II SA/Bd 1094/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jarosław Wichrowski Sędziowie: sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) sędzia WSA Leszek Tyliński Protokolant sekretarz sądowy Kamila Wesołowska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi Z. G. na decyzję SKO w T. z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego 1. oddala skargę, 2. przyznaje ze Skarbu Państwa ( Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy) na rzecz adwokata J. O kwotę 295,20 ( dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100 ) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] znak: [...] wydaną przez działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta T. Kierownika Działu Pomocy Środowiskowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w T. przyznano Z. G. (skarżącemu) świadczenie w formie specjalnego zasiłku celowego w wysokości 60 zł na dofinansowanie do zakupu leków oraz odmówiono pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego na opłatę abonamentu usługi telekomunikacji T-Mobile Polska S.A. W uzasadnieniu decyzji organ potwierdził status skarżącego jako bezrobotnego o orzeczonym znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, pobierającym z tytułu emerytury, zasiłku pielęgnacyjnego oraz dodatku mieszkaniowego łączną kwotę 1158,69 zł w ramach miesięcznego dochodu. Organ uznał, że zarówno z racji, iż korzystanie z usług telekomunikacji komórkowej nie jest najpilniejsza potrzebą życiową, jak i ze względu na trudną sytuację finansową ośrodka oraz związanymi z jego działalnością wypłatami świadczeń dla potrzebujących przyznanie specjalnego zasiłku celowego w formie dofinansowania do uiszczenia rachunku jest niemożliwe. Organ postanowił jednocześnie, na podstawie art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej wyjątkowo przyznać skarżącemu pomoc w formie specjalnego zasiłku celowego na dofinansowanie do zakupu leków w wysokości 60 zł. Od powyższej decyzji w zakresie punktu 2 odmawiającego przyznania mu pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego na opłatę abonamentu usługi telekomunikacyjnej, pismem z dnia 27 czerwca 2014 r. Z. G. złożył odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. Decyzji zarzucił uchybienia polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz niewystarczającym wyjaśnieniu stanu faktycznego w sprawie. Ponadto skarżący zarzucił zbyt ogólnikowe uzasadnienie decyzji oraz stwierdził, że dochód, który uzyskuje nie pokrywa wszystkich wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania, korzystanie z usług telekomunikacyjnych jest z uwagi na jego trudną sytuację zdrowotną wydatkiem koniecznym, a postępowanie administracyjne w sprawie przyznania specjalnego zasiłku celowego nasuwa szereg zastrzeżeń. Decyzją z dnia [...] znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu SKO stwierdziło, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, w konsekwencji czego odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie; wyjaśniło sens polityki społecznej państwa i zasad, na jakich opiera się ustawa o pomocy społecznej; wyjaśniło przesłanki przyznawania specjalnego zasiłku celowego oraz racje, jakimi kieruje się Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie wykonując swoje zadania. Stwierdziło, że organ I instancji wszechstronnie zbadał okoliczności faktyczne i właściwie uzasadnił prawidłową decyzję, dokonując oceny wniosku z uwzględnieniem słusznego interesu obywatela w powiązaniu z interesem społecznym. Organ odwoławczy zauważył, że wnioskodawca regularnie korzysta z pomocy społecznej; że w niniejszej sprawie nie ma mowy o szczególnie uzasadnionym przypadku; oraz, że wnioskodawca miał możliwość zawarcia umowy na niższą kwotę. Od powyższej decyzji, pismem z dnia 29 sierpnia 2013 r. Z. G. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 7, 8, 77 §1 i art. 107 §3 k.p.a. polegające na nienależytym przeprowadzeniu postępowania dowodowego, niedokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy oraz sporządzenie uzasadnienia w sposób niezgodny z art. 107 § 3 k.p.a. Skarżący wniósł o uwzględnienie skargi, uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej odmowy pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego, zwolnienie z kosztów sądowych i wyznaczenie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu podniósł, że organ odwoławczy nie zbadał, czy w sprawie występują przesłanki z art. 41 ustawy o pomocy społecznej; że możliwość korzystania przez skarżącego z usług telekomunikacyjnych, z uwagi na jego stan zdrowia i samotność, jest "wydatkiem koniecznym" umożliwiającym kontaktowanie się z pogotowiem ratunkowym, lekarzem pierwszego kontaktu, przychodnią i opiekunkami socjalnymi. Wskazał, że decyzja, mimo iż ma charakter uznaniowy, nie może być rozstrzygnięciem dowolnym; że brak w budżecie gminy funduszy na realizację zadań z zakresu pomocy społecznej nie stanowi samodzielnie dostatecznego powodu do odmowy przyznania świadczenia; oraz, że organy, badając stan faktyczny, poprzestały na określeniu miesięcznego dochodu skarżącego oraz stwierdzeniu braku możliwości finansowych dla przyznania świadczenia zapominając o zbadaniu sprawy z uwzględnieniem sytuacji życiowej skarżącego. Skarżący stwierdził, że decyzja odmawiająca przyznania pomocy w postaci specjalnego zasiłku celowego nie została dostatecznie uzasadniona, co wskazuje na dowolność i arbitralność działania organu oraz że nie zrealizowano zasady prawdy obiektywnej z art. 7 k.p.a. Wskazał również, że SKO nie skorzystało z możliwości przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego, ograniczyło się do zbadania prawidłowości rozstrzygnięcia organu I instancji nie rozpatrując jej ponownie w sposób merytoryczny – świadczy to, w ocenie skarżącego, o pobieżnym i niekompletnym rozpatrzeniu jego wniosku. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz, uznając skargę za nieuzasadnioną, wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję, postanowienie lub inny akt administracyjny wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanego aktu. Sąd orzekając w sprawie, nie kieruje się zasadami słuszności, czy też celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Przede wszystkim zaś Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, powołaną podstawą prawną, bądź poprawnością przytoczonej w skardze argumentacji (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012 poz. 270 ze zm., dalej zwanej "p.p.s.a."). Zgodnie z dyspozycją art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., sąd uchyla decyzję lub postanowienie, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ewentualnie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia, jeżeli zachodzą przyczyny określone we właściwych przepisach. Tak więc stwierdzenie istnienia którejkolwiek z powyższych przesłanek skutkuje wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji lub postanowienia z obrotu prawnego. Akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z prawem, jeżeli jest zgodny z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 41 pkt 1 ustawy, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Brzmienie powyższego unormowania prowadzi do wniosku, że specjalny zasiłek celowy może być przyznany przez organ administracyjny w przypadku spełnienia następujących przesłanek. Po pierwsze, o przyznanie rozważanego świadczenia może wnioskować osoba albo rodzina, której dochód przekracza odpowiednio kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej - w tym wypadku kwotę - 542 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. w zw. z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2011 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, Dz. U. z 2012 r., poz. 823). Po drugie, musi wystąpić szczególnie uzasadniony przypadek. Po trzecie, przyznanie rzeczonego świadczenia oparte jest na uznaniu administracyjnym, ponieważ użyty w cytowanym przepisie zwrot "może" świadczy o tym, że organ może, aczkolwiek nie musi przyznać wnioskowane świadczenie. Uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może orzec o odmowie jego przyznania, bądź przyznać go w wysokości, jaką uzna za zasadną (vide: wyrok NSA z 11 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 1789/10, dostępny na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Pojęcie "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s., nie zostało zdefiniowane przez ustawodawcę, niemniej jednak w orzecznictwie sądowym podkreśla się, że chodzi tu o sytuację wyjątkową, nadzwyczajną, nie zdarzającą się codziennie. Szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że dotkliwe w skutkach i daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (vide wyrok NSA z 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OSK 1416/07, dostępny na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustalenie, że w danej sprawie wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek, nakłada na organ administracyjny obowiązek wnikliwego przeanalizowania sytuacji osobistej, rodzinnej, zdrowotnej i finansowej wnioskodawcy. Dla oceny szczególnie uzasadnionego przypadku nie bez znaczenia pozostaje fakt, że rozważane świadczenie dotyczy wyłącznie osób o określonych dochodach, przekraczających ustawowe kryterium dochodowe, których sytuacja materialna co do zasady na co dzień jest na tyle dobra, że osoby te w pierwszej kolejności samodzielnie powinny podejmować starania o przezwyciężenie szczególnie trudnej sytuacji, w jakiej się znalazły. Zasiłek celowy specjalny nie jest wobec tego świadczeniem, które może stanowić rekompensatę za poniesione przez wnioskodawcę wydatki, nie może być też traktowany jako stałe źródło dochodu dla osoby ubiegającej się o jego przyznanie (vide: wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 5 listopada 2014, sygn. akt Sygn. akt II SA/Bd 991/14, dostępny na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie organy administracyjne w oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy prawidłowo ustaliły sytuację osobistą, rodzinną, zdrowotną i finansową skarżącego. Jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego, skarżący jest osobą schorowaną, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Choruje, jak podał, na stwardnienie rozsiane oraz inne współistniejące schorzenia. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Sytuacja finansowa skarżącego, w połączeniu z sytuacją zdrowotną, jest trudna, niemniej ma on stały i pewny dochód, jakim jest emerytura, zasiłek pielęgnacyjny oraz dodatek mieszkaniowy w łącznej kwocie 1.158,69 zł, przekraczającej - według prawidłowej oceny organów obu instancji - ustawowe kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynoszące 542 zł. Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie nie może być mowy o szczególnej sytuacji uzasadniająca przyznanie specjalnego zasiłku celowego na pokrycie rachunku związanego z korzystaniem z usługi telekomunikacyjnej. Sąd podziela pogląd SKO, że szczególne przypadki, których dotyczy przepis art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, to przypadki wyraźnie odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego, mające charakter zdarzeń nadzwyczajnych i nagłych, powodujących bardzo dotkliwe skutki dla osoby wnioskującej o pomoc państwa. Przepis art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej w sposób nie mogący budzić wątpliwości przesądza o zupełnie wyjątkowym charakterze specjalnego zasiłku celowego. Tego natomiast w przedmiotowej sprawie zabrakło, gdyż wnioskowanej potrzeby nie można zakwalifikować jako sytuacji wyjątkowej, rzadkiej, szczególnie ciężkiej i wyraźnie odbiegającej od typowych potrzeb osób kwalifikujących się ze względu na kryterium dochodowe do otrzymania pomocy państwa. Na marginesie należy nadmienić, że zgodnie z twierdzeniem organu I instancji skarżący jest objęty systematyczną pomocą organów pomocy społecznej, w ramach której otrzymał już specjalne zasiłki celowe (na zakup leków oraz opłaty gazu) w łącznej wysokości 320 zł oraz świadczone są mu nieodpłatne usługi opiekuńcze w wymiarze 5 godzin dziennie w dni powszechnie i 2 godziny dziennie w soboty. Zgodzić się trzeba z organami I i II instancji, że abonament za świadczone usługi telefonii komórkowej w wysokości 49,99 zł jest abonamentem stosunkowo wysokim, a zgodnie z obecnie dostępnymi ofertami operatorów telefonii komórkowej możliwe jest zawarcie umowy na niższa kwotę lub skorzystanie z opcji telefonu na kartę, który umożliwi kontrolę wydatków. Ponadto, jak podkreśliły oba organy administracyjne, w nagłych przypadkach telefony alarmowe są bezpłatne. Reasumując, analiza podjętych rozstrzygnięć potwierdza, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze, podobnie jak i organ I instancji, prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy kierując się art. 7 k.p.a., poczynione w tym zakresie ustalenia znajdują odzwierciedlenie w załączonym do sprawy materiale dowodowym. Także motywy podjętych decyzji nie budzą w ocenie Sądu wątpliwości w zakresie zachowania wymogów z art. 107 § 3 k.p.a., są one bowiem rzeczowe, logiczne i spójne. Organy obu instancji szczegółowo przeanalizowały sytuację osobistą, zdrowotną oraz finansową skarżącego i prawidłowo oceniły ją w kontekście przesłanek z art. 41 pkt 1 u.p.s., nie przekraczając granic uznania administracyjnego, czemu dały wyraz w uzasadnieniach wydanych decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w zaskarżonym rozstrzygnięciu, zgodnie z regułami wynikającymi z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, ponownie rozpoznało i rozstrzygnęło sprawę będącą przedmiotem rozważań organu I instancji i odniosło się do zarzutów podniesionych w odwołaniu. W tych okolicznościach sąd uznał, że zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji odpowiadają prawu i brak jest podstaw do usunięcia ich z obrotu prawnego. Wobec powyższego Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.