II SA/Bd 1095/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Klotz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Wichrowski Asesor WSA Katarzyna Korycka po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 lutego 2021 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Prezydent Miasta W. decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 r. znak: [...], Nr [...], działając na podstawie art. 17 i art. 20 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020r. poz.111 ze zm. ) – dalej jako: "u.ś.r", odmówił A. S. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad matką – C. L. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020r. poz. 256 ze zm.) – dalej jako: "kpa", w związku z art. 17 ust.1 i ust. 1b oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r., uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Po ponownym rozparzeniu sprawy, Prezydent Miasta W. decyzją znak: [...], Nr [...] z [...] lipca 2020r. ponownie odmówił A. S. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką – C. L. W uzasadnieniu stanowiska organ wskazał, że strona w pisemnym oświadczeniu z [...] czerwca 2020r. zrezygnowała ze specjalnego zasiłku opiekuńczego pobieranego na matkę, a przyznanego decyzją organu I instancji z dnia [...] stycznia 2020r. W związku z powyższym Prezydent Miasta W. decyzją z [...] lipca 2020r. uchylił ww. decyzję przyznającą specjalny zasiłek opiekuńczy. Decyzja ta stała się ostateczna [...] lipca 2020r. Organ powołał się na art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 18 lat lub 25 lat jeśli było to w trakcie nauki w szkole. Na podstawie przedłożonych orzeczeń o niepełnosprawności organ I instancji ustalił, że u osoby wymagającej opieki, niepełnosprawność nie powstała w okresie wskazanym przepisem art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (lecz w 77 roku życia). Zdaniem organu I instancji, okoliczność ta uniemożliwiła przyznanie wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto, organ powołał się na art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który wymienia enumeratywnie przesłanki uniemożliwiające przyznanie wnioskowanego świadczenia. Organ wskazał, że z wyroku Sądu Rejonowego we W. z dnia [...] marca 2016r. sygn. akt [...] wynika, że matka wnioskodawczyni legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności od [...] stycznia 2015r. na stałe. Powyższe dowodzi, że niepełnosprawność powstała, gdy C. L. miała 77 lat. Skarżąca w pisemnym oświadczeniu z [...] czerwca 2020r. zrezygnowała ze specjalnego zasiłku opiekuńczego, pobieranego na matkę, przyznanego decyzją z dnia [...] stycznia 2020r. Orzeczenie to zostało uchylone decyzją Prezydenta Miasta W. z [...] lipca 2020r., która stała się ostateczna [...] lipca 2020r. Decyzją znak: [...] z [...] września 2020r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa uchyliło w całości decyzję organu I instancji i orzekło co do istoty sprawy, przyznając A. S. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką – C. L. w okresie: od [...] lipca 2020r. do [...] lipca 2020r. w wysokości [...] zł, oraz od [...] sierpnia 2020r. na stałe w wysokości [...] zł miesięcznie. A. S., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. W skardze zarzucono naruszenie prawa materialnego, mające istotny wpływ na wydanie zaskarżonej decyzji poprzez niezastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co spowodowało nieprzyznanie skarżącej świadczenia począwszy od dnia, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami tj. od [...] lutego 2020 r. W oparciu o powyższe, pełnomocnik wniósł o rozpoznanie niniejszej sprawy w trybie uproszczonym podstawie art. 119 pkt 2 ppsa. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w zaskarżonym zakresie i orzeczenie, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje skarżącej od [...] lutego 2020 r. W skardze zawarty został również wniosek o zwrot kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik stwierdził, że Kolegium przyznając skarżącej świadczenie pielęgnacyjne uczyniło to z pominięciem normy prawnej wyrażonej w art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Pełnomocnik wyjaśnił, że prawidłowo wypełniony wniosek wpłynął do organu [...] lutego 2020 r. W tych okolicznościach prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje skarżącej od [...] lutego 2020 r., a nie jak wskazał organ od [...] lipca 2020 r. Pełnomocnik nie podzielił stanowiska Kolegium, że fakt pobierania zasiłku dla opiekuna, oraz niezłożenie wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego bezwarunkowego oświadczenia o rezygnacji z jego pobierania, uzasadnia odmowę przyznania świadczenia od daty złożenia wniosku. Zdaniem pełnomocnika, skarżąca składając taki wniosek, w chwili jego złożenia, pozbawiłaby się środków pieniężnych niezbędnych dla własnego utrzymania, na okres blisko sześciu miesięcy. W udzielonej odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2021 r. poz. 137) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Badana jest zatem wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury. Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala zgodnie z art. 151 P.p.s.a. Jednocześnie zgodnie z art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie uwzględniając stanowisko organu i strony w zakresie rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym, Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 P.p.s.a.). W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza przepisów prawa. Kontroli Sądu poddana została decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z [...] września 2020r. nr [...] , wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020r. poz. 256 ze zm.). Powyższy przepis stanowi, że organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części. Rozstrzygnięcie organu odwoławczego dokonało reformacji decyzji organu I instancji, w ten sposób, że świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane począwszy od [...] lipca 2020r. W przedmiotowej sprawie nie jest sporne to, że Skarżącej przyznano świadczenie pielęgnacyjne. Spełnia ona przesłanki do przyznania powyższego uprawnienia, o czym organ wypowiedział się w zaskarżonej decyzji. Matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. Skarżąca nie podejmowała zatrudnienia w związku z opieką nad matką. Niekwestionowane jest również to, że sprawowała ona nad matką opiekę. W uwzględnieniu żądania Skarżącej i przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego za okres gdy wpłynął wniosek do organu stoi na przeszkodzie okoliczność, że do [...] lipca 2020r. funkcjonowała w obrocie prawnym decyzja Prezydenta Miasta W. z [...] stycznia 2020r. o przyznaniu Skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego, wydana na okres od [...] stycznia 2020 do [...] października 2020. Wniosek o świadczenie pielęgnacyjne skarżąca złożyła [...] lutego 2020r., a dopiero w pisemnym oświadczeniu z [...] czerwca 2020r. zrezygnowała z przyznanego specjalnego zasiłku. W tym momencie uruchomione zostało postępowanie w celu wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji Prezydenta Miasta W. z [...] stycznia 2020r. o przyznaniu Skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego. Organ uprawniony do orzekania w ciągu niespełna miesiąca wydał decyzję z [...] lipca 2020r. o uchyleniu przyznanego specjalnego zasiłku opiekuńczego. W świetle zarzutów skargi i rozstrzygnięcia organu odwoławczego spór w przedmiotowej sprawie osadzony został na prawidłowości zastosowania art. 24 ust. 2 u.ś.r. i dotyczy wyłącznie ustalenia początkowego terminu, od którego skarżącej powinno zostać przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Przepis powyższy stanowi, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Skarżąca uważa, że błędnie postąpił organ odwoławczy nie przyznając jej świadczenia począwszy od dnia, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, tj. od dnia [...] lutego 2020. Sąd odnosząc się do powyższej kwestii wyjaśnia, że wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, rzeczywiście został złożony przez skarżącą [...] lutego 2020r. W dacie tej jednak funkcjonowała wydana [...] stycznia 2020r. decyzja o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego. Istniała zatem w miesiącu lutym przeszkoda w pozytywnym rozparzeniu wniosku skarżącej, z uwagi na negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b u.ś.r. Przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. W tym miejscu Sąd podkreśla, że Skarżąca w styczniu 2020r., gdy składała wniosek o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego miała wybór, mogła już wówczas wystąpić o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ przepis art. 17 u.ś.r., dotyczący świadczenia pielęgnacyjnego, funkcjonował w obrocie prawnym, tak jak przepis art. 27 u.ś.r., regulujący kwestie zbiegu prawa do świadczeń. Wybór specjalnego zasiłku opiekuńczego i przyznanie tego prawa w drodze decyzji spowodowało określone skutki prawne w stosunku dla skarżącej, do których należało ograniczenie w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego w okresie nabytego uprawnienia do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Skład Sądu nie podziela stanowiska zaprezentowanego w skardze i zgadza się z argumentacją prawną organu odwoławczego. Na tle stanu faktycznego przedmiotowej sprawy nie można pominąć ograniczenia do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wynikającego z art. 17 ust. 5 pkt 1b u.ś.r. Akta sprawy potwierdzają, że Prezydent Miasta W. przyznał stronie - skarżącej zasiłek dla opiekuna w związku z opieką nad niepełnosprawna matką - decyzją z dnia [...] stycznia 2020r. znak: [...] w okresie od [...] stycznia 2020r. do [...] października 2020r. Prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego przysługiwało i nie wygasło w dniu [...] lutego 2020r., w którym skarżąca złożyła do Prezydenta Miasta W. wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zauważyć należy, że w ww. wniosku w pkt 3 zawarto żądanie uchylenia decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne. Na tym etapie sprawy Skarżąca nie złożyła oświadczenia o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego, czy o uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, w sytuacji przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Tak sformułowany przez pełnomocnika wniosek, nie powoduje, że decyzja przyznająca zasiłek dla opiekuna została w dacie złożenia podania usunięta z obrotu prawnego. Dopiero decyzją z [...] lipca 2020r. znak: [...] Prezydent Miasta W. uchylił w całości ww. swoją decyzję z [...] stycznia 2020r., przyznającą specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z koniecznością sprawowania opieki nad C. L. (w związku ze złożonym przez p. S. w dniu [...] czerwca 2020r. oświadczeniem o rezygnacji z tego świadczenia). Decyzja ta stała się ostateczna w dniu [...] lipca 2020r, tj. w dniu zrzeczenia się przez Skarżącą prawa do wniesienia odwołania (pisemne oświadczenie strony z dnia [...] lipca 2020r. złożone ze świadomością odpowiedzialności za fałszywe zeznania w myśl art. 233 § 1 i 2 Kodeksu karnego). Dopiero ostateczna decyzja o uchyleniu specjalnego zasiłku opiekuńczego mogła wywołać skutki w obrocie prawnym. W tym momencie przestała wiązać organy negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy. Ma rację organ, że przyznanie Skarżącej świadczenia od dnia [...] lutego 2020r. stanowiłoby naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Takie działanie prowadziłoby w istocie do pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, co jest wykluczone w świetle przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b u.ś.r. (tak też wyrok WSA w Gdańsku z dnia 26 września 2019r. sygn. akt III SA/Gd 423/19, LEX nr 2723638, wyrok WSA w Lublinie z dnia 4 lipca 2019r. sygn. akt II SA/Lu 170/19, LEX nr 2725795). Ratio legis regulacji zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. sprowadza się do tego, aby uniemożliwić osobom uprawnionym równoczesne pobieranie świadczeń - specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, których istotą jest rekompensata opiekunowi utraty dochodów w związku z rezygnacją z zatrudnienia na rzecz sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Przepis ten należy interpretować w taki sposób, że nie jest dopuszczalne jednoczesne przyznanie i wypłata dwóch lub więcej opisanych w nim świadczeń, natomiast stronie przysługuje prawo wyboru, z którego z nich chce skorzystać. Strona ma również prawo do zmiany zdania w tym zakresie i w tym znaczeniu ustalenie prawa do jednego z wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b świadczeń nie wyklucza, w przypadku zmiany okoliczności i spełniania określonych przepisami warunków do ubiegania się o przyznanie innego świadczenia. Warunkiem jednak jego wypłaty winna być rezygnacja z dotychczas otrzymywanego świadczenia w dacie przyznania wnioskowanego świadczenia (tak wyrok WSA w Poznaniu z dnia 23 października 2019r. sygn. akt IV SA/Po 607/19, LEX nr 2736143). W związku z powyższym nieuzasadniony jest zarzut naruszenia art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie naruszył również przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 K.p.a. Sporna sprawa została rozpatrzona zgodnie z ogólnymi zasadami Kodeksu postępowania administracyjnego (m.in. art. 6, 7, 8, 9 K.p.a.). Nie można pominąć tego, że okoliczności faktyczne i prawne w niniejszej sprawie wymusiły zastosowanie przez SKO w pierwszej kolejności ograniczenia ustawowego wynikającego z ww. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Na dzień złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne istniała bowiem negatywna przesłanka do przyznania pomocy w żądanym zakresie, spowodowana ustalonym dla skarżącej prawem do zasiłku dla opiekuna. Ustawodawca przewidział jednak sytuację dotyczącą zbiegu tych świadczeń w art. 27 ust. 5 u.ś.r., dając stronie możliwość swobodnego wyboru jednego z nich. W myśl przywołanych unormowań nie można więc w tym samym czasie korzystać z prawa do obu wymienionych świadczeń. Treść normy prawnej zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. potwierdza, że uprawnionemu przysługuje tylko jedno z tych świadczeń, zgodnie z jego wyborem, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. Wykładnia systemowa ww. przepisów jest zatem jasna i jednoznaczna w treści. Unormowania te mają zapobiec kumulatywnemu pobieraniu świadczeń przysługujących z tego samego powodu, czyli z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny, wymagającym stałej lub długotrwałej opieki. Tym samym, nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym skarżąca posiadała jednocześnie prawo do zasiłku dla opiekuna, określone wcześniejszą decyzją, która nie została wzruszona, ani uchylona za ten okres. Dopiero uchylenie lub zmiana decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna na dany okres, w przepisanym trybie, pozwala na przyznanie w miejsce poprzednio pobieranego świadczenia – świadczenia nowo wybranego. Ograniczenie ustawowe do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r. należy stosować w pierwszeństwie przed warunkami określonymi w art. 24 ust. 2 u.ś.r., mającymi zastosowanie tylko w sytuacji stwierdzenia spełnienia w miesiącu złożenia wniosku wszystkich przesłanek pozytywnych i braku występowania przesłanek negatywnych do uwzględnienia wniosku. Skoro nie jest możliwe kumulatywne pobieranie obu świadczeń, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, która nie może sprowadzać się tylko do deklaracji na przyszłość, ale jej wyrazem musi być ustanie dotychczasowego prawa, poprzez uchylenie lub zmianę wcześniejszej decyzji. Okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest więc determinowany wyłącznie datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu przysługiwania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia. Z powyższego wynika, że dopiero zniesienie w formie prawnej negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. daje możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ustawodawca, jak podkreślono, przewidział w przepisie art. 27 ust. 5 u.ś.r., możliwość swobodnego wyboru jednego z wymienionych w nim świadczeń. W związku tym, dopóki w przedmiotowej sprawie nie została usunięta z obrotu prawnego decyzja o przyznaniu zasiłku dla opiekuna, dopóty niemożliwe było pozytywne rozpatrzenie wniosku skarżącej z dnia [...] lutego 2020 r. Z tych względów, wskazujących na zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi.