławczy, sposób wyliczenia dochodu rodziny wnioskodawcy, o którym mowa w art. 2 pkt 4 ustawy, z uwzględnieniem dochodu utraconego oraz uzyskanego żony wnioskodawcy, który wyniósł [...] zł.
Na podstawie tak ustalonej wysokości dochodu rodziny organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] 2016r. przyznał skarżącemu świadczenie wychowawcze wyłącznie na jedno z dzieci – P. Ś., w kwocie [...]zł na okres od [...].2016r. do [...].2017r., a jednocześnie odmówił przyznania przedmiotowego świadczenia na P. Ś. i K. Ś.. Odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia organ pierwszej instancji uzasadnił tym, że uznał, iż P. Ś. przebywa w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, za którą skarżący zgodnie z ww. oświadczeniem nie ponosi odpłatności. Organ powołując się na przepisy art. 2 pkt 8 i art. 7 ust. 4 ustawy, uznał zatem, że świadczenie wychowawcze na syna P. Ś. nie przysługuje w związku z umieszczeniem w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, zaś dochody rodziny podzielone zostały na 4 członków rodziny. Miesięczny dochód rodziny wyniósł zatem [...] zł ([...] zł: 4 osoby), która przekracza obowiązujące kryterium dochodowe (800 zł) o [...] zł, co uniemożliwia przyznanie świadczenia na pierwsze dziecko. Organ poinformował, ze w związku z brakiem uwzględnienia syna P. do składu rodziny pierwszym dzieckiem jest K. Ś., na która w związku z powyższym odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego.
W odwołaniu od powyższej decyzji M. Ś. zarzucił, że syn jest jego pierwszym dzieckiem, pozostaje na jego utrzymaniu, i nie zamierza go wyciągać z ośrodka. Przedłożył jednocześnie zaświadczenie z dnia [...] 2016r. ([...], wystawione przez Dyrektora Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego nr [...] w [...], którego wychowankiem jest jego syn P. Ś., zgodnie z którym Ośrodek jest placówka całodobową ale niezapewniającą wychowankom pełnego, nieodpłatnego utrzymania, bowiem rodzice wychowanka od początku jego pobytu sami zaopatrują go w odzież, podstawowe środki higieniczne i pokrywają koszty przejazdów do domu. Potwierdza również urlopowanie do domu rodzinnego w okresie od [...] do [...].2016r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzją z dnia [...] 2016r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U z 2016r. poz. 23), uchyliło zaskarżoną decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] 2016r. w części dotyczącej odmowy przyznania świadczenia wychowawczego wnioskowanego na syna P. Ś. i na córkę K. Ś., przyznało M. Ś. świadczenie wychowawcze
- na syna P. Ś. w okresie od [...] do [...] 2016r. w kwocie [...]zł, w okresie od [...] 2016r. do [...] 2016r. w kwocie [...]zł miesięcznie,
- na córkę K. Ś. w okresie od [...] do [...] 2016r. w kwocie [...]zł, w okresie od [...] 2016r. do [...] 2016r. w kwocie [...]zł miesięcznie,
a w pozostałej części decyzję organu pierwszej instancji pozostawiło bez zmian.
W uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia organ odwoławczy, poza wskazaniem okoliczności sprawy i uzasadnienia rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, w zakresie zasadniczej spornej kwestii podniesionej w odwołaniu czyli zgłoszonego faktu, iż P. Ś. jest pierwszym dzieckiem skarżącego, pozostającym co najmniej częściowo na jego utrzymaniu ograniczył się do uwzględnienia wynikającej z akt sprawa okoliczności urlopowania P. Ś. z Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego w okresie od [...] 2016r. do [...] 2016r. Powołując się na orzecznictwo sądowe zgodnie z którym w okresie urlopowania od pobytu w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie i faktycznego przebywania w domu rodziców, nie jest wykluczone przyznanie świadczenia skoro rodzice ponoszą koszty utrzymania w tym czasie. Uwzględniając powyższe i powołując się na treść ww. zaświadczenia z [...]2016r. organ odwoławczy uznał, że za okres urlopowania należy dochód rodziny przeliczyć z uwzględnieniem 5 członków rodziny, co wyniesie miesięcznie dochód na osobę w rodzinie w wysokości [...] zł ([...] zł :5). Kwota ta nie przekracza kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania wnioskowanego świadczenia na P. Ś. i K. Ś. w okresie od [...] do [...] 2016r.
Podkreślenia wymaga, iż zgodnie z art. 28 ww. ustawy, w sprawach w niej nieuregulowanych stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego. Oznacza to, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze, rozpatrując przedmiotową sprawę na skutek odwołania skarżącego zobligowane było, w świetle zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 K.p.a.), ponownie rozpatrzyć sprawę co do jej istoty zgodnie z zasadami wyrażonymi w szczególności w art. 6, art. 7, art. 8 i art. 9 oraz przepisów art. 77 § 1, art. 80 K.p.a.
Zgodnie z powyższym organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa (art. 6), w toku postępowania stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7), prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8). Organy administracji są także obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9).
W ocenie Sądu, powyższym zasadom organ odwoławczy uchybił w niniejszej sprawie, uchylając się przede wszystkim od załatwienia sprawy zgodnie z wymogami zasady prawdy obiektywnej oraz uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu skarżącego i jego rodziny. Mimo bowiem zgłoszenia przez stronę w odwołaniu istotnej, w kontekście ustalenia stanu faktycznego koniecznego dla dokonania prawidłowej subsumcji mających zastosowanie w sprawie norm materialnoprawnych i oceny, czy wnioskodawcy przysługuje uprawnienie do wnioskowanego świadczenia wychowawczego na P. i K. Ś., organ odwoławczy ograniczył się do wybiórczego uwzględnienia jedynie części zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.
Zgodnie z art. 77 § 1 K.p.a. organ administracji jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Jeżeli przepis prawa nie wymaga urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego w drodze zaświadczenia właściwego organu administracji, organ administracji publicznej odbiera od strony, na jej wniosek, oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania. Przepis art. 83 § 3 stosuje się odpowiednio. (art. 75 § 1 i 2 K.p.a.). W myśl art. 80 K.p.a., organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.
Odnosząc się do istoty sporu podkreślenia wymaga, że w ustawie z 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zawarto legalne definicje zarówno pojęcia "pierwsze dziecko", które oznacza jedyne lub najstarsze dziecko w rodzinie w wieku do ukończenia 18. roku życia (...) - art. 2 pkt 14. Nie może zatem budzić żadnych wątpliwości, że pierwszym (najstarszym) dzieckiem w rodzinie skarżącego jest P. Ś. (ur. [...].2000 r.), co wynika z treści wniosku, a okoliczność ta nie została podważona żadnymi dowodami. Sprzeczne z jednoznaczna dyspozycją powyższego przepisu jest zatem ustalenie przez organ pierwszej instancji, zaakceptowane wszakże przez organ odwoławczy, iż urodzona [...].2002r. K. Ś., jest pierwszym dzieckiem w tej rodzinie.
Oznacza to, iż niezależnie od dalszych ustaleń w sprawie wysokości dochodu w przeliczeniu na osobę w rodzinie, skarżącemu przysługiwało świadczenie wychowawcze na K. Ś. (tu drugie dziecko) niezależnie od spełnienia nawet kryterium dochodowego, zgodnie z art. 5 ust. 1 w zw. z art. 48 ustawy na cały okres zasiłkowy czyli do 30 września 2017r., tak jak na kolejne dziecko – P. Ś..
W okolicznościach rozpoznawanej sprawy podkreślenia wymaga, iż organy dokonały błędnej wykładni przepisów art. 2 pkt 8 i pkt 14 w zw. z art. 7 ust. 4 oraz niewłaściwie zastosowały te przepisy w okolicznościach niniejszej sprawy. Po pierwsze bowiem, nawet w sytuacji, gdyby prawidłowo organy, na podstawie wszechstronnej i wnikliwej oceny zgromadzonego materiału dowodowego ustaliły, że pierwsze dziecko wnioskodawcy czyli P. Ś., został umieszczony w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, to ta okoliczność uzasadniała wyłącznie pominięcie tego członka rodziny w przeliczeniu wysokości dochodu rodziny na osobę. Żaden przepis ustawy nie uprawnia organu do "eliminacji" takiego członka rodziny – dziecka z grona jej członków. Tak więc nawet gdyby P. Ś. został umieszczony w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, wówczas należałoby pominąć go jedynie dla ustalenia dochodu na osobę. Tym samym, nie stracił on jako najstarsze dziecko skarżącego, które nie ukończyło 18 lat statusu – dziecka pierwszego, w rozumieniu art. 2 pkt 14 w zw. z art. 5 ust. 3 ustawy. Ta okoliczność, zgodnie z art. 8 pkt 2 ustawy winna stanowić podstawę odmowy przyznania świadczenia wychowawczego na to dziecko, ale nie na inne dziecko (tu córkę K. Ś.).
Niezależnie od powyższego ponownie przywołać jednak należy ustawową definicję pojęcia: "instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie – co oznacza dom pomocy społecznej, młodzieżowy ośrodek wychowawczy (...), jeżeli instytucje te zapewniają nieodpłatnie pełne utrzymanie (art. 2 pkt 8).
W ocenie Sądu organy dokonały wybiórczej i nierzetelnej analizy zgromadzonego materiału dowodowego, dokonując błędnej i wybiórczej oceny poszczególnych dowodów w sprawie, przy czym organ odwoławczy w istocie zignorował treść dokumentu urzędowego przedłożonego wraz z odwołaniem, czym naruszy także wynikające z art. 76 K.p.a. domniemanie jego prawdziwości. W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji skarżący, co prawda w sposób dość nieporadny, co tym bardziej wymagało wnikliwości organu, stwierdził, że syn P. Ś. umieszczony w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym nr [...] w [...], jest jego pierwszym dzieckiem i pozostaje na jego utrzymaniu. Na potwierdzenie powyższego skarżący przedłożył wszakże zaświadczenie dyrektora tej placówki z dnia [...].2016r., na który wszakże co do zasady powołał się organ odwoławczy, jednakże pomijając nader istotna w niniejszej sprawie treść tego dokumentu. Dyrektor ww. Ośrodka stwierdził bowiem, że "jest on placówka całodobową ale niezapewniającą wychowankom pełnego, nieodpłatnego utrzymania. Rodzice wychowanka, od początku jego pobytu w MOW [...], sami zaopatrują syna w odzież, podstawowe środki higieniczne i pokrywają koszty przejazdów do domu."
Wobec powyższego, w świetle powyższych przepisów postępowania oraz treści art. 2 pkt 8 ustawy, Kolegium, skoro nadal twierdziło, że P. Ś. został umieszczony w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, w rozumieniu art. 2 pkt 8 i art. 8 pkt 2 ustawy, winno wyjaśnić na podstawie jakich dowodów przeciwnych uznało, że Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy w [...], w którym umieszczony został niespornie syn skarżącego, jest placówką, która zapewnia nieodpłatnie pełne utrzymanie wychowanka. W ocenie Sądu, analiza akt sprawy nie daje podstaw do podważenia zarzutów skarżącego znajdujących potwierdzenie w dokumencie urzędowym. Z pewnością wbrew ogólnikowym stwierdzeniom organów, oświadczenie skarżącego złożone [...] 2016r., na podstawie art. 75 § 2 K.p.a., nie stanowi dowodu na okoliczność, że przedmiotowa placówka zapewnia nieodpłatnie pełne utrzymanie dziecka. Podkreślenia wymaga, iż wnioskodawca, jak wynika z treści tego oświadczenia nie posiadający dużej świadomości prawnej, oświadczył jedynie, że nie opłaca pobytu syna w ośrodku. Zatem to organ pierwszej instancji winien stosownie do wymogów powyższych zasad i przepisów postępowania, w razie wątpliwości podjąć niezbędne czynności dowodowe, celem jednoznacznego ustalenia, czy ww. placówka, jest instytucją zapewniająca całodobowe utrzymanie, w takim znaczeniu jakie nadał temu pojęciu ustawodawca w art. 2 pkt 8 ustawy. W tym zakresie organy nie dokonały weryfikacji okoliczności sprawy, ani w uzasadnieniach decyzji nie wskazały przyczyn, dla których uznały, że Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy w [...], taką właśnie instytucją jest. Organ odwoławczy z naruszeniem przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 75, art. 80, art. 107 § 3 K.p.a., nie odniosły się do okoliczności wynikających z omówionego wyżej zaświadczenia, jak również odwołania skarżącego.
Zważyć należy, iż w przekazanych sądowi aktach administracyjnych organu odwoławczego zalega również pismo informacyjne Dyrektora Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego nr [...] w [...] z dnia [...] 2016r. ([...]), z którego treści wynika potwierdzenie powyższych okoliczności, czyli, że placówka zapewnia wychowankowi P. Ś. utrzymanie (wyżywienie, pobyt w internacie, edukację), natomiast nie zapewnia pełnego, nieodpłatnego utrzymania. Rodzice we własnym zakresie zaopatrują dzieci w odzież, obuwie, środki higieniczno-toaletowe, przybory szkolne i pokrywają koszty przejazdu do domu na urlopy.
