II SA/Bd 1077/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Klotz (spr.) Sędziowie sędzia WSA Renata Owczarzak sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant starszy sekretarz sądowy Elżbieta Brandt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz J. C. kwotę 36 (trzydzieści sześć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] lipca 2016r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 2 , ust. 2 pkt 1 i ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2015r., poz. 163 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2016r. znak: [...] wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznaniu J. C. (dalej jako: "skarżący") pomocy w formie zasiłku stałego od [...] czerwca 2016r. do [...] maja 2018r. w wysokości 572,82 oraz o objęciu ww. ubezpieczeniem zdrowotnym w wysokości 9,00% kwoty zasiłku stałego. Postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte wnioskiem skarżącego z dnia [...] czerwca 2016r., w którym skarżący powołał się na orzeczenie lekarskie o stopniu niepełnosprawności umiarkowanej. Organ I instancji, na podstawie art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, przyznał wnioskodawcy żądane świadczenie za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją, tj. od dnia [...] czerwca 2016r. W piśmie z dnia [...] lipca 2016r. skarżący złożył odwołanie od decyzji organu I instancji. W jego przekonaniu świadczenie powinno zostać jemu przyznane od miesiąca maja, ponieważ od kwietnia 2014r. pobiera on zasiłek stały z tytułu niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym. Legitymował się orzeczeniem ważnym do dnia [...] kwietnia 2016r. Wyjaśnił również, że w miesiącu kwietniu 2016r. złożył wniosek do Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w przedmiocie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło odwołania uznając, że organ I instancji prawidłowo ustalił termin początkowy przyznania świadczenia począwszy od dnia [...] czerwca 2016r., który jest zgodny z art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. J. C. w piśmie z dnia [...] sierpnia 2016r. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2016r., w której oświadczył, że organ błędnie pozbawił go zasiłku za miesiąc maj. Skarżący przesłał również do Sądu kopie orzeczeń Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] kwietnia 2014r. ważne do dnia [...] kwietnia 2016r. i z dnia [...] maja 2016r. wydane na podstawie wniosku skarżącego z dnia [...] kwietnia 2016r. ważne do [...] maja 2018r. oraz decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza z dnia [...] maja 2014r. nr [...], potwierdzającą przyznanie jemu zasiłku stałego w okresie od [...] maja 2014r. do [...] kwietnia 2016r. W udzielonej odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wraz z argumentacją zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem w oparciu o przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.). Z powyższego wynika, że w przypadku gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję sądu administracyjnego stwierdzić należy, że organy wydając w przedmiotowej sprawie zaskarżone rozstrzygnięcia, naruszyły przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Na wstępie wskazać należy, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, jak również decyzji jej poprzedzającej, stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. jedn. Dz. U. z 2015r., poz. 163 ze zm.), zwanej dalej także "ustawą". Zgodnie z art. 37 ust. 1 ustawy, zasiłek stały przysługuje: pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; a także pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Jak stanowi art. 37 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek stały ustala się w wysokości: w przypadku osoby samotnie gospodarującej - różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 604 zł miesięcznie; w przypadku osoby w rodzinie - różnicy między kryterium dochodowym na osobę w rodzinie a dochodem na osobę w rodzinie. Wskazać należy, że zasiłek stały jest świadczeniem o charakterze obligatoryjnym. Oznacza to, że ustawa o pomocy społecznej określa materialnoprawne przesłanki jego otrzymania. Spełnienie tych przesłanek powoduje, że świadczenie musi zostać przyznane. Zwrócić uwagę należy również, że przesłanki przyznania zasiłku stałego, zatem niezdolność do pracy z powodu wieku lub całkowita niezdolność do pracy oraz dochód niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, muszą zostać spełnione kumulatywnie. Bezspornym w sprawie jest, że na podstawie art. 37 ustawy o pomocy społecznej skarżący uprawniony jest do przyznania zasiłku stałego. Spór natomiast dotyczy prawidłowości ustalenia początku okresu, od którego świadczenie powinno zostać mu przyznane. Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że organ oparł orzeczenie na niekompletnym materiale dowodowym ograniczając się jedynie do wniosku skarżącego o przyznanie zasiłku stałego złożonego w dniu [...] czerwca 2016r. i orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] maja 2016r. Uzasadnienia decyzji organu I i II instancji są lakoniczne. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie zawiera odniesienia się do zarzutów odwołania, w którym skarżący wskazał na kontynuację świadczenia, które otrzymywał od 2014r. Mimo tego organ powołując się na art. 106 ust. 3 o pomocy społecznej wniosek skarżącego potraktował nie jako kolejny, lecz jako nowy wniosek o przyznanie zasiłku stałego, przyznając pomoc od czerwca, a nie od maja 2016r. W ocenie Sądu, stanowisko organów należy uznać za wadliwe. Zgodnie z art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. Przepis ten dotyczy sytuacji, gdy wniosek o przyznanie określonego świadczenia jest wnioskiem wszczynającym postępowanie o przyznanie zasiłku stałego po raz pierwszy, a powyższa norma nie ma zastosowania, gdy zainteresowana osoba uzyskała prawo do świadczenia wcześniej i składa kolejny wniosek zmierzający do dalszego uzyskiwania przyznanego już wcześniej świadczenia. Oznacza to, że przepis ten nie ma zastosowania, gdy zachodzi ciągłość niepełnosprawności uprawniającej do świadczenia, a potrzeba złożenia kolejnego wniosku powstała – tak jak w rozpoznawanej sprawie – w związku z koniecznością uzyskania następnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Sąd ten podał, że powyższe stanowisko jest utrwalone w orzecznictwie sądowym (wyroki: WSA w Warszawie z dnia 29 września 2006 r., I SA/Wa 1253/06, WSA w Bydgoszczy z dnia 5 marca 2009 r., II SA/Bd 851/08, WSA w Białymstoku z dnia 18 czerwca 2009 r., II SA/Bk 108/09, WSA w Poznaniu z dnia 29 stycznia 2009 r., sygn. akt IV SA/Po 312/08, dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący, w postępowaniu przed Sądem, wykazał, że od dnia [...] maja 2014r. do [...] kwietnia 2014r. pobierał zasiłek stały w związku z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i w celu kontynuacji świadczenia, wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2016r., zwrócił się do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności o wydanie kolejnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Wniosek ten organ orzeczniczy rozpoznał dopiero w orzeczeniu o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] maja 2016r. Skarżący wykazał, że niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym nie została przerwana i istniała również w okresie od dnia [...] maja 2014r. do dnia złożenia kolejnego wniosku o przyznanie zasiłku stałego. Nie ulega zatem wątpliwości, że w tym okresie spełniał on ustawowe przesłanki określone w art. 37 ust. 1 pkt 2 u.p.s., uprawniające do przyznania tego świadczenia. Tym samym zasiłek stały powinien zostać jemu przyznany za okres, gdy spełnione zostały ustawowe przesłanki. W ocenie Sądu, wbrew stanowisku organów w przedmiotowej sprawie, nie miał zastosowania art. 106 ust. 3 u.p.s., określający początek przyznania i wypłacania zasiłku. Wniosek skarżącego z dnia [...] czerwca 2016r. powinien zaś zostać potraktowany jako wniosek o kontynuację uprzednio przyznanego świadczenia. Natomiast zastosowana przez organy wykładnia przepisu art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej w zakresie zasiłku stałego, prowadzi do wniosków niezgodnych z rzeczywistymi intencjami ustawodawcy. Przyjmując bowiem, że dopiero od dnia złożenia wniosku o dalszą wypłatę świadczenia można przyznać zasiłek stały, błędne orzeczenia organów lub ich opóźnienia zawsze obciążałyby stronę, uniemożliwiając jej uzyskanie należnego świadczenia. Stosowanie reguły z art. 106 ust. 3 u.p.s., w przypadku świadczeń zależnych od niepełnosprawności strony, która musi być stwierdzona orzeczeniem lekarza orzecznika, prowadziłoby do wydawania rozstrzygnięć krzywdzących stronę stosującą się do nakazu przeprowadzenia badania, którego wynik wskutek opóźnienia lekarza orzecznika odsunął w czasie formalne złożenie wniosku (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 29 stycznia 2009 r., sygn. akt IV SA/Po 312/08, dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl). W wyroku z dnia 20 lipca 2016r., sygn. akt II SA/Bd 653/16, Naczelny Sąd Administracyjny powołał się na ugruntowane orzecznictwo, gdzie przyjmuje się, że przepis art. 106 ust. 3 u.p.s., znajduje zastosowanie wyłącznie w sytuacji, gdy wniosek o przyznanie świadczenia pomocowego jest pierwszym wnioskiem wszczynającym postępowanie, nie zaś w przypadku, gdy strona występuje o świadczenie w związku z uzyskaniem kolejnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 listopada 2005 r. sygn. akt I OSK 353/05; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 29 września 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 1253/06) W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ukształtował się pogląd, że w takim przypadku datą wszczęcia postępowania jest moment złożenia pierwotnego wniosku, o ile niepełnosprawność - potwierdzona orzeczeniem właściwego zespołu d/s orzekania o niepełnosprawności - istnieje przez cały okres (tak np. w wyroku NSA z 23 kwietnia 2001 r. Sygn. akt I SA 2324/00, LEX 54541, w wyroku NSA z 20 lipca 2001r. Sygn. akt I SA 2550/00 LEX 53939). Wprawdzie orzecznictwo to dotyczyło kwestii przyznawania renty socjalnej, ale z uwagi na bardzo zbliżony charakter tego świadczenia do zasiłku stałego wyrównawczego (obecnie zasiłku stałego), zasada ta znajduje zastosowanie także w przypadku tego zasiłku. Przy czym wskazać należy, że nie pozbawia aktualności tej tezy fakt, iż była podjęta w starym stanie prawnym, gdyż odnosiła się do treści przepisu art. 43 ust. 6 poprzednio obowiązującej ustawy o pomocy społecznej, który ma swój odpowiednik wart. 106 ust. 3 u.p.s. Należy również wskazać, że w wyroku z dnia 6 października 2015 r. (sygn. akt SK 19/14) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 106 ust. 3 u.p.s., w zakresie, w jakim stanowi, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku stałego osobie całkowicie niezdolnej do pracy, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i niemającej innych środków utrzymania, prawo do zasiłku ustala się począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek, jest niezgodny z art. 67 ust. 2 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W ocenie Trybunału, sposób ukształtowania nabywania świadczeń z pomocy społecznej sprawia, że może upłynąć długi okres od spełnienia przesłanek (niepełnosprawność i brak dochodu) do czasu realizacji prawa. Przyjmując, że świadczenia z pomocy społecznej przysługują po spełnieniu przesłanek, należy je przyznawać od chwili ich wystąpienia. W kwestii ustalenia daty początkowej przyznania zasiłku stałego kluczowa winna zatem być data wystąpienia niepełnosprawności nie data złożenia wniosku przy jednoczesnej konieczności wykazania przesłanki braku dochodu, która skorelowana musi być z powstaniem owej niepełnosprawności. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny zaznaczył, że przepis ten w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą z upływem 31 grudnia 2016 r. Nie zmienia to jednak faktu zakwestionowania legalności omawianej regulacji prawnej. Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w pkt 1 sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono w pkt 2 sentencji na podstawie art. 200 ww. ustawy. Na koszty, o zwrocie których orzeczono, złożyły się jedynie koszty biletów kolejowych i autobusowych w obie strony z miejscowości W. Przedmiotowe postępowanie, na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) z mocy ustawy zwolnione było bowiem z ponoszenia kosztów sądowych.