II SA/Bd 1068/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Korycka (spr.) sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Protokolant sekretarz sądowy Kamila Wesołowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 marca 2025 roku sprawy ze skargi M. N. na czynność Burmistrza K. z dnia [...] października 2024 r. nr [...], sprecyzowaną dnia [...] listopada 2024 r. nr [...] w przedmiocie wypłaty wynagrodzenia kuratorowi osoby częściowo ubezwłasnowolnionej 1. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności, 2. uznaje uprawnienie skarżącej M. N. do wypłaty ze środków publicznych przez Burmistrza K. wynagrodzenia z tytułu sprawowania kurateli nad częściowo ubezwłasnowolnioną K. N. w wysokości [...] zł. Wnioskiem z dnia [...] marca 2024 r., przekazanym przez Sąd Rejonowy w M. według właściwości do Urzędu Gminy w K., skarżąca M. N. zwrócił się o przyznanie wynagrodzenia z tytułu sprawowania opieki nad częściowo ubezwłasnowolnioną K. N.. Postanowieniem z dnia [...] września 2024 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w M. na podstawie art. 162 § 1-3 w zw. z art. 178 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej "kro") przyznał skarżącej ze środków publicznych comiesięczne wynagrodzenie za sprawowanie kurateli nad częściowo ubezwłasnowolnioną K. N. w wysokości [...] zł, którego odpis przekazał do MOPS w K. celem realizacji. Informacją z dnia [...] października 2024 r. (doręczoną skarżącej w dniu [...] października 2024 r.) Burmistrz K. (działając poprzez Zastępcę Kierownika MOPS w K.) poinformował skarżącą, że zgodnie z art. 36 pkt 1 lit. h i art. 53a ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2024 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1283 ze zm.; dalej "ups") wynagrodzenie z tytułu sprawowania opieki jest należne tylko opiekunowi prawnemu, a nie kuratorowi, i że w związku z tym MOPS w K. wypłaca wynagrodzenie z tytułu sprawowania opieki jedynie opiekunowi prawnemu, a nie kuratorowi. W związku z tym, iż skarżąca w piśmie z dnia [...] października 2024 r. zanegowała stanowisko organu o brak podstaw do wypłaty wynagrodzenia kuratorowi i wniosła o jego wypłatę, organ informacją z dnia [...] listopada 2024 r. poinformował skarżącą, że ponownie odmawia wypłaty wynagrodzenia dla kuratora osoby częściowo ubezwłasnowolnionej, oraz że jeżeli skarżąca uważa że ma prawo do przedmiotowego wynagrodzenia to może wystąpić do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy celem zobowiązania organu do wypłaty żądanego wynagrodzenia. Pismem z dnia [...] listopada 2024 r. (nadanym w placówce pocztowej w dniu [...] listopada 2024 r.) skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę na ww. czynność z dnia [...] października 2024 r. i z dnia [...] listopada 2024 r., zarzucając naruszenie art. 53a ups poprzez jego błędną wykładnię polegającą na błędnym przyjęciu, że na podstawie wskazanego przepisu organ nie jest zobowiązany wypłacić kuratorowi osoby ubezwłasnowolnionej częściowo przyznanego mu wynagrodzenia, w sytuacji gdy przepis ten dotyczy także wynagrodzenia należnego kuratorowi, zaś ewentualne wątpliwości interpretacyjne sprowadzają się do kwestii źródła finansowania przez gminę wynagrodzenia kuratora, a nie zaś samego obowiązku jego wypłaty. W oparciu o powyższy zarzut skarżąca wniosła o stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności i zobowiązanie organu do wypłaty skarżącej przyznanego wynagrodzenia dla kuratora osoby ubezwłasnowolnionej częściowo. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę należało uwzględnić. W pierwszej kolejności należy wskazać, że Sąd na podstawie art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej powoływanej jako "ppsa") uznał, że uchybienie terminu do wniesienia skargi na czynność z dnia [...] października 2024 r., sprecyzowaną czynnością z dnia [...] listopada 2024 r. nastąpiło bez winy skarżącej i rozpoznał przedmiotową skargę, biorąc pod uwagę, że działająca w sprawie bez profesjonalnego pełnomocnika skarżąca nie uzyskała od organu prawidłowego pouczenia o trybie i sposobie wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Odnosząc się natomiast do meritum sprawy, stwierdzić należy, że nieprawidłowe jest stanowisko organu, iż wynagrodzenie z tytułu sprawowania opieki jest należne na podstawie przepisów ups tylko opiekunowi prawnemu, a nie obejmuje wynagrodzenia kuratora osoby ubezwłasnowolnionej częściowo. Wskazać należy, że unormowanie kurateli nie ma charakteru wyczerpującego, dlatego tez zgodnie z art. 178 § 2 kro w zakresie nieuregulowanym przez przepisy, które przewidują ustanowienia kuratora, do kurateli stosuje się odpowiednio przepisy o opiece z zachowaniem treści art. 179-184 kro. Oznacza to, że kuratela konstrukcyjnie nie różni się od opieki, a obie instytucje stanowią formę pieczy prawnej. W art. 179 kro wprowadzona została zasada odpłatności kurateli, przewidująca, że wynagrodzenie powinno być wypłacone z dochodów lub majątku osoby, dla której kurator został ustanowiony, a w ich braku, pokrywa je ten, kto żądał ustanowienia kuratora. Przepis ten nie określa jednak sytuacji, w której do ustanowienia kuratora doszło z urzędu, a poddany pieczy nie ma dochodów ani majątku. Rozstrzygnięcie kwestii, czy kuratorowi należy się wynagrodzenie w tym wypadku i z jakich środków powinno być wypłacone, wymaga rozważenia zakresu regulacji art. 179 § 1 kro i art. 162 kro oraz ewentualnej potrzeby sięgnięcia do przepisów regulujących wynagrodzenie opiekuna. W tym kontekście wskazać należy, że w art. 179 kro uregulowana została jedynie podstawa przyznania wynagrodzenia kuratorowi na jego wniosek, źródła pokrycia go oraz przypadki odmowy przyznania wynagrodzenia. Zakres regulacji art. 162 kro jest szerszy, ponieważ poza podstawą przyznania wynagrodzenia na wniosek opiekuna i sposobu przyznawania go oraz przypadkami odmowy przyznania wynagrodzenia, określa wyczerpująco źródła, z których wynagrodzenie się pokrywa. Z porównania obu regulacji wynika, że art. 179 kro nie obejmuje pokrycia wynagrodzenia, w razie braku takiej możliwości, z majątku osoby poddanej kurateli lub z majątku wnoszącego o ustanowienie kuratora. Nie ma jednak podstaw do przyjęcia, że nieuregulowanie tej kwestii było celowym zamierzeniem ustawodawcy, skoro utrzymana została zasada odpłatności wynagrodzenia za sprawowanie funkcji kuratora. W takiej sytuacji, jak podkreślono to w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2014 r., sygn. akt III CZP 6/14 (lex nr 1444965), wykładnia art. 178 § 2 kro nakazuje stosować do kurateli odpowiednio przepisy o opiece, ponieważ przepisy o kurateli nie regulują problematyki wynagrodzenia kuratora ustanowionego z urzędu, istnieje podobieństwo obu tych instytucji, a zamiarem ustawodawcy było objęcie przepisem art. 162 § 3 kro także sytuacji, w której brak podstaw do wypłacenia wynagrodzenia z majątku osoby objętej kuratelą lub wnioskującej o jej ustanowienie. Dlatego też, Sąd Najwyższy stwierdził w ww. uchwale, że w razie braku podstaw do pokrycia wynagrodzenia kuratora osoby częściowo ubezwłasnowolnionej na podstawie art. 179 § 1 kro, wynagrodzenie to jest pokrywane ze środków publicznych na podstawie przepisów o pomocy społecznej (art. 162 § 3 w zw. z art. 178 § 2 kro i art. 53a ups). Przepis art. 36 pkt 1 lit. h ups, określający że świadczeniem z pomocy społecznej jest wynagrodzenie należne opiekunowi z tytułu sprawowanej opieki przyznane przez sąd, odnosi się więc również do wynagrodzenia przyznanego przez sąd kuratorowi z tytułu sprawowania kurateli nad osobą ubezwłasnowolnioną częściowo (por. postanowienie NSA z dnia 10 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OW 209/18 - dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query). W przedmiotowej sprawie Sąd Rejonowy w M. postanowieniem z dnia [...] września 2024 r., sygn. akt [...] na podstawie art. 162 § 1-3 w zw. z art. 178 § 2 kro przyznał skarżącej ze środków publicznych comiesięczne wynagrodzenie za sprawowanie kurateli nad częściowo ubezwłasnowolnioną - K. N. w wysokości [...] zł. Podkreślić należy przy tym, że ustawa o pomocy społecznej nie ustanawia prawa do wynagrodzenia opiekuna (kuratora), gdyż zostało to uregulowane w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, a zatem przepisy ustawy o pomocy społecznej służą jedynie wykonaniu tego prawa. W konsekwencji należy przyjąć, że przepis art. 53a ups ma charakter wykonawczy względem regulacji wynikającej z art. 162 § 3 kro, który to przepis poprzez art. 178 § 2 kro znajduje zastosowanie również do kurateli. A zatem podstawą ustalenia, czy kuratorowi osoby ubezwłasnowolnionej częściowo przysługuje prawo do wynagrodzenia wypłacanego ze środków publicznych, jest art. 162 § 3 w związku z art. 178 § 2 kro, nie zaś przepisy ustawy o pomocy społecznej. Jednocześnie należy podnieść, że przywołane przez organ orzeczenia NSA dotyczyły jedynie źródła finansowania wynagrodzenie przysługującego kuratorowi osoby ubezwłasnowolnionej częściowo (braku podstaw do jego finansowanie ze środków dotacji celowej budżetu państwa), przy czym NSA wskazał w nich, że nie jest jego rzeczą wskazywanie konkretnego źródła finansowania wynagrodzeń kuratora osoby częściowo ubezwłasnowolnionej i, że wystarczającym będzie wyrażenie poglądu, że stanowisko kasatora, wskazujące na środki publiczne jakimi dysponuje gmina w ramach realizacji zadań własnych, jest stanowiskiem zasługującym na aprobatę. W tym stanie rzeczy, uwzględniając poczynione uwagi, Sąd w pkt 1 sentencji wyroku na podstawie art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa stwierdził bezskuteczności zaskarżonej czynności, na mocy której organ odmówił skarżącej wypłaty wynagrodzenia z tytułu sprawowania kurateli nad częściowo ubezwłasnowolnioną K. N., jako czynności opartej na błędnej wykładni przepisów art. 36 pkt 1 lit. h i art. 53a ups. Jednocześnie Sąd, w pkt 2 sentencji wyroku, w oparciu o art. 146 § 2 ppsa uznał uprawnienie skarżącej do wypłaty ze środków publicznych przez Burmistrz K. przedmiotowego wynagrodzenia na podstawie art. 162 § 3 w zw. z art. 178 § 2 kro i art. 53a ups.