W ocenie Sądu, niekwestionowana przez organy a znajdująca potwierdzenie w powyższym piśmie okoliczność, że młodzieżowy ośrodek wychowawczy, w którym został umieszczony syn skarżącego, zapewnia nieodpłatnie całodobowo jedynie pobyt i wyżywienie, a koszty zakupu odzieży, środków czystości, przyborów szkolnych i.t.p. zobowiązani są ponosić rodzice małoletniego, prowadzić do stwierdzenia, że wbrew stanowisku organów, nie została w okolicznościach niniejszej sprawy wypełniona dyspozycji art. 2 pkt 8 w zw. z art. 8 pkt 2 ustawy. Skoro bowiem z woli ustawodawcy instytucją zapewniającą całodobowe utrzymanie jest tylko taka instytucja, która zapewnia nieodpłatne pełne utrzymanie, to nie jest nią Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy w [...]. Przedwczesne uznanie przedmiotowego ośrodka za instytucję, o której mowa w art. 2 pkt 8 ustawy doprowadziło organy do błędnego stwierdzenia, że umieszczenie pierwszego dziecka syna skarżącego w ww. MOW, stanowiło przypadek, stanowiący negatywna przesłankę do przyznania na to dziecko świadczenia wychowawczego, o której mowa w art. 8 pkt 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W konsekwencji stwierdzić należy, iż na skutek wadliwej oceny dowodów i błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, zaskarżona decyzja została wydana również z naruszeniem art. 7 ust. 4 ustawy, który nie miał w sprawie zastosowania. Tym samym ustalając prawidłowo ustaloną przez organy wysokości dochodu rodziny skarżącego w przeliczeniu na osobę w rodzinie, organ odwoławczy w niniejszej sprawie uwzględnić winien wszystkich członków pięcioosobowej rodziny [...] zł :5 osób = [...] zł). Oznacza to, że nie zostało przekroczone kryterium dochodowe, ustalone przez ustawodawcę w przypadku ubiegania się o świadczenie wychowawcze także na pierwsze dziecko (art. 5 ust. 3 ustawy).
W ocenie Sądu zgromadzony materiał dowodowy jest kompletny i wystarczający do ustalenia stanu faktycznego i wydania decyzji co do istoty sprawy, co zgodnie z zasadami ekonomii procesowej winien uczynić organ odwoławczy ponownie rozpatrując sprawę, zgodnie z dyspozycją art. 138 § 1 pkt 1 i 2 K.p.a. Sąd administracyjny nie jest związany wnioskami skargi, i z urzędu uznał, że w niniejszej sprawie dla prawidłowego jej rozstrzygnięcia nie jest konieczne uchylenie w spornej część wadliwej decyzji organu pierwszej instancji, bowiem wadliwość tę może sanować organ odwoławczy orzekając reformatoryjnie. Ponownie rozpatrując sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze uwzględni powyższą ocenę prawną i wskazania, w szczególności co do wykładni pojęć: pierwsze dziecko, instytucja zapewniająca całodobowe utrzymanie, oraz uwzględni okres świadczeniowy określony w art. art. 12 w zw. art. 48 ust. 1 ustawy. Wskazać jednocześnie należy, iż organ odwoławczy wydaje decyzję, w której:
1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję,
2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, albo
3) umarza postępowanie odwoławcze.
W sytuacji zatem, gdy organ uchyla zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji jedynie w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy, jak uczynił to, aczkolwiek błędnie organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji, to w pozostałej części winien "utrzymać w mocy" zaskarżoną decyzję, a nie "pozostawić ja bez zmian", bowiem takim pojęciem nie posłużył się ustawodawca w art. 138 § 1 K.p.a.
Zasadny okazał się także zarzut błędnego pouczenia w zaskarżonej decyzji Kolegium wydanej w trybie odwoławczym o przysługującym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zamiast o skardze do wojewódzkiego sądu administracyjnego i trybie jej wniesienia. Sprostowania powyższego pouczenia mógł skarżący domagać się w trybie art. 111 K.p.a. Powyższe naruszenie przepisów postępowania nie miało jednakże w niniejszej sprawie wpływu na jej wynik, ani nie pozbawiło skarżącego prawa do sądu, skoro mimo błędnego pouczenia skutecznie wniósł skargę do właściwego sądu administracyjnego w terminie określonym w art. 53 § 1 P.p.s.a.
Z tych powodów skarga, jako zasadna podlegała uwzględnieniu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. Jednocześnie uznając, że jest to uzasadnione okolicznościami sprawy, na podstawie art. 145a § 1 P.p.s.a., Sąd zobowiązał organ do wydania, we wskazanym terminie, decyzji i wskazał wynikający w sposób związany z powyższych przepisów materialnoprawnych sposób załatwienia sprawy czyli zobowiązanie do przyznania świadczenia wychowawczego nie tylko na jedno dziecko – syna [...], a le w analogicznym wymiarze także na dwoje starszych dzieci skarżącego.
Zgodnie z dyspozycją art. 145a § 2 P.p.s.a. o wydaniu powyższej decyzji właściwy organ zawiadamia sąd w terminie siedmiu dni od dnia ich wydania. W przypadku niezawiadomienia sądu, może on orzec o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art 154 § 6. Postanowienie może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Z kolei przypadku niewydania decyzji, w określonym przez sąd terminie, strona może wnieść skargę, żądając wydania orzeczenia stwierdzającego istnienie albo nieistnienie uprawnienia lub obowiązku. Sąd wyda orzeczenie w tym przedmiocie, jeżeli pozwalają na to okoliczności sprawy. W wyniku rozpoznania skargi sąd stwierdza czy niewydanie decyzji lub postanowienia miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa i może ponadto z urzędu albo na wniosek strony wymierzyć organowi grzywnę w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (§ 3 art. 145a).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło